[TIÊU ĐỀ BÀI PHÁT BIỂU]: DIỄN TƯỜNG TRƯỚC HỘI CÁC TRƯỜNG HỌC VÀ ĐẠI HỌC ANH QUỐC, TẠI NHÀ HÀNG DELMONICO’S, THỨ HAI, NGÀY 25 THÁNG 5 NĂM 1908, NHÂN KỶ NIỆM NGÀY SINH CỦA NỮ HOÀNG VICTORIA

Ông Clemens kể lại câu chuyện về cuộc đấu súng giữa ông và một chủ bút đối địch: cách ông luyện tập bắn vào cửa một cái nhà kho nhưng không trúng nổi, thế nhưng một người bạn của ông đã bắn đứt đầu một chú chim nhỏ ở khoảng cách ba mươi lăm thước và lại quy công lao phát súng đó cho Mark Twain. Cuộc đấu súng đã không diễn ra. Ông Clemens tiếp tục phát biểu như sau:

Sự tình cũng đưa đẩy thế nào mà tôi lại chính là nguyên nhân chấm dứt nạn đấu súng ở Nevada; bởi vì khi ấy có đạo luật tống giam tất cả những kẻ đấu súng vào tù trong thời hạn hai năm, và vị Thống đốc, khi nghe tiếng về tài thiện xạ của tôi, đã tuyên bố rằng nếu bắt được tôi thì ông sẽ nhốt tôi vào tù trọn thời hạn ấy. Đó là lý do vì sao tôi rời bỏ Nevada, và từ đó cho đến nay tôi chưa từng quay lại nơi đó nữa.

Quả thực, quý vị đã dành cho tôi một vinh dự lớn lao khi chọn tôi làm người đại diện cho đất nước mình để phát biểu trong buổi lễ kỷ niệm ngày sinh của vị nữ hoàng cao quý ấy—một cuộc đời đã hiến dâng trọn vẹn cho những phẩm hạnh, lòng nhân ái và việc đề cao những lý tưởng cao đẹp; một hình mẫu mà qua đó, vô số cuộc đời bình dị hơn đã được nhào nặn và trở nên tươi đẹp trong suốt những năm tháng sinh thời của bà, đồng thời sẽ tiếp tục được soi rọi và định hình trong các thế hệ mai sau; một cuộc đời mà hình ảnh chính xác nhất có khi chỉ có thể tìm thấy ở ngôi sao trời đã rơi khỏi quỹ đạo và lụi tàn vào cõi hư vô, thế nhưng ánh sáng của nó vẫn tiếp tục tuôn chảy với vẻ rạng ngời bất diệt qua những khoảng không gian thăm thẳm, dẫu cho ngọn lửa tại nguồn của nó đã tắt từ lâu.

Với tư cách là một người phụ nữ, Nữ hoàng hội tụ tất cả những gì mà những tiêu chuẩn khắt khe nhất có thể đòi hỏi. Dưới tư cách là một sức mạnh đạo đức nhân ái có sức ảnh hưởng sâu rộng và mạnh mẽ, bà hoàn toàn không có đối thủ trong thời đại của mình, dù là trong hàng ngũ quốc vương hay dân thường. Dưới tư cách là một bậc quân vương, bà hoàn toàn vô khuyết trong trọng trách lớn lao của mình. Có lẽ chúng ta không dám đưa ra một lời nhận xét bao quát đến thế này với một cái đầu lạnh đối với bất kỳ vị quân vương nào từng trị vì trước bà, dù là trên ngai vàng của chính họ hay của bất cứ vương quốc nào khác. Đó là một lời ca tụng vô cùng vĩ đại, nhưng hoàn toàn xứng đáng.

Ở những phẩm chất của trái tim vốn khơi gợi tình cảm ở mọi tầng lớp và hoàn cảnh con người, bà vô cùng phong phú, phong phú đến ngạc nhiên; và chính vì điều đó, bà sẽ vẫn mãi được tưởng nhớ và tôn kính trong những thời đại mai sau, khi mà vinh quang chính trị trong triều đại của bà đã phai nhạt khỏi dòng lịch sử sống động và rơi vào đống phế liệu gồm những vụn vặt mơ hồ không thể kiểm chứng mà chúng ta vẫn gọi là truyền thuyết. Nói một cách ngắn gọn hơn, tên tuổi của bà sẽ trường tồn mãi mãi. Và cùng với tên tuổi ấy là nhân cách của bà—một danh tiếng hiếm có trong lịch sử của ngai vàng, lãnh địa, vương hầu và quyền lực, bởi vì nó không dựa trên những tham vọng ích kỷ và ti tiện đã gặt hái được, mà dựa trên tình yêu thương, thứ tình cảm vừa được bồi đắp xứng đáng vừa được ban tặng một cách hoàn toàn tự do. Bà đã hàn gắn những trái tim tan vỡ bất cứ khi nào có thể, nhưng chưa từng làm tan vỡ một trái tim nào.

Những gì bà đã làm cho chúng ta ở nước Mỹ trong thời kỳ giông bão và thử thách sẽ không bao giờ phai mờ trong tâm trí chúng ta, và mỗi khi nhớ đến điều đó, chúng ta sẽ luôn khắc ghi tấm lòng anh minh và chính trực đã dẫn dắt bà trong suốt giai đoạn ấy, cũng như đã nâng đỡ và sát cánh bên bà—tấm lòng của Hoàng thân Albert. Đêm nay, chúng ta không cần thiết phải bàn những lời vô bổ ở đây về một cuộc chiến tranh có thể xảy ra hay không thể xảy ra giữa hai quốc gia; sẽ chẳng có cuộc chiến nào xảy ra chừng nào chúng ta vẫn còn giữ được sự minh mẫn và chừng nào người con trai của Victoria và Albert vẫn còn ngự trị trên ngai vàng. Cuối cùng, tôi tin rằng mình có quyền chính đáng khi thay mặt cho tiếng nói của quê hương để khẳng định rằng chúng ta dành cho ngài một sự tôn kính sâu sắc, đồng thời chân thành chúc ngài trường thọ và có một triều đại hạnh phúc.