DIỄN VĂN TẠI BOSTON, THÁNG MƯỜI MỘT, 1886
Ông Clemens giới thiệu ông Stanley.
THƯA QUÝ VỊ QUÝ BÀ VÀ QUÝ ÔNG, nếu có ai hỏi rằng tại sao tôi lại đứng đây với tư cách là người giới thiệu diễn giả, tôi sẽ trả lời rằng vì tôi tình cờ có mặt ở quanh đây và được nhờ đảm nhận công việc này. Tôi hoàn toàn sẵn lòng làm việc đó, và dù sao thì việc giới thiệu cũng chẳng cần thiết chút nào, chỉ cần có một người bước ra trong giây lát và làm một việc thừa thãi là đủ, mà việc này thì hoàn toàn đúng sở trường của tôi. Giờ đây, để giới thiệu một tên tuổi lẫy lừng như Henry M. Stanley bằng cách liệt kê những chiến công của ông ấy thì rõ ràng không phải mục đích của tôi; làm như vậy chẳng khác nào kéo dài sự thừa thãi đến mức quá đáng. Khi tôi so sánh những gì mình đạt được trong cuộc đời tương đối ngắn ngủi của mình với những thành tựu mà ông ấy đạt được trong cuộc đời có lẽ còn ngắn hơn, kết quả là tòa lâu đài mười tầng về sự tự đánh giá bản thân của tôi bị quét sạch hoàn toàn, chẳng còn lại gì ngoài phần nền móng dưới hầm. Khi quý vị so sánh những thành tựu của ông ấy với thành tựu của những con người thực sự vĩ đại trong lịch sử, tôi tin rằng phần thắng nghiêng về ông ấy. Tôi không có mặt ở đây để hạ thấp Columbus.
Không, tôi sẽ không làm thế; nhưng khi quý vị xem xét thành tựu của hai người đàn ông này, Columbus và Stanley, từ góc độ những khó khăn họ phải đối mặt, thì lợi thế thuộc về Stanley chứ không phải Columbus. Columbus lên đường để khám phá ra châu Mỹ. Chà, ông ấy chẳng cần làm gì cả, chỉ việc ngồi trong cabin con tàu, giữ chắc tay lái và cứ thế giong buồm đi thẳng, là châu Mỹ sẽ tự nó lộ diện. Nó nằm sừng sững đó, chắn ngang lối đi dọc theo chiều dài và chiều rộng của cả lục địa Nam Mỹ, và ông ấy không thể nào tránh được. Ông ấy bắt buộc phải khám phá ra nó. Thế nhưng Stanley đã lên đường để tìm Tiến sĩ Livingstone, người mà có thể nói là đã bị phân tán khắp nơi, trên chiều dài và chiều rộng của một vùng đất châu Phi rộng lớn ngang ngửa nước Mỹ.
Đó là một cuộc tìm kiếm đầy mù mịt. Ông ấy là người bị phân tán khó tìm nhất. Nhưng tôi sẽ dồn trọng tâm của bài giới thiệu này vào một nét tính cách rất đặc biệt của ông Stanley, đó chính là tinh thần Mỹ bất diệt của ông—một tinh thần Mỹ mà ông luôn tự hào. Và trong thời đại ngày nay, khi người ta có thói quen bắt chước và làm theo cung cách cũng như thời trang của người Anh, thật như một luồng gió mát lành khi được đứng trước mặt một công dân Mỹ thuần khiết này, người đã được một nửa số nguyên thủ các nước châu Âu vỗ về và tán tụng, người có thể khoác lên mình từ đầu đến chân những huân chương và huy hiệu mà họ đã hào phóng ban tặng. Tuy nhiên, khi những người dân thường không tước hiệu của quê hương ông giang rộng vòng tay chào đón và chúc mừng ông, bằng lời khen "Làm tốt lắm" thông qua Quốc hội Hoa Kỳ, thì đó mới là chiếc vương miện đáng giá hơn tất cả mọi thứ khác đối với ông. Ông ấy là sản phẩm của những thiết chế không tồn tại ở bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới—những thiết chế khơi dậy tất cả những gì tốt đẹp nhất và anh hùng nhất trong một con người. Tôi xin giới thiệu ông Henry M. Stanley.
