BÀI PHÁT BIỂU TẠI LỄ KỶ NIỆM 92 NĂM NGÀY SINH CỦA ABRAHAM LINCOLN, CARNEGIE HALL, NGÀY 11 THÁNG 2 NĂM 1901, NHẰM GÂY QUỸ CHO ĐẠI HỌC TƯỞNG NIỆM LINCOLN TẠI CUMBERLAND GAP, TENN.
Thưa quý bà và quý ông,—Với tư cách là chủ tọa của buổi lễ tối hôm nay, tôi chỉ còn hai nhiệm vụ phải hoàn thành. Một việc thì dễ, còn việc kia lại khó. Nói cách khác, tôi phải giới thiệu vị diễn giả, rồi sau đó giữ im lặng để nhường cơ hội cho ông ấy. Cái tên Henry Watterson tự nó đã là một lời giải thích. Nó giống như ngọn đèn điện trên đỉnh Madison Square Garden vậy; quý vị chỉ cần nhấn nút là ánh sáng bừng lên giữa đêm tối. Nhắc đến tên Henry Watterson, tâm trí quý vị ngay lập tức bừng sáng với vẻ rực rỡ huy hoàng từ danh tiếng và những thành tựu của ông. Một nhà báo, một người lính, một diễn giả, một chính trị gia, một kẻ nổi loạn. Vâng, ông ấy từng là một kẻ nổi loạn; và tuyệt vời hơn nữa, giờ đây ông ấy là một kẻ nổi loạn đã hoàn lương.
Thật là một sự trùng hợp kỳ lạ, một sự tình cờ xảy ra mà không cần bất kỳ sự thông đồng hay sắp đặt trước nào, khi cả ông ấy và tôi — hai kẻ nổi loạn có cùng huyết thống — lại cùng có mặt tại đây tối nay, tay dâng lễ vật, cúi đầu tôn kính trước linh hồn cao quý mà suốt ba năm trời, chính chúng tôi đã cố gắng tiêu diệt. Tôi không rõ liệu sự thật này đã từng được đề cập trước đây chưa, nhưng dù sao đó vẫn là sự thật. Đại tá Watterson và tôi đều từng là những kẻ nổi loạn, và chúng tôi có quan hệ huyết thống. Tôi từng là thiếu úy trong một đại đội Liên minh miền Nam trong một thời gian — ồ, tôi đã có thể tiếp tục tại ngũ nếu muốn. Tôi đã tạo được tầm ảnh hưởng, để lại dấu ấn khắp nơi. Tôi có thể ở lại, nhưng thời tiết hồi đó thật kinh khủng. Chưa bao giờ trong đời tôi thấy kiểu thời tiết nào tệ hại đến thế để phải ở ngoài trời.
Đại tá đã chỉ huy một trung đoàn và tôi cho rằng ông ấy cũng đã góp phần vào nỗ lực tiêu diệt Liên bang. Ông ấy đã không thành công, nhưng giá mà ông ấy nghe theo tôi thì mọi chuyện đã khác. Tôi từng có một kế hoạch và hoàn toàn định đẩy Tướng Grant xuống tận Thái Bình Dương — nếu như tôi tìm được phương tiện vận chuyển. Tôi đã nói với Đại tá Watterson về điều đó. Tôi đã bảo ông ấy phải làm gì. Tôi muốn ông ấy bao vây quân đội miền Đông và chờ cho đến khi tôi tới. Nhưng ông ấy lại bất tuân thượng lệnh; ông ấy cứ bám lấy mấy cái lý lẽ vụn vặt về nghi thức quân đội, kiểu như một thiếu úy thì không được ra lệnh cho đại tá hay đại loại thế. Và hậu quả là gì? Liên bang đã được bảo toàn. Tôi tin rằng đây là lần đầu tiên bí mật đó được tiết lộ.
Tôi nghĩ rằng chưa có ai ngoài vòng tròn gia đình biết chuyện này; nhưng sự thật là như thế đó. Watterson đã cứu Liên bang; vâng, chính ông ấy đã cứu Liên bang. Thế mà ông ấy vẫn ngồi kia, và chẳng có lấy một bước đi hay động thái nào để cấp lương hưu cho ông ấy cả. Đời là thế đấy. Đây là trường hợp mà chúng ta nên cảm thấy đỏ mặt đôi chút. Quý vị nên thấy xấu hổ, tôi cũng nên thấy xấu hổ, còn ông ấy — chà, giờ ông ấy chắc cũng không còn thói quen đó nữa rồi.
