BÀI DIỄN THUYẾT TẠI BỮA TIỆC ĐƯỢC TỔ CHỨC ĐỂ VINH DANH ÔNG CARNEGIE NHÂN DỊP KHÁNH THÀNH CÂU LẠC BỘ KỸ SƯ NEW YORK, NGÀY 9 THÁNG 12 NĂM 1907
Ông Clemens được giới thiệu bởi chủ tịch câu lạc bộ; vị này đã dẫn lại cuốn tự truyện của Mark Twain để nhắc nhớ về ngày mà nhà văn lỗi lạc ấy lần đầu đặt chân đến New York, với vỏn vẹn 3 đô la tiền lẻ trong túi và một tờ 10 đô la được khâu giấu trong lớp áo.
Có vẻ như tôi đã lảng vảng quanh khu vực Thư viện Công cộng này vào khoảng năm mươi hoặc sáu mươi năm về trước. Tôi không phủ nhận chuyện đó, mặc dù tôi không hiểu làm thế nào mà các ông lại biết được trong tự truyện của tôi – thứ mà lẽ ra chỉ được in khi tôi đã nhắm mắt xuôi tay, trừ khi tôi đã chết từ bây giờ rồi. Tôi quả thực có 3 đô la tiền lẻ đó, và tôi vẫn nhớ như in tờ 10 đô la được khâu trong lớp áo khoác của mình. Kể từ đó, tôi đã làm ăn phát đạt hơn. Giờ đây tôi có thừa tiền và cả cái tính hoang phí, nhưng tôi lại không thể tiêu xài được. Một trong những công ty quản lý tài sản đã tước quyền đó của tôi rồi.
Giờ đây, vì đây có lẽ là lần cuối cùng tôi ra ngoài sau khi trời tối trong mùa đông này, tôi phải nói rằng tôi đến đây với một sứ mệnh, và tôi muốn chuyến đi của mình mang lại giá trị nào đó.
Tối nay đã có biết bao lời khen ngợi dành cho ông Carnegie. Tôi đã đoán trước được điều đó. Và chúng làm tôi thấy rất hài lòng.
Bản thân tôi cũng từng là khách mời danh dự, nên tôi hiểu những gì ông Carnegie đang trải qua lúc này. Thật khó xử khi chỉ nhận được hết lời khen này đến lời tán tụng khác, nhất là khi ông ấy cũng biết rõ như tất cả chúng ta rằng, ở phía bên kia con người ông, vẫn còn vô vàn những thứ đáng để chúng ta phải lên án.
Hãy nhìn gương mặt ông Carnegie mà xem. Nó rạng rỡ một vẻ ngây thơ giả tạo. Nhìn ông ấy, người ta cứ ngỡ rằng chưa bao giờ ông phạm phải bất cứ tội lỗi nào trong đời. Nhưng không đâu – hãy nhìn cái kiểu chính tả giản lược đầy tai hại của ông ấy mà xem. Các vị không thể nào hình dung nổi đó là một tội ác kinh khủng đến mức nào đâu. Torquemada còn chẳng là gì so với ông Carnegie. Lão già đó đã đổ máu trong các cuộc Tra hỏi dị giáo, còn ông Carnegie thì mang sự hủy diệt đến cho cả chủng tộc này. Tôi biết ông ấy không cố ý coi đó là một tội ác, nhưng thực tế thì nó vẫn cứ là như vậy. Ông ấy khiến cho tất cả chúng ta đều không còn biết viết bất cứ từ gì cho đúng nữa.
Rắc rối ở chỗ ông ấy đã tấn công vào chính tả ở cái đầu sai lệch. Ông ấy có ý tốt, nhưng lại chỉ đánh vào triệu chứng chứ không trị tận gốc căn bệnh. Lẽ ra ông phải bắt tay vào cải tổ bảng chữ cái mới đúng. Trong đó chẳng có lấy một nguyên âm nào có giá trị xác định, và cũng chẳng có lấy một phụ âm nào để các vị có thể bấu víu vào cả. Hãy nhìn những chữ “h” nằm rải rác khắp nơi mà xem. Ví dụ như từ “gherkin” chẳng hạn. Các vị định làm gì với chữ “h” trong đó? Tôi muốn biết xem chữ “h” trong từ gherkin rốt cuộc có ích lợi quái gì cơ chứ. Đó là một điều ở người Anh mà tôi ngưỡng mộ: họ chẳng bận tâm chút nào đến mấy thứ đó cả.
