Câu lạc bộ Whitefriars được thành lập bởi Tiến sĩ Samuel Johnson, và ông Clemens được kết nạp làm thành viên danh dự vào năm 1874. Các thành viên đều là những gương mặt tiêu biểu của giới văn chương và báo chí London. Lời chúc “Khách mời của chúng ta” do Louis F. Austin, tờ Illustrated London News, khởi xướng, và trong những nhận xét hóm hỉnh của mình, ông đã đề cập đến lời thề cùng những nỗi niềm tưởng tượng của các “Tu sĩ” — cách mà các thành viên câu lạc bộ tự gọi mình.

THƯA CHỦ TỊCH VÀ CÁC CHIẾN HỮU CỦA LỜI THỀ — dù lời thề ấy là gì đi chăng nữa; bởi vì mặc dù đã là thành viên của câu lạc bộ này hai mươi lăm năm, tôi cũng chẳng biết về lời thề đó nhiều hơn ông Austin. Nhưng dù lời thề đó là gì, tôi cũng chẳng bận tâm. Tôi đã lập hàng ngàn lời thề rồi.

Chẳng có thú vui nào sánh được với việc lập lời thề trước mặt những người hiểu giá trị của lời thề đó, trước mặt những người kính trọng và đánh giá cao việc bạn lập lời thề, và những người ngưỡng mộ bạn vì đã lập ra lời thề ấy.

Chỉ có một thú vui cao hơn thế, đó là bước ra ngoài và phá bỏ lời thề. Lời thề luôn là một cam kết nào đó để bảo vệ đạo đức và nguyên tắc của chính bạn hoặc của người khác, và thường thì, theo sự trớ trêu của định mệnh, nó lại nhằm bảo vệ chính đạo đức của bạn.

Vì thế chúng ta có những cam kết khiến mình phải tránh xa thuốc lá hay rượu vang, và trong lúc bạn đang thực hiện cam kết đó, một luồng ảnh hưởng thánh thiện bao trùm khiến bạn cảm thấy mình đã cải tà quy chính, và rằng bạn không bao giờ có thể hạnh phúc hơn thế nữa trên thế gian này cho đến khi—bạn bước ra ngoài và làm một ly.

Tôi đã quên mất mình là thành viên của câu lạc bộ này—chuyện đã quá lâu rồi. Nhưng giờ tôi nhớ ra, hai mươi lăm năm trước tôi đã ở đây, trong một bữa tiệc của câu lạc bộ Whitefriars, vào những ngày xưa cũ đó, khi các vị vừa mới đạt được hai khám phá vĩ đại. Cả London không nói gì khác ngoài việc họ đã tìm thấy Livingstone, và kẻ thất lạc là Ngài Roger Tichborne đã được tìm thấy—và họ đang đem ông ta ra xét xử vì chuyện đó.

Tại bữa tiệc đó, ngài Chủ tịch (tôi không biết ông ấy là ai) đã không đến kịp giờ. Quý ông được chỉ định dành những lời khen ngợi thông lệ và giới thiệu tôi lại quên mất những lời khen đó, và thậm chí không biết chúng là gì.

Và George Augustus Sala xuất hiện vào phút chót, đúng lúc tôi sắp sửa ra về mà chẳng có lấy một lời tán tụng nào. Người đàn ông đó quả là một người có tài. Họ lập tức yêu cầu ông giới thiệu người lạ mặt ngay khi ông vừa định ngồi xuống, và Sala đã có một trong những bài diễn thuyết tuyệt vời nhất mà ông có khả năng thực hiện. Tôi nghĩ không ai nói nhanh như Sala. Người ta không cần uống rượu khi nghe ông diễn thuyết. Tốc độ nói của ông khiến người ta say ngất trong một phút. Đó là một bài diễn thuyết không gì sánh bằng, một bài diễn thuyết ứng biến—mà một bài diễn thuyết ứng biến là chuyện hiếm có—và ông ấy đã làm rất xuất sắc.

Ông ấy đi sâu vào toàn bộ lịch sử Hoa Kỳ và làm cho nó trở nên hoàn toàn mới mẻ đối với tôi. Ông lấp đầy bài nói bằng những tình tiết và sự kiện mà Washington chưa bao giờ nghe tới, và ông thực hiện điều đó thuyết phục đến mức mặc dù tôi biết chẳng có chuyện nào trong số đó xảy ra, nhưng từ ngày đó đến nay, tôi không biết lịch sử nào khác ngoài lịch sử của Sala.

Tôi chẳng biết điều gì buồn hơn một bữa tiệc nơi bạn sắp phải đứng lên phát biểu mà chẳng biết mình sẽ nói gì. Bạn ngồi đó, tự hỏi mãi xem quý ông sắp giới thiệu mình sẽ nói gì. Bạn biết rằng nếu ông ta nói điều gì đó gay gắt, nếu ông ta chế giễu bạn, phỉ báng bạn, hoặc làm bất cứ điều gì đại loại như thế, ông ta sẽ cung cấp cho bạn một cái cớ để phản bác, bởi vì bất cứ ai cũng có thể đứng lên và tranh luận lại điều đó.

