Các Bài Diễn Văn Của Mark Twain

Lượt đọc: 1102 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lễ Sinh Nhật Lần Thứ Sáu Mươi Bảy

❊ ❊ ❊

TẠI CÂU LẠC BỘ METROPOLITAN, NEW YORK, NGÀY 28 THÁNG 11 NĂM 1902

Bài phát biểu tại bữa tiệc do Đại tá Harvey, Chủ tịch nhà xuất bản Harper & Brothers, tổ chức để vinh danh ông Clemens.

Tôi nghĩ mình nên được phép nói bao lâu tùy thích, bởi vì tôi đã hủy tất cả các lịch trình trong suốt mùa đông này dưới mọi hình thức, vì những lý do chính đáng và đầy đủ, và tôi cũng không nhận thêm bất kỳ lịch trình mới nào cho mùa đông năm nay; do đó, đây sẽ là cơ hội duy nhất trong vòng một năm để tôi dốc hết những gì trong đầu ra — khép lại cái miệng trong bức chân dung ấy suốt một năm trời. Tôi muốn gửi lời cảm ơn và bày tỏ lòng kính trọng tới vị chủ tọa vì sự đổi mới mà ông ấy đã mang lại nơi đây, mà theo tôi là một sự cải tiến so với phong cách tổ chức lỗi thời trong những dịp thế này. Kiểu cũ thật tệ — đó là một sự sắp xếp tồi tệ, tồi tệ, tồi tệ. Dưới phong cách truyền thống đó, vị chủ tọa đứng lên đọc một bài diễn văn, giới thiệu "tù nhân trước vành móng ngựa", ngập tràn những lời ca tụng, toàn là những lời ca tụng, không gì ngoài những lời ca tụng, chưa từng có một lời châm biếm nào, rồi ngồi xuống và để mặc người đàn ông tội nghiệp ấy đứng lên phát biểu mà không có lấy một chủ đề. Bạn không thể nói chuyện dựa trên những lời ca tụng; đó đâu phải là một chủ đề. Chẳng có người khiêm tốn nào — và tôi sinh ra đã mang tính cách ấy — lại có thể phát biểu dựa trên những lời khen ngợi. Một người đứng lên với cảm xúc hạnh phúc dâng trào đến tận cổ, nhưng lưỡi thì cứng lại; chẳng có gì để nói; anh ta rơi vào hoàn cảnh giống như người bạn của Bác sĩ Rice, người đã về nhà trong trạng thái say khướt và giải thích với vợ mình, và vợ anh ta bảo: "John, khi anh đã uống chán chê thứ whisky mình muốn, lẽ ra anh nên gọi nước sarsaparilla chứ." Anh ta đáp: "Đúng thế, nhưng khi tôi đã uống đủ thứ whisky mình muốn rồi thì tôi chẳng tài nào phát âm nổi chữ sarsaparilla nữa." Và vì vậy, tôi nghĩ sẽ tốt hơn nhiều nếu để yên cho một người cho đến khi toàn bộ lời khai và biện hộ đã hoàn tất. Bằng không, anh ta sẽ câm lặng — anh ta đang ở giai đoạn nước sarsaparilla.

