Ngay trước khi ông Clemens bắt đầu bài phát biểu, một cô gái trẻ trong trang phục Joan of Arc, theo sau là một tiểu đồng mang lá cờ trận của cô, đã cung kính cúi chào và dâng lên ông Clemens vòng nguyệt quế đặt trên một chiếc gối bọc sa tanh. Ông toan lên tiếng, nhưng giọng nói nghẹn lại vì quá xúc động. "Ta cảm ơn con!" cuối cùng ông thốt lên, và sau khi trấn tĩnh lại, ông bắt đầu bài diễn văn của mình.

Kia chính là một tác phẩm minh họa [chỉ vào nàng Joan of Arc đang lùi bước]. Đó chính xác là điều tôi hằng mong muốn — chính xác là những gì tôi muốn — khi tôi đang tự mô tả Joan of Arc trong tâm trí mình, sau mười hai năm miệt mài nghiên cứu lịch sử và tính cách của nàng.

Đó chính là thành quả — chứ không phải hình tượng Joan of Arc theo lối mòn thường thấy. Bất cứ nơi nào quý vị tìm thấy hình tượng Joan of Arc theo lối mòn trong lịch sử, nàng đều là một sự xúc phạm đối với bất kỳ ai am hiểu câu chuyện về cô gái kỳ diệu ấy.

Quả thật, nàng là... nàng gần như là bậc tuyệt đỉnh trong vài khía cạnh. Nàng sở hữu trí tuệ phi thường; nàng có một trái tim vĩ đại, một tâm hồn cao thượng, và hoàn toàn thuần khiết trong tính cách, cảm xúc, ngôn từ, lời nói, trong mọi phương diện — mà khi ấy nàng mới chỉ mười tám tuổi.

Giờ hãy đặt trái tim ấy vào một lồng ngực như vậy — mười tám tuổi — và trao cho nó trí tuệ siêu phàm hiện lên trên khuôn mặt, rồi tô điểm thêm cho nó tinh thần tựa như thánh thần, thử hỏi quý vị sẽ có được điều gì? Hình tượng Joan of Arc theo lối mòn ư? Không đời nào. Điều đó là không thể. Tôi không tài nào hiểu nổi bất cứ điều gì như thế.

Quý vị phải có một tạo vật như cô gái trẻ trung, thanh tú và xinh đẹp mà chúng ta vừa thấy kia. Và tinh thần của nàng phải ánh lên trong đôi mắt ấy. Hình dáng của nàng nên là — hình dáng của nàng nên hài hòa với tất cả những điều đó, nhưng ôi, những gì chúng ta nhận được trong các bức tranh theo lối mòn, và đó luôn luôn là những bức tranh theo lối mòn!

Tôi hy vọng quý vị cho phép tôi nói rằng, giới họa sĩ của các vị, khi các vị chọn lấy hình tượng theo lối mòn, nghĩa là các vị đã nhận lấy nó ở dạng thức vay mượn lại. Chắc chắn, nếu quý vị đã nghiên cứu kỹ lưỡng, thì biết đâu quý vị có thể tạo ra một kết quả khác biệt, nhưng khi quý vị chỉ dùng theo lối mòn phổ thông, thì quý vị cứ bám lấy nó mãi thôi.

Quý vị không thể thuyết phục người nghệ sĩ thay đổi; họ luôn đưa cho quý vị một Joan of Arc — một tạo vật đáng yêu đã bắt đầu sự nghiệp vĩ đại từ năm mười ba tuổi, nhưng sự vĩ đại ấy chỉ thực sự tỏa sáng khi nàng mười tám; và chỉ vì nàng là một cô gái, họ không thể nhìn thấy vẻ thần thánh trong nàng, để rồi họ vẽ nên một cô thôn nữ, một vóc dáng thô kệch và vụng về — vóc dáng của một kiện bông, và họ khoác lên nàng bộ quần áo thô thiển nhất của chốn thôn quê, hệt như một mụ hàng cá, mái tóc cắt ngắn như một nông dân Nga, còn khuôn mặt ấy — khuôn mặt lẽ ra phải xinh đẹp và tỏa ra tất cả vẻ rạng rỡ của tinh thần và trái tim nàng — lại luôn chỉ mang một biểu cảm đờ đẫn như một tảng giăm bông.

