DELIVERED AT THE ANNIVERSARY FESTIVAL, 1872, OF THE SCOTTISH CORPORATION OF LONDON

Ông Clemens đáp lời chúc “Phụ nữ”.

Thực lòng, tôi lấy làm hãnh diện khi được chọn để đáp lại lời chúc đặc biệt này, dành cho “Phụ nữ”, hay nếu quý vị muốn, là phái đẹp — bởi đó có lẽ là danh xưng đáng ưu tiên hơn; nó chắc chắn có từ lâu đời hơn, và do đó càng xứng đáng được kính trọng hơn. Tôi nhận thấy rằng Kinh Thánh, với sự thật thà, bộc trực vốn là một đặc điểm nổi bật của Thánh kinh, luôn cẩn trọng đến mức chưa bao giờ gọi ngay cả vị tổ mẫu lẫy lừng của toàn nhân loại là một “quý bà” (lady), mà chỉ gọi bà là một người phụ nữ (woman). Thật kỳ lạ, nhưng quý vị sẽ thấy đúng là như vậy. Tôi vô cùng tự hào về vinh dự này, bởi tôi cho rằng lời chúc dành cho phụ nữ là lời chúc, xét theo công lý và mọi quy tắc của phép lịch thiệp, đáng lẽ phải được ưu tiên đứng trước tất cả những lời chúc khác — trước quân đội, trước hải quân, và thậm chí trước cả hoàng gia — có lẽ vậy, dẫu cho điều sau cùng có lẽ không cần thiết trong thời đại này và trên mảnh đất này, vì lý do là, một cách ngầm hiểu, quý vị đã nâng cốc chúc sức khỏe chung cho tất cả những người phụ nữ tốt khi quý vị nâng cốc chúc sức khỏe Nữ hoàng Anh và Công nương xứ Wales.

Ngay lúc này, trong tâm trí tôi chợt vang lên một bài thơ quen thuộc với tất cả quý vị, quen thuộc với tất cả mọi người. Thật là một nguồn cảm hứng dạt dào làm sao, và lời chúc hiện tại mới làm sao gợi nhắc ngay lập tức những vần thơ đó trong tâm trí tất cả chúng ta, khi vị thi sĩ cao quý nhất, ân đức nhất, thuần khiết và ngọt ngào nhất cất lên rằng:

“Woman! O woman!—-er

Wom——”

Tuy nhiên, hẳn quý vị vẫn nhớ những câu thơ ấy; và quý vị nhớ cách thức những vần thơ ấy dạt dào cảm xúc, tinh tế dường nào, và gần như vô hình dường nào khi dựng lên trước mắt quý vị, từng nét một, hình mẫu lý tưởng về một người phụ nữ chân chính và hoàn hảo; và cách thức, khi quý vị chiêm ngưỡng kỳ quan hoàn mỹ đó, lòng tôn kính của quý vị lớn dần thành nỗi sùng bái đối với trí tuệ đã có thể tạo ra một tuyệt tác xinh đẹp nhường ấy từ những hơi thở mong manh, từ những từ ngữ vô hình. Và giờ đây, khi tôi cất tiếng nói, quý vị lại hồi tưởng cách nhà thơ, với lòng trung thành nghiêm cẩn đối với lịch sử của toàn thể nhân loại, đã trao đứa con tinh thần xinh đẹp từ trái tim và khối óc của mình cho những thử thách và đau khổ sớm muộn gì cũng phải giáng xuống tất cả những ai đang cư ngụ trên mặt đất này, và cách câu chuyện đầy bi thương ấy đi đến cao trào trong lời thán thiết ấy — hoang dại biết bao, tiếc nuối biết bao, tràn ngập những hoài niệm xót xa biết bao. Những câu thơ ấy diễn tiến như thế này:

“Alas!—alas!—a—alas!

——Alas!————alas!”

—v cứ thế tiếp diễn. Tôi không nhớ phần còn lại; nhưng ngẫm lại, đối với tôi, bài thơ ấy chính là lời tôn vinh cao cả nhất dành cho phụ nữ mà thiên tài nhân loại từng sản sinh — và tôi cảm thấy rằng dẫu mình có nói suốt hàng giờ liền đi nữa thì cũng không thể làm cho chủ đề vĩ đại của tôi được trọn vẹn hay duyên dáng hơn những gì tôi vừa thể hiện qua việc đơn thuần trích dẫn những lời ca vô song của nhà thơ ấy.