Trước khi tôi đi đến phần lộn xộn hổ lốn như ông Howells đã gợi ý, tôi muốn cảm ơn các quý ông vì vinh dự vô cùng lớn lao mà các ngài đang dành cho tôi, và tôi hoàn toàn đủ khả năng để đánh giá đúng giá trị của nó. Tôi nhìn quanh đây và thấy những thủ lĩnh của mọi ngành công nghiệp lừng lẫy, những nhân vật xuất chúng nhất; có tới hơn năm mươi người ở đây, và tôi tin mình biết rõ khoảng ba mươi chín người trong số họ. Có lẽ tôi vẫn có thể vay tiền từ — từ những người còn lại, bất cứ lúc nào. Quả thực, thật là một niềm tự hào lớn lao đối với tôi khi thấy một hội đồng xuất chúng như vậy tề tựu nơi đây trong một dịp thế này, khi chẳng có vị hoàng thân ngoại quốc nào cần phải khoản đãi — khi các ngài đến đây không phải để tôn vinh đặc quyền thế tập hay dòng dõi lâu đời, mà là để bày tỏ lòng cung kính trước những phẩm hạnh đạo đức thuần túy và sự thật nguyên sơ — và, trời ạ, điều đó làm tôi thấy mình già đi biết bao nhiêu! Tôi nhìn xung quanh và thấy ba hoặc bốn con người mà tôi đã quen biết từ rất, rất nhiều năm. Tôi đã quen biết ngài Bộ trưởng Hay — John Hay, cách mà quốc gia và những người bạn còn lại của ông ấy thích gọi — tôi đã quen biết John Hay, Tom Reed và Mục sư Twichell gần ba mươi sáu năm. Gần ba mươi sáu năm tôi đã quen biết những bậc đáng kính ấy. Tôi đã quen biết ông Howells gần ba mươi tư năm, và tôi đã quen Chauncey Depew trước khi ông ấy có thể đi thẳng lưng, và trước khi ông ấy học được cách nói thật. Cách đây hai mươi bảy năm, tôi đã nghe ông ấy đọc bài diễn văn cao cả, hùng hồn và hay nhất từng thốt ra từ đôi môi tài năng ấy. Tom Reed từng nói rằng khiếm khuyết chính của tôi là sự thiếu chính xác trong lời ăn tiếng nói. Chà, giả sử điều đó là đúng đi. Có ích gì khi lúc nào cũng phải nói sự thật chứ? Tôi chưa từng nói sự thật về Tom Reed — nhưng đó lại là khiếm khuyết của anh ta, sự thật; anh ta lúc nào cũng nói sự thật. Tom Reed có một trái tim nhân hậu và một trí tuệ sắc sảo, nhưng anh ta lại chẳng có chút phán đoán nào. Chà, khi Tom Reed được mời đến diễn thuyết trước Hội Phụ nữ về Sự Sinh sôi Nảy nở hoặc Sự Trì hoãn, hay cái gì đại loại thế, về đạo đức, tôi cũng chẳng rõ nữa — chắc là về sự thăng hoa của đạo đức thuần khiết — anh ta lại mắc phải một sự bất cẩn kinh điển khi mở đầu bằng câu nói rằng một số người trong chúng ta không thể trở thành những người theo chủ nghĩa lạc quan, nhưng bằng cách tận dụng một cách khôn ngoan những cơ hội mà Thượng đế ban tặng trên đường đời, tất cả chúng ta đều có thể trở thành những kẻ đa thê. Các ngài có thể thấy những giới hạn của anh ta rồi đấy. Bất cứ điều gì trong đầu, anh ta đều nói ra hết, miễn là anh ta nghĩ nó đúng. Chà, điều đó đúng đấy, nhưng đó không phải là nơi để nói ra câu ấy — thế là họ đã đá văng anh ta ra ngoài.