Bất cứ ai cũng có thể đứng lên và minh oan cho bản thân. Nhưng khi một quý ông đứng lên và chỉ đơn giản nói sự thật về bạn, thì bạn làm được gì chứ?

Ông Austin đã làm rất tốt. Ông ấy cung cấp nhiều cái cớ đến mức tôi sẽ phải bỏ bớt rất nhiều trong số đó, và điều đó cũng khó khăn chẳng kém gì khi bạn chẳng có chút cớ nào cả. Này nhé, ông ấy đã có một bài diễn thuyết mượt mà và hay ho mà chẳng gặp chút khó khăn nào, và tôi cũng đã có thể làm được như vậy nếu tôi tiếp tục con đường học vấn mà tôi đã khởi đầu. Tôi thấy ở bên trái mình đây có một quý ông, người thầy dạy tôi nghệ thuật diễn thuyết cách đây hơn hai mươi lăm năm.

Khi nhìn khuôn mặt đầy cảm hứng của ông Depew, ký ức lại ùa về. Ông ấy là một người bạn cũ và đáng quý của tôi, tôi đã chứng kiến sự nghiệp của ông phát triển, và giờ đây nó đã đạt đến tầm cao mới, khi ông, bởi một sự sai lệch khác của công lý, lại trở thành Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ. Nhưng đó là những ngày tháng tuyệt vời khi tôi còn theo học nghệ thuật diễn thuyết.

Người thầy khác của tôi—ngài Đại sứ—vẫn chưa có mặt ở đây. Dưới sự dìu dắt của hai quý ông đó, tôi đã học cách phát biểu sau bữa tiệc, và điều đó thật là mê hoặc.

Các vị biết đấy, bữa tiệc New England là sự kiện trọng đại ở bên kia đại dương. Nó được tổ chức hàng năm để kỷ niệm ngày những người hành hương đặt chân đến đất Mỹ. Những người hành hương đó là một nhóm người không được chào đón ở Anh, và các vị biết đấy, họ có sự cạnh tranh lớn, nên họ được thuyết phục đi nơi khác. Họ thuê một con tàu tên là Mayflower rồi ra khơi, và tôi từng nghe nói rằng họ đã bơm cả nước Đại Tây Dương qua con tàu đó mười sáu lần.

Ở đó, họ đụng độ với người Hà Lan từ Rotterdam, Amsterdam, và vô số nơi khác có những cái tên nghe thật báng bổ, và chính từ đám người đó mà ông Depew là hậu duệ.

Mặt khác, ông Choate lại là hậu duệ của những người Thanh giáo đã đặt chân lên đất Mỹ vào một đêm tháng Mười Hai giá rét. Mỗi năm, những người đó thường hội họp tại một bữa tiệc lớn ở New York, và những bậc thầy về tài hùng biện này buộc phải có những bài diễn văn. Nhiệm vụ của Tiến sĩ Depew là đứng lên đó để biện hộ cho người Hà Lan, và ông Choate sau đó phải đứng lên để giải thích những tội ác của người Thanh giáo, và chúng tôi đã có những khoảng thời gian thật vĩ đại, thật tuyệt vời.

Thật thú vị khi sau quãng thời gian dài đằng đẵng ấy, tôi lại gặp lại những thành viên Whitefriars, vài người trông vẫn trẻ trung và tươi mới như những ngày xưa cũ, những người khác thì cho thấy một vài dấu hiệu của sự bào mòn, và tại đây, sau tất cả thời gian này, tôi tìm thấy một trong những bậc thầy về tài hùng biện và những người khác được nêu tên trong danh sách.

Và giờ đây ba chúng tôi lại gặp nhau như những kẻ lưu vong vì lý do này hay lý do khác, và các vị sẽ nhận thấy rằng khi chúng tôi vắng mặt, nước Mỹ lại có một sự yên bình dễ chịu—một sự xây dựng niềm tin công chúng. Chúng tôi đang làm những gì tốt nhất cho đất nước mình. Tôi nghĩ chúng tôi đã dành cả đời để phục vụ đất nước, và chúng tôi chưa bao giờ phục vụ đất nước hiệu quả hơn là khi chúng tôi rời khỏi đó.

Nhưng diễn thuyết ứng biến—đó là điều tôi đang cố học. Đó là một việc khó. Tôi thường thực hiện theo cách này: tôi bắt đầu chuẩn bị từ một tuần trước, viết ra bài diễn thuyết ứng biến của mình và học thuộc lòng. Sau đó, tôi mang nó đến bữa tiệc New England, in trên một tờ giấy đút trong túi, để có thể đưa cho các phóng viên đã biên tập sẵn từ A đến Z, và để thực hiện một bài diễn thuyết ứng biến đúng cách, bạn phải chỉ ra những chỗ cần tạm dừng và ngập ngừng. Tôi đưa tất cả những cái đó vào bài viết. Và sau đó, bạn cần có tiếng vỗ tay ở đúng những chỗ cần thiết.