Nhưng giờ đây, như ông Beard vừa gợi ý cách đây một lát, và cả Ngài Purdon-Clarke cũng vậy, rằng người nghệ sĩ, người minh họa, thường không nắm bắt được ý tưởng của tác giả cuốn sách mà họ đang minh họa. Đây là một trường hợp rất đáng chú ý về điều ngược lại ở ông Beard, người đã minh họa một cuốn sách của tôi. Có lẽ quý vị chưa từng nghe đến nó. Tôi sẽ kể cho quý vị nghe ngay bây giờ — A Yankee in King Arthur’s Court (Người Yankee tại triều đình vua Arthur).

Giờ đây, Beard đã nắm bắt được mọi thứ tôi gửi gắm vào cuốn sách đó và thậm chí còn hơn thế nữa. Những bức tranh của Beard trong cuốn sách ấy — ôi, từ trang đầu đến trang cuối là một tràng cười mỉa mai bất tận trước những tầm thường, những sự nô dịch của giống loài nhân loại tội nghiệp chúng ta, và cũng là tiếng cười nhạo những giáo điều và sự xấc xược của tầng lớp giáo sĩ và vương quyền — những tạo vật tự biến mình thành nô lệ mà không có nổi lòng dũng cảm để rũ bỏ xiềng xích ấy. Beard đã đưa tất cả những điều đó vào cuốn sách. Tôi chủ ý để nó ở đó. Tôi đã đặt vào đó rất nhiều và Beard đã bổ sung phần còn lại.

Nhà xuất bản của tôi ở Hartford là người rất tính toán chuyện tiền nong, và ông ta luôn tìm cách tiết kiệm. Ông ta không lãng phí xu nào cho phần minh họa. Ông ta có một họa sĩ khá giỏi — Williams — người chưa từng qua một lớp học vẽ nào. Mọi thứ anh ta làm đều nguyên bản. Nhà xuất bản đã thuê người khắc gỗ rẻ nhất mà ông ta có thể tìm được, và trong những cuốn sách đầu tay của tôi, quý vị có thể thấy dấu vết của điều đó. Quý vị có thể thấy rằng nếu Williams có cơ hội, anh ấy đã có thể tạo ra những bức tranh rất tuyệt vời. Anh ấy có một trái tim nhân hậu và những ý định tốt đẹp.

Tôi có một nhân vật trong cuốn sách đầu tiên anh ấy minh họa — The Innocents Abroad (Những kẻ ngây thơ du hành). Đó là một cậu thiếu niên mười bảy hay mười tám tuổi — Jack Van Nostrand — một cậu bé New York, người mà trong tâm trí tôi, là một tạo vật vô cùng đáng chú ý. Cậu ấy và tôi đã cố gắng làm cho Williams hiểu về cậu bé đó, và vẽ một bức tranh về Jack xứng tầm với cậu.

Jack là một sự kết hợp kỳ lạ nhất. Cậu sinh ra và lớn lên ngay tại New York này. Cậu tinh tế trong cảm xúc, trong sáng, thuần khiết và lịch lãm trong suy nghĩ như bất kỳ cô gái đáng yêu nào từng tồn tại, nhưng bất cứ khi nào bộc lộ cảm xúc, cậu lại dùng tiếng lóng phố Bowery, và đó là một sự kết hợp vô cùng tò mò — giữa nét tinh tế của cậu và vẻ thô kệch bề ngoài đó. Thực chất bên trong Jack không hề có chút thô kệch nào, và trong mười bảy hay mười tám năm cuộc đời, Jack đã tích lũy được một vốn liếng thiếu hiểu biết vô cùng kỳ diệu — thiếu hiểu biết về nhiều thứ, chứ không phải tất cả mọi thứ. Ví dụ, cậu không biết gì về Kinh Thánh cả. Cậu chưa bao giờ đi học trường Chúa nhật. Jack thu nhận được nhiều điều từ Thánh địa hơn bất kỳ ai khác, bởi vì những người khác đều biết trước những gì họ mong đợi, nhưng đó lại là một vùng đất đầy bất ngờ đối với cậu.