Rất nhiều tài khoản đã được thanh toán xong xuôi cho tôi ở đây vào tối nay; trước đây tôi từng mang hận thù với một vài người trong số các ngài, nhưng tất cả đã được xóa sạch bởi những lời khen ngợi hết sức tốt đẹp dành cho tôi. Ngay cả Wayne MacVeagh — tôi đã giữ mối hận với ông ta từ nhiều năm nay. Lần đầu tiên tôi gặp Wayne MacVeagh là tại một bữa tối riêng tư ở nhà Charles A. Dana, và khi tôi đến nơi, ông ta đang huyên thuyên không ngừng, và tôi đã cố gắng chèn vào vài câu ở chỗ này chỗ khác; nhưng các ngài cũng biết Wayne MacVeagh thế nào khi ông ta đã bắt nhịp rồi đấy, và tôi chẳng tài nào chen nổi một câu trên năm câu của ông ta — hay một câu trên năm ý của ông ta. Tôi cứ vật lộn mãi, vật lộn mãi, và — chà, tôi muốn kể và đang cố gắng kể lại một giấc mơ mà tôi đã mơ vào đêm hôm trước, đó là một giấc mơ đáng chú ý, một giấc mơ đáng để mọi người lắng nghe, một giấc mơ thuật lại buổi tiếp đón nhà truyền giáo Sam Jones trên thiên đường. Tôi đang ở trên một chuyến tàu, và sắp tiến đến trạm trung chuyển trên thiên đàng — tôi có vé đi thẳng — và tôi để ý thấy một người đàn ông ngồi cạnh mình đang ngủ gật, chiếc vé của ông ta được giắt ở vành mũ. Ông ta chính là phần còn lại của Tổng giám mục Canterbury; tôi nhận ra ông ta qua bức ảnh chụp. Tôi chẳng có thù hằn gì với ông ta cả, thế là tôi cầm lấy vé của ông ta và đưa vé của mình cho ông ta. Ông ta không phản đối — ông ta chẳng ở trong tình trạng có thể phản đối — và chẳng mấy chốc khi đoàn tàu dừng lại ở trạm thiên đàng — chà, tôi xuống tàu, còn ông ta thì đi tiếp theo yêu cầu — nhưng tất cả bọn họ đều ở đó, mấy vị thiên sứ ấy mà, hàng triệu người, mỗi người cầm một ngọn đuốc; họ đã chuẩn bị sẵn một cuộc rước đuốc; họ đang mong chờ vị Tổng giám mục, và khi tôi bước xuống, họ định hò reo vang dội, nhưng điều đó lại chẳng thành hiện thực. Tôi không biết họ có thất vọng hay không. Tôi đoán họ ôm giữ rất nhiều ý nghĩ mê tín về vị Tổng giám mục và việc ngài trông sẽ ra sao, còn tôi thì lại không đáp ứng được tiêu chuẩn ấy, và tôi đang cố giải thích cho Thánh Peter, và tôi phải dùng cả tiếng Đức để giải thích, bởi vì tôi không muốn nói quá rõ ràng. Chà, tôi nhận ra chẳng ích gì, tôi không tài nào chen vào được, bởi vì Wayne MacVeagh đã chiếm trọn cả không gian rồi, và tôi liền nói với ông Dana rằng: "Có chuyện gì với kẻ kia vậy? Kẻ có cái lưỡi dài ngoằng ấy là ai thế? Gã đó gặp rắc rối gì vậy, cái tháp khoan dầu cũ kỹ gầy gò nhom đang thất nghiệp ấy — hắn là ai thế?" "Chà," ông Dana nói, "cậu không muốn dây dưa với hắn đâu; cậu tốt nhất nên giữ im lặng; cứ im lặng đi, bởi vì đó là một tay nguy hiểm. Nói ư! Hắn sinh ra là để nói. Đừng để hắn đôi co với cậu; hắn sẽ lột sạch da cậu đấy." Tôi nói: "Tôi đã bị lột da, lột da, và lột da suốt bao nhiêu năm nay rồi, chẳng còn gì sót lại nữa." Ông ta đáp: "Ồ, cậu sẽ thấy vẫn còn đấy; gã đó chính là cội nguồn và nguồn cảm hứng cho câu tục ngữ nói rằng: 'Dù cậu có lột sạch vỏ hành đến mức nào đi nữa, một kẻ khôn ngoan vẫn luôn có thể bóc nó thêm lần nữa.'" Chà, tôi ngẫm nghĩ lại và đành im lặng. Điều đó chắc chắn sẽ không bao giờ xuất hiện trong đầu Tom Reed. Anh ta chẳng có chút sự kín đáo nào cả. Chà, MacVeagh vẫn y nguyên con người ấy; ông ta chẳng thay đổi chút nào suốt bao nhiêu năm qua; gần đây ông ta còn đang lột da ông Mitchell nữa cơ. Hắn ta là loại người như vậy đấy.