Những khía cạnh trong bản tính của người phụ nữ thật vô tận trong sự đa dạng của chúng. Hãy chọn bất kỳ kiểu mẫu phụ nữ nào, và quý vị sẽ tìm thấy ở đó điều gì để tôn trọng, điều gì để ngưỡng mộ, và điều gì để yêu thương. Và quý vị sẽ thấy toàn thể nhân loại cùng đồng lòng hòa nhịp với quý vị cả trong tâm tưởng lẫn hành động. Ai từng yêu nước hơn Jeanne d'Arc? Ai can đảm hơn? Ai đã để lại cho chúng ta một tấm gương vĩ đại hơn về sự hy sinh tận tụy? À! Quý vị còn nhớ chứ, quý vị nhớ rõ lắm chứ, một nỗi đau nhói buốt nào, một trận đại hồng thủy dâng tràn nỗi buồn thương nào đã càn quét qua tất cả chúng ta khi Jeanne d'Arc ngã xuống tại Waterloo? Ai lại không đau buồn trước sự ra đi của Sappho, nữ thi sĩ ngọt ngào của xứ Israel? Trong chúng ta, ai lại không chạnh lòng nhung nhớ những sự chăm sóc ân cần, những ảnh hưởng dịu dàng, và lòng đạo đức khiêm nhường của Lucretia Borgia? Ai có thể hùa theo lời vu khống nhẫn tâm cho rằng phụ nữ ăn diện hoang phí khi người đó có thể nhìn lại và gợi nhớ về người mẹ Eve giản dị và thấp hèn của chúng ta trong bộ trang phục phỏng theo y phục truyền thống vùng cao nguyên Scotland? Thưa quý vị, phụ nữ từng là chiến sĩ, phụ nữ từng là họa sĩ, phụ nữ từng là thi sĩ. Chừng nào ngôn ngữ còn tồn tại thì cái tên Cleopatra vẫn sẽ sống mãi. Và không phải vì bà đã chinh phục vua George III — mà vì bà đã viết nên những vần thơ thần thánh ấy:

“Let dogs delight to bark and bite,

For God hath made them so.”

Câu chuyện về thế giới được tô điểm bởi tên tuổi của những nhân vật lừng lẫy thuộc chính giới tính của chúng ta — trong số đó cũng có những người con của Thánh Andrew — như Scott, Bruce, Burns, vị anh hùng Wallace, Ben Nevis — vị Ben Lomond tài hoa, và nhà hiền triết Scotland vĩ đại mới xuất hiện là Ben Disraeli. —[Ông Benjamin Disraeli, vào thời điểm đó là Thủ tướng Anh, vừa được bầu làm Hiệu trưởng Đại học Glasgow, và đã có một bài phát biểu làm dấy lên vô số cuộc tranh luận trên toàn thế giới]— Vươn lên từ những đồng bằng rộng lớn của lịch sử là cả những dãy núi sừng sững gồm những người phụ nữ siêu việt: Nữ hoàng xứ Sheba, Josephine, Semiramis, Sairey Gamp; danh sách ấy là vô tận — nhưng tôi sẽ không gọi lên khúc tráng ca ấy đâu, bởi những cái tên ấy tự khắc trỗi dậy trong ký ức của chính quý vị chỉ qua một gợi ý nhỏ, tỏa sáng rực rỡ với vinh quang của những chiến công bất tử, được thánh hóa bởi sự sùng kính yêu thương của những con người lương thiện và chân chính qua mọi thời đại và mọi xứ sở. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ cho niềm kiêu hãnh và vinh dự của chúng ta khi thời đại này đã bổ sung vào bảng vàng ấy những cái tên như Grace Darling và Florence Nightingale.

Phụ nữ hội tụ tất cả những phẩm chất đáng có — dịu dàng, kiên nhẫn, chịu đựng bền bỉ, tràn đầy niềm tin, vị tha, và dạt dào những xung động hào hiệp. Sứ mệnh thiêng liêng của họ là an ủi những kẻ đau thương, biện hộ cho những ai lầm đường lạc lối, khích lệ những kẻ nhụt chí, cứu trợ những mảnh đời khốn khó, nâng đỡ những kẻ lỡ bước sa chân, làm bạn với những người cô độc — nói một cách ngắn gọn, là mang lại sự xoa dịu bằng sự đồng cảm của mình và ban một mái ấm trong trái tim mình cho tất cả những đứa trẻ dập vùi, bị áp bức đang gõ cửa mái nhà hiếu khách của họ. Và khi tôi cất lời cầu xin Chúa hãy ban phước lành cho họ, thì trong số chúng ta, bất cứ ai từng thấu hiểu tình cảm cao quý của một người vợ, hay lòng tận tụy kiên định của một người mẹ, chắc chắn trong sâu thẳm trái tim đều sẽ thốt lên: Amen!