BÀI DIỄN THUYẾT TẠI BỮA TIỆC THƯỜNG NIÊN LẦN THỨ BẢY MƯƠI MỐT CỦA HỘI NEW ENGLAND, THÀNH PHỐ NEW YORK

Lời chúc tiếp theo là: “Người Cư Dân Lâu Đời Nhất—Thời tiết xứ New England.”

“Ai nỡ bỏ rồi quên lãng?

Ai từng trải qua rồi lại hối tiếc?

Hãy là người đứng giữa đôi ta.”

—Merchant of Venice (Người lái buôn thành Venice).

Tôi kính cẩn tin rằng Đấng Tạo Hóa, người tạo ra tất cả chúng ta, đã làm ra mọi thứ ở New England trừ thời tiết. Tôi không biết ai làm ra nó, nhưng tôi nghĩ chắc hẳn đó là những gã học việc non choẹt trong xưởng của gã thư ký thời tiết, những kẻ chỉ đang thí nghiệm và học nghề ở New England để đổi lấy cơm áo, rồi sau đó được thăng tiến để làm thời tiết cho những quốc gia đòi hỏi hàng chất lượng cao, những nơi sẽ đem công việc kinh doanh của họ đi nơi khác nếu không nhận được thứ họ muốn. Thời tiết xứ New England có một sự đa dạng xa hoa đến mức buộc người lạ phải trầm trồ—và hối tiếc. Ở đó, thời tiết luôn làm điều gì đó; luôn chú tâm nghiêm ngặt vào công việc; luôn tạo ra những thiết kế mới và thử nghiệm chúng trên người dân để xem mọi chuyện sẽ đi đến đâu. Nhưng nó hoàn thành nhiều việc hơn cả vào mùa xuân so với bất kỳ mùa nào khác. Vào mùa xuân, tôi đã từng đếm được một trăm ba mươi sáu kiểu thời tiết khác nhau chỉ trong vòng hai mươi bốn giờ.

Chính tôi là người đã tạo nên danh tiếng và vận may cho người đàn ông sở hữu bộ sưu tập thời tiết kỳ diệu trưng bày tại triển lãm Centennial, thứ đã khiến những người nước ngoài kinh ngạc đến thế. Anh ta định đi khắp thế giới để thu thập mẫu vật từ mọi kiểu khí hậu. Tôi bảo: “Đừng làm vậy; anh hãy đến New England vào một ngày xuân thuận lợi đi.” Tôi kể cho anh ta nghe chúng tôi có thể làm được gì về phong cách, sự đa dạng và số lượng. Chà, anh ta đã đến và hoàn thành bộ sưu tập của mình chỉ trong bốn ngày. Về sự đa dạng ư, chà, anh ta thú nhận rằng mình đã thu được hàng trăm kiểu thời tiết mà trước đây anh ta chưa từng nghe tới. Và về số lượng thì, chà, sau khi chọn lọc và loại bỏ tất cả những thứ có chút tì vết, anh ta không chỉ có đủ thời tiết, mà còn dư thừa; thời tiết để cho thuê; thời tiết để bán; để gửi tiết kiệm; thời tiết để đầu tư; thời tiết để phân phát cho người nghèo. Người dân New England về bản chất vốn kiên nhẫn và chịu đựng, nhưng có một số điều họ nhất quyết không chấp nhận. Mỗi năm, họ giết rất nhiều nhà thơ vì dám viết về “Mùa Xuân Tươi Đẹp”. Những nhà thơ này thường là khách vãng lai, những kẻ mang quan niệm về mùa xuân từ nơi khác đến, và tất nhiên, không thể biết được người bản địa cảm thấy thế nào về mùa xuân. Và thế là, điều đầu tiên họ biết được chính là cơ hội để tìm hiểu cảm giác của người dân đã vĩnh viễn trôi qua.