Ông Howells — bài thơ của anh ấy thật tuyệt vời; đó mới là cách đối xử với một con người. Howells có một thứ năng khiếu đặc biệt trong việc nhìn nhận những ưu điểm của người khác, và anh ấy luôn thể hiện điều đó để ủng hộ tôi. Howells chưa từng viết bất cứ điều gì về tôi mà tôi không thể đọc đi đọc lại sáu, bảy lần một ngày; anh ấy luôn công tâm và luôn công bằng; anh ấy đã viết về tôi với sự trân trọng hơn bất kỳ ai trên thế giới này, và cho đăng nó trên tờ North American Review. Anh ấy đã rất công bằng khi nói rằng những dụng ý của tôi — anh ấy in nghiêng từ đó — rằng những dụng ý của tôi luôn tốt đẹp, rằng tôi làm tổn thương những lề thói xã hội của con người hơn là những niềm tin thâm căn cố đế của họ. Giờ thì, tôi chẳng cần điều gì hay ho hơn thế được nói về mình nữa. Tôi thà chờ đợi, kìm nén bất kỳ lời cay nghiệt nào mình muốn nói, cho đến khi những niềm tin ấy trở thành những lề thói xã hội. Bangs đã lần theo dấu vết của tôi suốt từ đầu chí cuối. Anh ấy không thể tìm thấy cái con người trung thực ấy, nhưng tôi sẽ tự tìm kiếm hắn trong chiếc gương soi khi về đến nhà. Đại tá đã ám chỉ rằng chính New England mới là nơi tạo nên New York, xây dựng đất nước này và làm cho nó trở nên vĩ đại, mà quên mất một thực tế rằng có rất nhiều người ở đây đến từ những vùng đất khác, như John Hay đến từ tận miền Tây xa xôi, Howells đến từ Ohio, còn St. Clair McKelway và tôi đến từ Missouri, và chúng tôi đang làm hết sức mình để xây dựng New York thêm một chút — nâng tầm nó lên. Chà, khi tôi còn sống ở cái làng Hannibal ấy, bên bờ sông Mississippi, và Hay ở trên thị trấn Warsaw, cũng nằm bên bờ sông Mississippi — đó là một đoạn sông Mississippi đầy cảm xúc, và khi nước cạn, bạn phải trèo lên đó bằng một cái thang, còn khi lũ lụt, bạn phải dùng dây dò độ sâu biển để dò tìm nó — nhưng đó là một vùng đất tuyệt vời và tươi đẹp. Vào thời kỳ xa xưa ấy, đó là một thiên đường của sự giản dị — đó là một cuộc sống vô cùng bình dị, nghèo khó nhưng thoải mái, và tràn ngập sự ngọt ngào, chẳng hề có chút cuồng nộ nào của nền văn minh hiện đại ở nơi đó cả. Đó là một vùng đất thú vị. Tháng Sáu năm ngoái, tôi đã quay lại đó và gặp được một người bạn học cũ ở thị trấn Hannibal ấy, John Briggs, người mà tôi đã không gặp suốt hơn năm mươi năm trời. Tôi xin nói với các ngài, đó thực sự là một cuộc hội ngộ! Người chiến hữu mà tôi từng biết như một cậu bé từ rất lâu về trước, nay đã trở thành một người đàn ông đường bệ cao hơn sáu thước Anh vài ba phân và da ngăm đen vì dãi dầu sương gió ở nhiều xứ sở, anh ấy đã quay lại đó để thăm lại chốn cũ. Chúng tôi đã dành trọn một buổi chiều để đi lang thang khắp mọi ngóc ngách, lùng sục lại những khung cảnh xưa và ôn lại những "tội lỗi" mà chúng tôi đã gây ra từ bao năm trước. Đó là một niềm vui xé lòng, đong đầy nỗi xót xa, tiếng cười và cả nước mắt hòa quyện vào nhau; và chúng tôi đã điểm danh lại những đứa bạn trai, bạn gái mà chúng tôi từng cùng đi dã ngoại và tán tỉnh từ bao năm về trước, thế mà hầu như chẳng còn lại nổi nửa tá người; số còn lại đều đã nằm dưới nấm mồ; và chúng tôi đã đi lên đỉnh ngọn đồi ấy, một nơi chốn vô cùng trân quý trong ký ức của tôi, đỉnh đồi Holiday’s Hill, để phóng tầm mắt nhìn ra toàn cảnh tráng lệ của dòng sông Mississippi, cuồn cuộn chảy qua từng dải từng dải, một bên là thiên đường xanh mướt phẳng lì, còn bên kia là những mũi đất và doi đất khuất dần cho đến tận tầm mắt, mờ dần trong ánh sáng dịu dàng, phong phú của chốn xa xôi. Lúc đó tôi nhận ra rằng mình đang chiêm ngưỡng khung cảnh sông nước mê hoặc nhất mà hành tinh này có thể mang lại. Khi còn là một đứa trẻ, tôi chẳng hề nhận ra điều đó; phải mất đi một con mắt từng trải đã đi vòng quanh địa cầu mới có thể nhận biết và trân trọng nó; và John đã hỏi: "Cậu có chỉ ra được chỗ mà Lạch Gấu từng nằm trước khi đường sắt chạy qua không?" Tôi đáp: "Có chứ, nó chảy qua phía đằng kia." "Thế cậu có chỉ ra được cái hố tắm không?" "Có, ở đằng kia kìa." Và anh ấy lại hỏi: "Cậu có chỉ ra được chỗ chúng ta đã đánh cắp chiếc xuồng không?" Chà, tôi chẳng nhớ nổi anh ấy đang nhắc đến chiếc nào. Cả một khoảng không gian sự kiện quá lớn đã xen giữa khoảng thời gian đó, hơn năm mươi năm rồi, tôi mất hơn năm phút mới gợi lại được chút kỷ niệm nhỏ nhoi ấy, và rồi tôi cũng nhớ ra; đó là một chiếc xuồng màu trắng, và chúng tôi đã sơn nó thành màu đỏ để đánh lạc hướng sự nghi ngờ. Và rồi một người đàn ông vô cùng, vô cùng đáng thương bước đến — ông ta là một người lạ mặt — và ông ta ngắm nghía chiếc xuồng màu đỏ ấy với vẻ đầy xót xa, rồi nói rằng: "Chà, nếu không vì màu sơn thì tôi đã biết đây là xuồng của ai rồi." Ông ta nói với giọng nài nỉ đó các ngài ạ, giọng nói cầu xin sự đồng cảm và gợi ý; chúng tôi rất đồng cảm với ông ta, nhưng chúng tôi chẳng ở trong tình trạng có thể đưa ra lời gợi ý nào cả. Tôi vẫn có thể hình dung ra ông ta lúc quay lưng bỏ đi với vẻ mặt buồn bã ấy và biến mất khỏi lịch sử mãi mãi. Tôi tự hỏi điều gì đã xảy ra với người đàn ông đó. Còn điều gì xảy ra với chiếc xuồng thì tôi biết rõ. Chà, đó là một cuộc đời tươi đẹp, một cuộc đời đáng yêu. Chẳng có tội ác nào cả. Chỉ là những chuyện nhỏ nhặt như đi ăn trộm trái cây trong vườn, đột nhập các vạt dưa hấu và phạm tội vào ngày Sabat — chúng tôi đâu có phạm tội vào ngày Sabat thường xuyên đến mức đáng kể — có lẽ chỉ một tuần một lần thôi. Nhưng chúng tôi là những đứa trẻ ngoan, những đứa trẻ theo phái Trưởng lão ngoan đạo, toàn là trẻ em phái Trưởng lão cả, rất trung thành và đủ thứ; dù sao đi nữa, chúng tôi là những đứa trẻ Trưởng lão ngoan ngoãn khi thời tiết bất ổn; còn khi trời yên biển lặng, chúng tôi có hơi lang thang khỏi đàn một chút.