Tôi đã viết trong sách rằng chúng tôi thấy cậu đang nhìn một con rùa trên khúc gỗ, ném đá vào con rùa đó, và cậu ném đá vào nó vì cậu đã đọc được rằng "Tiếng hát của loài rùa đã vang vọng trong xứ sở", mà con rùa này thì không chịu hát. Nghe có vẻ phi lý, nhưng đó là thực tế diễn ra với Jack, và khi đi dọc theo đất nước đó, cậu có một người bạn đồng hành xứng tầm là một đại tá phe miền Nam cũ, người là quản lý và kỹ sư trưởng của một trường Chúa nhật lớn ở Wheeling, Tây Virginia. Người đàn ông đó luôn tràn đầy nhiệt huyết ở bất cứ nơi nào ông ta đến, và thường đứng lên diễn thuyết, còn Jack thì lắng nghe những bài diễn văn của vị đại tá và cảm thấy kinh ngạc.

Jack từng có một chuyến đi khi còn là một đứa trẻ, gần như băng qua cả lục địa này trên chiếc xe ngựa bưu điện đường dài đầu tiên. Tên người điều hành tuyến xe đó — chà, tôi tuyên bố rằng cái tên đó đã trôi đi mất rồi. Chà, tên gọi rồi cũng sẽ trôi đi thôi.

Halliday — à, đó là cái tên đó — Ben Halliday, chú của anh [quay sang ông Carnegie]. Đó chính là gã đó — Ben Halliday — và Jack tràn đầy sự ngưỡng mộ trước tốc độ phi thường mà tuyến xe ngựa đó đạt được — và đó thực sự là tốc độ đáng nể — một trăm hai mươi lăm dặm một ngày, chạy suốt ngày đêm, và đó là sự kiện của cuộc đời Jack, và ngay tại bến sông Jordan, vị đại tá được truyền cảm hứng để có một bài phát biểu (ông ta luôn luôn phát biểu), nên ông ta gọi chúng tôi lại gần. Ông ta gọi năm kẻ tội đồ và ba vị thánh. Chỉ mới gần đây thôi ông Carnegie mới phong thánh cho tôi. Và ông ấy nói: "Đây là bến sông Jordan — một địa danh mang tính lịch sử. Chính tại điểm này, khi Moses đưa con cháu Israel băng qua — ông ấy đã đưa con cháu Israel từ Ai Cập băng qua sa mạc mà quý vị thấy đằng kia — ông ấy đã bảo vệ họ băng qua sa mạc đó một cách kiên nhẫn, kiên nhẫn trong suốt bốn mươi năm, và đưa họ đến địa điểm này một cách an toàn và lành lặn. Ở đó quý vị thấy đấy — đó là khung cảnh của những gì Moses đã làm."

Và Jack nói: "Moses nào cơ?"

"Ồ," ông ấy nói, "Jack, con không nên hỏi như vậy! Moses, nhà lập pháp vĩ đại! Moses, nhà yêu nước vĩ đại! Moses, chiến binh vĩ đại! Moses, người dẫn đường vĩ đại, người mà như ta đã nói với con, đã đưa những con người này băng qua ba trăm dặm cát trong suốt bốn mươi năm, và đưa họ đến nơi an toàn và lành lặn."

Jack đáp: "Ba trăm dặm trong bốn mươi năm thì chẳng có gì cả. Ben Halliday sẽ đưa họ băng qua trong vòng ba mươi sáu tiếng đồng hồ."