Nhưng hãy nhìn mấy từ như “pneumatics” hay “pneumonias” và những từ tương tự xem. Một cuộc cải cách thực sự sẽ giải quyết dứt điểm chúng một lần cho xong, rồi kết thúc bằng việc mang lại cho chúng ta một bảng chữ cái mà ta chẳng cần phải đánh vần gì cả, thay cho cái bảng chữ cái ngớ ngẩn hiện tại, thứ mà tôi đồ rằng do một tên trộm say rượu nào đó phát minh ra. Chà, làm gì có người nào mà không phải bỏ đi khoảng một nghìn rưỡi từ mỗi ngày khi viết thư vì họ không biết đánh vần chúng chứ! Việc đó chẳng khác nào cố gắng nhảy điệu St. Vitus với đôi chân bằng gỗ.
Giờ tôi cá là chẳng có ai ở đây biết đánh vần từ “pterodactyl” cả, kể cả vị khách quý đang bị “xét xử” kia. Tôi muốn nghe ông ấy thử một lần xem – nhưng đừng làm ở nơi công cộng, vì sắp đến Chủ nhật rồi, là ngày mà mọi hình thức giải trí phô trương quá mức đều bị cấm. Tôi muốn nghe ông ấy thử trong riêng tư, và khi ông ấy đánh vật xong với từ “pterodactyl” đó, các vị sẽ chẳng thể nào biết nổi nó là con cá, con thú hay con chim, và liệu nó bay bằng chân hay đi bộ bằng cánh nữa. Nhiều khả năng là ông ấy sẽ thêm cho nó cặp ngà và bắt nó đẻ trứng luôn đấy.
Hãy bắt ông Carnegie phải cải tổ bảng chữ cái đi, rồi chúng ta sẽ cầu nguyện cho ông ấy – nếu ông ấy dám mạo hiểm. Nếu chúng ta có được những nguyên âm đầy đủ, chuẩn xác, cùng một hệ thống dấu nhấn, trao cho mỗi nguyên âm một linh hồn và giá trị riêng biệt, để mỗi sắc thái của nguyên âm đó đều được thể hiện qua trọng âm của nó, thì sẽ không có bất cứ từ ngữ nào trong bất kỳ ngôn ngữ nào mà chúng ta không thể đánh vần chính xác. Đó mới là lối chính tả giản lược đủ đầy, chuẩn mực, đối lập hẳn với cái kiểu cắt xén, tỉa tót, mấy cục bướu và khối ung thư mà người ta gọi là chính tả giản lược. Nếu tôi hỏi các vị từ “b-o-w” đánh vần thế nào, các vị sẽ không thể trả lời nếu không biết tôi đang ám chỉ từ “bow” nào, và tương tự với “r-o-w”, “b-o-r-e”, cùng cả một họ các từ ngữ vốn được sinh ra ngoài giá thú và chẳng biết nguồn gốc tổ tiên mình là gì.
Bây giờ, nếu chúng ta có một bảng chữ cái đầy đủ và chuẩn xác, thay vì thiếu hụt và bất lực như hiện nay, thì mọi chuyện đã khác. Cải cách chính tả chỉ làm cho nó trở nên trọc lóc và khó coi hơn thôi. Cả cái bộ sậu “row”, “read” và “lead” kia – cả một gia đình mà chính chúng cũng chẳng biết mình là ai. Tôi đố các vị phát âm được từ “s-o-w”, và các vị sẽ hỏi lại tôi là loại nào cơ.
Nếu chúng ta có một bảng chữ cái tỉnh táo và xác định, thay vì một bệnh viện chứa đầy những gã hoạn quan bị băm vằm, các vị sẽ biết ngay người ta đang ám chỉ hành động một người nông dân gieo hạt trên cánh đồng cày xới, hay là đang muốn nhắc đến một cô lợn nái và món giăm bông tương lai.
Đó là một bảng chữ cái thối nát. Tôi chỉ định ông Carnegie hãy bắt tay vào xử lý nó, và làm ơn hãy để cái lối chính tả giản lược kia yên.
Chính tả giản lược đã gây ra các vết đen trên mặt trời, trận động đất ở San Francisco, và cuộc khủng hoảng kinh tế gần đây; những thứ mà chúng ta sẽ chẳng bao giờ phải gánh chịu nếu như chính tả cứ được để yên như cũ.
Giờ đây, tôi hy vọng mình đã làm dịu lòng ông Carnegie và giúp ông thấy thoải mái hơn so với việc chỉ nhận hết lời khen này đến lời khen khác. Tôi muốn nói với ông rằng, chính tả giản lược cũng tốt thôi, nhưng giống như đức hạnh vậy, nếu làm quá lên thì cũng thành lố bịch đấy.