Khi tôi đến chỗ đáng lẽ phải có tiếng vỗ tay, nếu nó không vang lên, tôi cũng chẳng bận tâm, vì tôi đã đánh dấu sẵn trong bài rồi. Và những bậc thầy về tài hùng biện này thường tự hỏi tại sao bài diễn thuyết của tôi lại xuất hiện trên báo vào sáng hôm sau ở ngôi thứ nhất, trong khi bài của họ thì bị cắt xén không thương tiếc.

Tôi thực hiện kiểu bài diễn thuyết đó (ý tôi là bài nói ứng biến), và làm rất khéo, không mắc sai lầm nào để đánh lừa khán giả hoàn toàn và khiến họ tin rằng đó là một bài diễn thuyết ứng biến—đó mới là nghệ thuật.

Cuối cùng, tôi đã bỏ thói quen đó nhờ một trải nghiệm của Tiến sĩ Hayes. Ông ấy là một kiểu Nansen của thời đó. Ông đã từng đến Bắc Cực, và điều đó khiến ông trở nên nổi tiếng. Ông thậm chí đã nhìn thấy gấu bắc cực leo lên cột mốc.

Ông đã thực hiện một trong những chuyến hành trình tráng lệ như Nansen, và vào những ngày đó, khi một người làm được điều gì đó tạo nên sự khác biệt lớn lao trong khoảnh khắc, ông ta phải lên bục diễn thuyết để kể lại tất cả về nó.

Tiến sĩ Hayes là một sinh vật vĩ đại, tuyệt vời như Nansen, có vóc dáng tuyệt mỹ. Ông dự định xuất hiện ở Boston. Ông đã viết sẵn bài diễn thuyết của mình và định đọc từ bản thảo; nhưng vào một giờ phút quẫn trí, ông quyết định rằng sẽ rất hay nếu mở đầu bằng một điều gì đó thật đẹp đẽ, đầy chất thơ, và hoa mỹ mà ông có thể học thuộc lòng và trình bày như thể đó là ý tưởng tức thời.

Ông ấy không có kinh nghiệm của tôi nên không thể làm được. Ông bước lên bục, hạ bản thảo xuống và bắt đầu bằng một đoạn hùng biện tuyệt đẹp. Ông nói đại loại như thế này:

“Khi một con người nhỏ bé cô độc, một kẻ tí hon giữa kiến trúc vĩ đại của thiên nhiên, đứng lẻ loi trên những vùng nước băng giá kia và nhìn ra phía chân trời, trông thấy những tòa lâu đài và đền đài bằng băng vĩnh cửu dựng đứng lên những ngọn tháp đỉnh nhọn được điểm tô bởi nét vẽ của mặt trời lúc xế chiều—”

Đúng lúc đó, một người bước ngang qua bục, chạm vào vai ông và nói: “Một phút thôi”. Và rồi ông ta quay sang khán giả:

“Có bà John Smith nào ở đây không? Chồng bà vừa bị trượt chân trên băng và gãy chân.”

Và các vị có thể thấy các bà John Smith đứng dậy ở khắp nơi rồi lũ lượt rời khỏi khán phòng, tạo nên những khoảng trống lớn ở khắp nơi. Sau đó Tiến sĩ Hayes bắt đầu lại: “Khi một con người nhỏ bé cô độc, một kẻ tí hon giữa kiến trúc...” Người quản gia lại bước vào và hét lên: “Không phải bà John Smith! Là bà John Jones!”

Thế là tất cả các bà Jones đứng dậy và rời đi. Một lần nữa diễn giả lại bắt đầu, và đang ở giữa câu thì lại bị gián đoạn, và kết quả là bài diễn thuyết không bao giờ được hoàn thành. Nhưng sau đó diễn giả đã “phỏng vấn” người quản gia trong một căn phòng riêng, và người ta phải gom những mảnh vụn của ông quản gia tới “mười hai giỏ đầy”.

Giờ thì, tôi không muốn kết thúc bài nói của mình như thế này. Tôi đã nói chuyện với quá nhiều sự bông đùa đến mức chẳng có điều nghiêm túc nào được nói ra, và các vị thực sự chẳng tốt hơn hay khôn ngoan hơn chút nào, mặc dù Robert Buchanan đã ám chỉ rằng tôi là một người chuyên kinh doanh sự khôn ngoan. Tôi chưa nói điều gì có thể khiến các vị trở nên tốt đẹp hơn so với lúc các vị đến đây.

Tôi sẽ rất tiếc nếu phải ngồi xuống mà không nói được một lời nghiêm túc nào mà các vị có thể mang về nhà kể lại cho con cháu và những người già không có điều kiện đi lại.

Và đây chỉ là một phương châm nhỏ đã cứu tôi khỏi bao khó khăn và tai ương, và trong những lúc hoạn nạn và bất định, nó đã đến giải cứu tôi, cũng như sẽ cứu các vị nếu các vị tuân theo nó như tôi vẫn làm ngày đêm.

Tôi luôn sử dụng nó trong những trường hợp khẩn cấp, và các vị có thể mang nó về nhà như một di sản từ tôi, đó là: “Khi nghi ngờ, hãy nói sự thật.”