Chà, tôi đang nói về sự ngây thơ của Jack, và nó thật đẹp đẽ. Jack không phải là người thiếu hiểu biết về mọi chủ đề. Cậu bé đó là một người nghiên cứu sâu sắc về lịch sử tự do của người Anglo-Saxon, và cậu là một người yêu nước tận xương tủy. Đó là một chủ đề luôn thu hút sự quan tâm của cậu. Các chủ đề khác không đáng bận tâm đối với Jack, nhưng sự ngây thơ kỳ lạ, không thể dò đoán đó của cậu là điều mà tôi không thể khiến Williams đưa vào bức tranh.

Phải, Williams muốn làm điều đó. Anh ấy nói: "Tôi sẽ làm cho cậu ấy trông ngây thơ như một trinh nữ." Anh ấy suy nghĩ một lát, rồi nói: "Tôi sẽ làm cho cậu ấy trông ngây thơ như một trinh nữ chưa chào đời;" điều này đã bao hàm được ý nghĩa đó.

Tôi nhớ đến Jack vì hôm nay tôi tình cờ đọc được một bức thư mà Jack đã viết cách đây hơn ba mươi năm. Jack bị định mệnh đẩy vào căn bệnh lao. Cậu ấy rất cao và gầy, tội nghiệp cậu; và một hoặc hai năm sau khi trở về từ chuyến du ngoạn đến Thánh địa, cậu đã thực hiện một chuyến cưỡi ngựa qua Colorado, và cậu ấy chỉ sống thêm được một hoặc hai năm nữa.

Cậu ấy đã viết bức thư này, không phải cho tôi, mà cho một người bạn của tôi; và cậu ấy nói: "Tôi đã cưỡi ngựa" — đây là ba năm sau đó — "Tôi đã cưỡi ngựa bốn trăm dặm qua một vùng đất sa mạc nơi bạn không bao giờ thấy gì ngoài gia súc thỉnh thoảng xuất hiện, và thỉnh thoảng là một trạm gia súc — cách mười dặm, hai mươi dặm một lần. Bây giờ bạn hãy nói với Clemens rằng trên suốt quãng đường bốn trăm dặm đó, tôi chỉ thấy hai cuốn sách — Kinh Thánh và 'Những kẻ ngây thơ du hành'. Hãy nói với Clemens rằng cuốn Kinh Thánh vẫn còn trong tình trạng rất tốt."

Tôi nói rằng cậu ấy đã nghiên cứu, và thực sự cậu ấy đã nghiên cứu, về nền tự do thực sự của người Saxon, về việc giành lấy tự do của chúng ta, và Jack thường hay ngâm nga vài câu thơ — tôi không biết chúng từ đâu ra, nhưng tôi đã nghĩ về chúng hôm nay khi nhìn thấy bức thư đó — rằng cậu bé ấy hẳn đã nói về chính mình trong những dòng thơ được trích dẫn từ một nhà thơ vô danh nào đó:

Vì chàng từng ngồi dưới chân Sidney

Và sánh bước bên người chốn bình yên

Để nghe qua bao thế kỷ tiếng gọi

Của Tự do đang dồn nhịp tim Cromwell.

Và cậu ấy chính là kiểu người như vậy. Lẽ ra cậu nên được sống, nhưng lại không nên sống, bởi vì cậu đã ra đi ở độ tuổi quá sớm đó — cậu không thể hơn hai mươi tuổi — cậu đã nhìn thấy tất cả những gì cần thấy trên thế giới này mà đáng để sống; cậu đã nhìn thấy tất cả những gì quý giá trên thế giới này; cậu đã nhìn thấy tất cả những gì là ảo ảnh trên thế giới này, và ảo ảnh, chính là thứ duy nhất có giá trị trong đó. Cậu đã đi đến cái đích mà khi ở đó, những ảo ảnh sẽ dần chấm dứt và cậu sẽ bước vào thực tại của cuộc sống, và Chúa hãy cứu giúp những ai đã đi đến điểm đó.