Hãy nhìn John Hay và tôi xem. Khi ấy chúng tôi chỉ là những kẻ vô danh tiểu tốt, và hãy nhìn xem chúng ta đang ở đâu bây giờ. Hãy ngẫm lại chiếc thang mà ông ấy đã leo lên, những nghề nghiệp lừng lẫy mà ông ấy đã phụng sự — và từ nghề nghiệp ở đây rất chuẩn xác; trong tất cả những lĩnh vực ấy, ông ấy đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ với uy tín cao và mang lại vinh quang cho đất nước cũng như người mẹ đã sinh ra ông. Học giả, binh sĩ, nhà ngoại giao, nhà thơ, nhà sử học — giờ thì, hãy nhìn xem chúng ta đang ở đâu. Ông ấy là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao còn tôi là một quý ông. Điều đó không thể xảy ra ở bất kỳ quốc gia nào khác. Các thể chế của chúng ta mang lại cho con người những vị trí vốn thuộc về họ nhờ vào tài năng; tất cả các ngài đều giành được vị trí của mình, không phải nhờ vào sự kế vị, không nhờ vào ảnh hưởng gia đình hay sự giúp đỡ từ bên ngoài, mà chỉ nhờ vào những ân huệ tự nhiên mà Thượng đế ban cho các ngài khi sinh ra, được phát huy hiệu quả bằng chính sức lao động của các ngài; đây mới chính là đất nước đáng để sinh sống.

