Những bài diễn văn này sẽ chạm đến tâm trí và trái tim của những ai đọc chúng, nhưng không thể đạt được hiệu quả như khi người ta trực tiếp lắng nghe; bản thân Clemens hẳn cũng sẽ thừa nhận rằng, hiệu quả thậm chí chẳng được một nửa. Tôi đã từng lưu ý ở một nơi khác rằng ông luôn cho rằng người diễn viên đóng vai trò nhân đôi giá trị cho câu chữ của tác giả; và bản thân ông vừa là một nhà văn lớn, vừa là một diễn viên lớn. Ông là một diễn viên vô cùng tài nghệ, chỉ khác với những diễn viên khác ở điểm ông chính là người đầu tiên nghĩ ra những tư tưởng và sáng tạo nên những tưởng tượng mà giọng nói cùng cử chỉ của ông đã thổi vào đó sắc màu của sự sống. Sự tái hiện là nghệ thuật của các diễn viên khác; nghệ thuật của ông vừa mang tính sáng tạo vừa mang tính tái hiện, không có chút gì là qua tay kẻ thứ hai.

Tôi chưa từng nghe Clemens diễn thuyết lần nào mà lại nghĩ rằng ông hoàn toàn thất bại; một bùng nổ hay một cú bứt phá nào đó luôn cứu vớt ông những khi tưởng chừng ông đã chùng xuống trước đích đến, và dù bất cứ ai khác có đang đua tranh đi chăng nữa, ông vẫn là người về trước. Những lần suýt thất bại của ông là hệ quả của một sự tin tưởng hiếm hoi vào tính bộc phát mà các diễn viên khác vẫn thường đặt niềm tin vào đó, hoặc bị lầm tưởng là đặt niềm tin vào đó, mỗi khi họ đứng lên phát biểu. Ông thừa biết rằng kể từ thủa khai sinh của nghệ thuật hùng biện, sự bộc phát của người diễn thuyết vốn chỉ dành cho sự tĩnh lặng và cô độc trong phòng kín, nơi ông ngẫm nghĩ câu chữ của mình trước một khán giả tưởng tượng; rằng đó là cách thức của các diễn giả từ thời Demosthenes và Cicero xuyên suốt qua các thời kỳ. Ông nghiền ngẫm từng từ, từng âm tiết, và ghi nhớ chúng bằng một hệ thống trí nhớ kỳ lạ chỉ riêng ông mới có, bao gồm sự sắp xếp tùy ý các vật dụng trên bàn — dao, nĩa, lọ muối, bình mực, bút, hộp, hay bất cứ thứ gì có sẵn trong tầm tay — đại diện cho các luận điểm, mệnh đề và cao trào, vừa đóng vai trò là từ vựng khắc sâu vừa là nguồn gợi ý liên tục. Ông nghiên cứu từng âm điệu và từng cử chỉ, đồng thời tiên liệu trước hiệu quả tác động lên khán giả thực tế dựa trên kết quả đạt được trước khán giả tưởng tượng ấy. Do đó, thật tuyệt vời biết bao khi được nhìn thấy ông và lắng nghe ông; ông hoan hỉ trước niềm vui mà ông mang lại cùng những đòn bất ngờ mà ông giáng xuống; và bởi vì ông luôn khắc ghi mục đích của mình trong tâm trí, ông biết rõ khi nào nên dừng lại.

Tôi vừa bàn về phương pháp và phong cách của ông; còn nội dung thì bạn đọc đã có sẵn ở đây; và đó là một nội dung tuyệt vời, vui tươi, chân thành, nhân hậu và công minh.

W. D. HOWELLS.