BÀI PHÁT BIỂU TẠI CÂU LẠC BỘ BÁO CHÍ VIÊN, NGÀY 21 THÁNG 11 NĂM 1897, TRÌNH BÀY BẰNG TIẾNG ĐỨC [Đây là bản dịch sát nghĩa]

Thưa các quý ông, tôi vô cùng cảm động khi được tiếp đón nồng hậu đến nhường này tại đây. Tôi được đón tiếp bởi những đồng nghiệp cùng ngành, ở một đất nước xa xôi tận phương này, khác biệt hẳn với quê hương mình. Lòng tôi tràn đầy biết ơn, nhưng vì vốn từ tiếng Đức nghèo nàn, tôi buộc phải diễn đạt một cách dè dặt hơn. Xin các quý ông thứ lỗi, rằng tôi phải đọc những gì tôi định nói. [Nhưng ông ấy đã không đọc].

Tôi không giỏi tiếng Đức, nhưng vô số chuyên gia đã quả quyết với tôi rằng tôi viết tiếng Đức hay như thiên thần vậy. Có lẽ... có lẽ thôi... tôi cũng chẳng biết nữa. Đến giờ tôi vẫn chưa được làm quen với vị thiên thần nào cả. Chuyện đó để sau đi—khi nào Chúa nhân từ muốn thế—cũng chẳng vội vàng gì.

Thưa các quý ông, từ lâu tôi đã ấp ủ niềm khao khát cháy bỏng được thực hiện một bài diễn văn bằng tiếng Đức, nhưng người ta không cho phép. Những kẻ chẳng chút cảm thụ nghệ thuật nào cứ luôn cản đường tôi và phá hỏng mong muốn của tôi—có khi bằng lời bào chữa, có khi bằng vũ lực. Họ luôn bảo tôi rằng: “Ngài hãy im lặng đi! Im lặng cho! Vì Chúa, hãy tìm cách khác mà làm mình trở nên đáng ghét.”

Trong trường hợp hiện tại, như thường lệ, việc xin phép tôi thật quá khó khăn. Ủy ban rất lấy làm tiếc, nhưng không thể cấp phép cho tôi vì Concordia có một đạo luật yêu cầu họ phải bảo vệ tiếng Đức. Trời ơi! Sao người ta lại có thể—có quyền—có gan—có nên nói với tôi điều đó cơ chứ? Tôi thực sự là người bạn chân thành nhất của tiếng Đức—không chỉ bây giờ, mà từ lâu rồi—vâng, cách đây hai mươi năm rồi. Và chưa bao giờ tôi có ý định làm tổn thương ngôn ngữ cao quý này; ngược lại, tôi chỉ muốn cải thiện nó—tôi chỉ muốn cải cách nó thôi. Đó là ước mơ cả đời tôi. Tôi đã từng đến gặp nhiều chính phủ Đức khác nhau để xin thực hiện các hợp đồng cải cách. Giờ tôi đến Áo cũng vì nhiệm vụ đó. Tôi chỉ muốn thực hiện một vài thay đổi. Tôi chỉ muốn cải cách phương pháp ngôn ngữ—nén cấu trúc rườm rà, xa hoa kia lại; loại bỏ, tiêu diệt những mệnh đề phụ vĩnh cửu; cấm việc nhồi nhét hơn mười ba chủ ngữ vào trong một câu; và đẩy động từ lên phía trước đủ để người ta có thể nhìn thấy nó mà không cần đến kính thiên văn. Chỉ một lời thôi, thưa các quý ông, tôi muốn đơn giản hóa ngôn ngữ yêu quý của các vị để khi các vị cần dùng nó để cầu nguyện, Đấng Tối Cao ở trên cao kia có thể hiểu được.

Tôi khẩn cầu các vị, hãy để tôi tư vấn, hãy thực thi những cải cách đã nêu này. Khi đó các vị sẽ sở hữu một ngôn ngữ thanh tao, và về sau, khi các vị muốn nói điều gì, ít nhất các vị sẽ tự hiểu được những gì mình vừa nói. Chứ ngày nay, thường thì sau khi các vị thốt ra một câu dài cả dặm và nghỉ ngơi đôi chút, các vị lại phải nảy sinh một trí tò mò cảm động để tự xác định xem rốt cuộc mình vừa nói cái gì. Cách đây vài ngày, phóng viên của một tờ báo địa phương đã xây dựng một câu chứa tới một trăm mười hai từ, trong đó nhét vào bảy mệnh đề phụ, và chủ ngữ bị thay đổi tới bảy lần. Hãy thử nghĩ xem, thưa các quý ông, trong hành trình của một câu văn duy nhất mà cái chủ ngữ khốn khổ, bị ngược đãi và mệt mỏi ấy phải thay đổi vị trí tới bảy lần!

Giờ đây, nếu chúng ta thực hiện những cải cách đã nêu, thì mọi chuyện sẽ không còn tệ như thế nữa. Nhưng còn một điều nữa. Tôi cũng rất muốn cải cách đôi chút về loại động từ tách biệt. Tôi sẽ không làm điều mà Schiller đã làm: ông ấy đã nhét toàn bộ lịch sử của cuộc Chiến tranh Ba mươi năm vào giữa hai thành phần của một động từ tách biệt. Điều đó đã làm chính nước Đức phải nổi giận, và người ta đã từ chối không cho Schiller soạn bộ Lịch sử Chiến tranh Trăm năm—tạ ơn Chúa! Sau khi tất cả những cải cách này được thiết lập, tiếng Đức sẽ trở thành ngôn ngữ cao quý và đẹp đẽ nhất trên thế giới.

Vì giờ đây, thưa các quý ông, các vị đã biết rõ tính chất sứ mệnh của tôi, tôi khẩn cầu các vị hãy tỏ ra thân thiện và dành cho tôi sự giúp đỡ quý báu của mình. Ông Potzl đã khiến công chúng tin rằng tôi đến Vienna để làm tắc nghẽn cầu cống và cản trở giao thông trong khi tôi thu thập và ghi chép lại các quan sát. Nhưng đừng để ông ấy lừa gạt. Việc tôi thường xuyên có mặt trên các cây cầu có một lý do hoàn toàn trong sáng. Ở đó có không gian cần thiết, ở đó người ta có thể trau chuốt một câu tiếng Đức dài cao quý, dọc theo lan can cầu, và bao quát toàn bộ nội dung của nó chỉ bằng một cái nhìn. Ở một đầu lan can, tôi dán thành phần thứ nhất của động từ tách biệt và tôi dán thành phần cuối ở đầu bên kia—rồi trải thân câu ra giữa! Thông thường, các cây cầu trong thành phố này đủ dài cho mục đích của tôi; khi nào tôi muốn nghiên cứu các bài viết của Potzl, tôi sẽ ra ngoài và sử dụng cây cầu hoàng gia dài bất tận tráng lệ. Nhưng đó chỉ là lời vu khống; Potzl viết tiếng Đức rất hay. Có lẽ không linh hoạt như tiếng Đức của tôi, nhưng về nhiều chi tiết thì lại tốt hơn nhiều. Xin các quý ông bỏ qua những lời tâng bốc này. Chúng hoàn toàn xứng đáng đấy.

Giờ thì tôi xin kết thúc bài phát biểu của mình—không, tôi phải nói là tôi đưa nó đến hồi kết. Tôi là một người ngoại quốc—nhưng ở đây, giữa các vị, tôi đã hoàn toàn quên mất điều đó. Và một lần nữa, xin gửi đến các vị lời cảm ơn chân thành nhất từ tận đáy lòng tôi.