Old Probabilities có danh tiếng lừng lẫy về khả năng tiên tri chính xác, và ông ta hoàn toàn xứng đáng với điều đó. Bạn cầm tờ báo lên và quan sát xem ông ta kiểm tra thời tiết hôm nay sẽ thế nào một cách dứt khoát và tự tin ra sao ở vùng Thái Bình Dương, miền Nam, các Tiểu bang Trung tâm, và khu vực Wisconsin. Hãy nhìn ông ta lướt đi trong niềm vui và kiêu hãnh về quyền năng của mình cho đến khi chạm tới New England, rồi xem cái đuôi của ông ta cụp xuống thế nào. Ông ta chẳng biết thời tiết ở New England sẽ ra sao. Chà, ông ta nghiền ngẫm về nó, rồi dần dần ông ta đưa ra một thứ đại loại như thế này: Có khả năng gió từ đông bắc sang tây nam, thay đổi theo hướng nam và tây và đông, cùng các điểm giữa, phong vũ biểu cao thấp đổi chỗ cho nhau; các khu vực có khả năng mưa, tuyết, mưa đá và hạn hán, nối tiếp hoặc đi trước bởi động đất, kèm sấm sét. Sau đó, ông ta viết vội lời tái bút từ tâm trí lang thang của mình để bao biện cho những sự cố ngoài ý muốn. “Nhưng cũng có khả năng chương trình có thể thay đổi hoàn toàn trong lúc đó.” Đúng vậy, một trong những viên ngọc sáng giá nhất của thời tiết New England chính là sự bấp bênh đến lóa mắt của nó. Chỉ có một điều chắc chắn về nó: bạn chắc chắn rằng sẽ có rất nhiều thời tiết—một cuộc duyệt binh hoàn hảo; nhưng bạn không bao giờ biết được đầu nào của đám rước sẽ di chuyển trước. Bạn chuẩn bị cho hạn hán; bạn để chiếc ô ở nhà rồi bước ra ngoài, và hai phần ba khả năng là bạn sẽ bị ướt sũng. Bạn tự nhủ rằng động đất sắp xảy ra; bạn đứng tránh xa, bám lấy thứ gì đó để giữ thăng bằng, và điều đầu tiên bạn biết là bạn bị sét đánh. Đó là những nỗi thất vọng lớn lao; nhưng không thể tránh khỏi. Sét ở đó rất đặc biệt; nó thuyết phục đến mức khi nó đánh vào một vật gì đó, nó không để lại đủ thứ đó để bạn có thể phân biệt liệu—Chà, bạn cứ ngỡ đó là thứ gì giá trị lắm, và một Nghị sĩ đã ở đó. Và tiếng sấm. Khi tiếng sấm bắt đầu chỉ mới chỉnh dây, cạo và cưa, và lên dây cho các nhạc cụ để bắt đầu buổi diễn, người lạ thường nói: “Chà, các bạn có tiếng sấm khủng khiếp thật đấy!” Nhưng khi cây gậy chỉ huy được nâng lên và buổi hòa nhạc thực sự bắt đầu, bạn sẽ thấy người lạ đó đang nằm dưới hầm, đầu rúc trong thùng đựng tro.

Giờ thì nói về kích thước của thời tiết ở New England—ý tôi là theo chiều dài. Nó hoàn toàn không cân xứng với diện tích của đất nước nhỏ bé đó. Một nửa thời gian, khi nó đã bị nhồi nhét đầy đến mức không thể nhét thêm, bạn sẽ thấy thời tiết New England thò ra ngoài các mép và tràn lan hàng trăm, hàng trăm dặm sang các Tiểu bang lân cận. Nó không thể chứa nổi một phần mười lượng thời tiết của mình. Bạn có thể thấy những vết nứt khắp nơi, nơi nó đã phải căng mình ra để cố gắng làm điều đó. Tôi có thể nói hàng tập về sự ngang bướng vô nhân đạo của thời tiết New England, nhưng tôi sẽ chỉ đưa ra một ví dụ duy nhất. Tôi thích nghe tiếng mưa rơi trên mái tôn. Vì vậy, tôi đã lợp một phần mái nhà bằng tôn, với mong muốn tận hưởng sự xa xỉ đó. Chà, thưa ông, ông có nghĩ là trời bao giờ mưa trên mái tôn đó không? Không, thưa ông; lần nào nó cũng bỏ qua. Xin lưu ý, trong bài phát biểu này, tôi chỉ đang cố gắng tôn vinh thời tiết New England—không ngôn ngữ nào có thể diễn tả công bằng về nó. Nhưng xét cho cùng, vẫn có ít nhất một hoặc hai điều về thời tiết đó (hoặc, nếu ông muốn, những hiệu ứng do nó tạo ra) mà chúng tôi, những cư dân ở đây, sẽ không muốn rời xa. Nếu chúng ta không có những tán lá mùa thu mê hoặc, chúng ta vẫn phải ghi nhận thời tiết với một đặc điểm bù đắp cho tất cả những thất thường bạo ngược của nó—trận bão băng: khi một cái cây trơ trụi lá được bao phủ bởi băng từ gốc đến ngọn—lớp băng sáng và trong vắt như pha lê; khi mọi cành và nhánh đều được xâu chuỗi bằng những hạt băng, những giọt sương giá, và cả cái cây lấp lánh lạnh lẽo và trắng xóa, giống như bộ lông vũ đính kim cương của Shah xứ Ba Tư. Sau đó, gió làm rung chuyển các cành cây và mặt trời ló dạng, biến hàng vạn hạt và giọt nước đó thành những lăng kính rực sáng, cháy bỏng và lóe lên đủ loại sắc lửa màu, thay đổi rồi lại thay đổi với tốc độ không thể tưởng tượng nổi từ xanh dương sang đỏ, từ đỏ sang xanh lục, và xanh lục sang vàng—cái cây trở thành một vòi phun nước tỏa tia, một sự bùng nổ thực sự của những viên ngọc lấp lánh; và nó đứng đó, đỉnh cao, cực điểm, khả năng tuyệt vời nhất trong nghệ thuật hay tự nhiên, của sự tráng lệ gây mê hoặc, say đắm và không thể nào cưỡng lại. Người ta không thể dùng lời lẽ nào mạnh mẽ hơn để diễn tả.