Giờ thì, có một vị khách vô hình đang hiện diện nơi đây. Một phần của tôi đang có mặt; phần lớn hơn, phần tốt đẹp hơn, đang ở tằng tằng ngoài kia tại tổ ấm của cô ấy; đó chính là vợ tôi, và cô ấy có rất nhiều bạn bè thân thiết ở đây, và tôi nghĩ sẽ chẳng làm ai phải phiền lòng khi biết rằng, mặc dù cô ấy sẽ phải gắn liền với chiếc giường bệnh đó trong nhiều tháng tới vì chứng suy nhược thần kinh, nhưng hoàn toàn không có nguy hiểm gì và sức khỏe cô ấy đang hồi phục rất tốt — và tôi nghĩ việc tôi nhắc đến cô ấy lúc này là hoàn toàn phù hợp. Tôi gặp cô ấy lần đầu tiên cũng chính vào cái năm mà tôi lần đầu làm quen với John Hay, Tom Reed và ông Twichell — ba mươi sáu năm trước — và cô ấy vẫn luôn là người bạn tốt nhất mà tôi từng có, nói vậy cũng đủ hiểu trọng lượng thế nào rồi; cô ấy đã nuôi dạy tôi — cô ấy và Twichell cùng nhau — và những gì tôi có được ngày hôm nay đều là nhờ công lao của họ. Twichell — chà, thật là một niềm hạnh phúc biết bao khi được ngắm nhìn khuôn mặt của Twichell! Suốt hai mươi lăm năm trời, tôi đã thụ giáo dưới sự dìu dắt của Mục sư Twichell, tôi thuộc giáo đoàn của ông ấy, ngồi ghế trong nhà thờ của ông ấy, và luôn dành cho ông ấy sự kính trọng đúng mực. Con người ấy hội tụ đủ mọi nét tao nhã làm nên một người bạn đồng hành đáng mến; và bất cứ nơi nào Twichell đến để lập ra một nhà thờ, người ta lại đổ xô đến đó mua đất; họ nhận ra bất động sản ở xung quanh khu vực đó tăng giá vùn vụt, và những kẻ đố kỵ lẫn những người nhạy bén luôn cố gắng lôi kéo Twichell chuyển đến khu vực của họ để lập nhà thờ; và bất cứ khi nào các ngài thấy ông ấy đặt chân đến đâu, các ngài đều có thể đến đó mua đất với sự tự tin tuyệt đối, cảm thấy chắc chắn rằng giá trị tài sản sẽ tăng gấp đôi cho các ngài trong một thời gian không xa nữa. Tôi không nói điều này để nịnh nót Mục sư Twichell; đó là sự thật. Đã không biết bao nhiêu lần tôi tham dự phiên đấu giá thường niên tại nhà thờ của ông ấy, và thâu tóm toàn bộ các dãy ghế với mức giá hời — và chắc chắn tôi đã có được những bước tiến tốt đẹp hơn về mặt tâm hồn lẫn tài chính nếu tôi cứ mãi ở lại dưới đôi cánh chở che của ông ấy.

Tôi đã cố gắng làm những điều tốt đẹp trên thế giới này, và thật kỳ diệu là tôi đã làm điều thiện bằng rất nhiều cách khác nhau, và thật thoải mái khi ngẫm lại — chà, có ông Rogers đây — chỉ vì tình cảm tôi dành cho con người ấy mà không biết bao nhiêu lần tôi đã mách nước cho ông ấy những mẹo mực tài chính mà ông ấy chưa từng nghĩ tới — và nếu ông ấy có thể gạt bỏ lòng đố kỵ, định kiến và sự mê tín sang một bên, rồi tận dụng những ý tưởng đó vào công việc kinh doanh của mình, thì tài khoản ngân hàng của ông ấy chắc chắn sẽ có sự thay đổi lớn.

Chà, tôi rất thích thơ ca. Tôi thích tất cả các bài diễn văn và cả thơ ca nữa. Tôi rất thích bài thơ của Bác sĩ Van Dyke. Tôi ước gì mình có thể bày tỏ lòng biết ơn xứng đáng tới các ngài, những người đã cất lời phát biểu và gác lại những cảm xúc riêng tư để dành cho tôi những lời khen ngợi; đúng là có những lời khen rất xác đáng nhưng cũng có những điều các ngài đã bỏ sót; và Đại tá Harvey quả thực đã bôi nhọ tất cả các ngài, đồng thời nhét vào miệng tôi những điều mà tôi chưa từng nói, chưa từng bao giờ nghĩ tới.

Và giờ đây, vợ chồng tôi, từ tận đáy lòng mình, xin gửi đến các ngài lời cảm ơn sâu sắc và chân thành nhất, và — ngày hôm qua chính là sinh nhật của cô ấy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 10 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.