Vào buổi tối ngày 14 tháng 5 năm 1908, các cựu sinh viên của Trường Cao đẳng Thành phố New York đã kỷ niệm lễ khánh thành các tòa nhà cao đẳng mới bằng một bữa tiệc tại khách sạn Waldorf Astoria. Ông Clemens phát biểu sau Thị trưởng McClellan.

Tôi hoàn toàn đồng tình với Thị trưởng khi ông ấy nói rằng không có một ai có mặt ở đây lại không đồng ý rằng trách nhiệm công dân phải được đặt lên trên hết thảy, thậm chí là trên cả học thức.

Các bạn đã bao giờ suy nghĩ về điều này chưa? Có trường cao đẳng nào trên cả nước có bộ môn chuyên dạy về trách nhiệm công dân tốt không? Ở các trường học, người ta dạy một thứ trách nhiệm công dân tồi tệ nào đó, chứ chẳng có trách nhiệm công dân thực sự tốt nào được dạy cả. Có vài nơi dạy về thứ trách nhiệm công dân điên rồ, lai căng, nhưng chỉ có thế mà thôi. Lòng ái quốc ư? Vâng, nhưng lòng ái quốc thường là nơi trú ẩn của kẻ scoundrel (tên vô lại). Hắn chính là kẻ lớn tiếng nhất.

Các bạn có thể bắt đầu bộ môn trách nhiệm công dân ấy tại Trường Cao đẳng Thành phố New York. Các bạn có thể đặt nó lên trên toán học và văn học, và đó mới chính là nơi nó thuộc về.

Xưa kia chúng ta từng đặt trọn niềm tin vào Chúa. Tôi nghĩ hình như vào năm 1863, có một thiên tài nào đó đã đề xuất in câu ấy lên những đồng tiền vàng và bạc được lưu hành trong giới nhà giàu. Họ đã không in nó lên những đồng xu niken và đồng đỏ bởi vì họ cho rằng người nghèo chẳng có lấy một chút niềm tin nào nơi Chúa.

Trách nhiệm công dân tốt sẽ dạy cho con người sự minh bạch trong tư duy và chính xác trong phát ngôn. Giờ đây, câu châm ngôn trên đồng tiền kia là một sự phóng đại quá mức. Các vị Nghị sĩ đó không có quyền bắt cả đất nước này phải cam kết theo một học thuyết thần học. Nhưng một khi họ đã làm thế, Quốc hội nên tuyên bố rõ tín điều của chúng ta rốt cuộc phải là gì.

Chưa từng có một quốc gia nào trên thế giới đặt toàn bộ niềm tin của mình vào Chúa. Đó là một lời khẳng định được đưa ra dựa trên những bằng chứng chưa đầy đủ. Nếu loại trừ đi những kẻ cờ bạc, trộm cắp và thợ sửa ống nước, thì có lẽ chúng ta cũng đặt niềm tin vào Chúa theo một cách nào đó. Nhưng suy cho cùng, đó vẫn là một sự phóng đại.

Nếu bệnh tả hay dịch hạch xuất hiện trên bờ biển của chúng ta, có lẽ phần lớn người dân trong nước sẽ cầu nguyện để được cứu rỗi khỏi nó, nhưng số còn lại sẽ đặt niềm tin vào Hội đồng Y tế của Thành phố New York.

Tôi đọc được trên báo trong một hoặc hai ngày qua về một thiếu nữ tội nghiệp bị người ta đồn là mắc bệnh phong. Liệu người dân ở vùng đất đông đúc mà cô ấy đang sống—liệu họ có đặt niềm tin vào Chúa không? Cô gái ấy mắc bệnh phong, một căn bệnh vốn không thể lây truyền từ người này sang người khác.

Thế nhưng, thay vì đặt niềm tin vào Chúa, họ lại xua đuổi sinh linh khốn khổ ấy—không nhà cửa, không bạn bè—từ nơi này sang nơi khác, y hệt như những gì người ta từng làm thời Trung cổ, khi họ bắt những người mắc bệnh phong phải đeo chuông để người khác có thể cảnh giác khi họ đến gần và kịp thời tránh xa. Có lẽ những con người thời Trung cổ ấy từng nghĩ rằng họ đang đặt niềm tin vào Chúa.

Tổng thống đã ra lệnh gỡ bỏ câu châm ngôn đó khỏi đồng tiền, và tôi nghĩ điều đó rất đúng đắn. Tôi cho rằng sự phóng đại ấy không nên tiếp tục tồn tại ở đó. Nhưng tôi nghĩ câu ấy sửa lại thế này sẽ hay hơn: "Trong những giới hạn thận trọng nhất định, chúng ta đặt niềm tin vào Chúa," và nếu trên đồng tiền không đủ chỗ cho câu này, thì chà, hãy làm cho đồng tiền lớn hơn đi.

Giờ đây, tôi muốn kể một câu chuyện về thói vội vã kết luận. Nó được kể cho tôi nghe bởi Bram Stoker, và câu chuyện liên quan đến một lễ rửa tội. Có một vị mục sư nhỏ con có thói quen đôi khi hay vội vã đưa ra kết luận. Một ngày nọ, ông được mời đến chủ trì một lễ rửa tội. Ông đến đó. Ngồi ở đó là những người họ hàng—trông họ có vẻ là những người trí thức. Bản năng của vị mục sư nhỏ con trỗi dậy, thúc giục ông phải có một bài phát biểu thật hoành tráng. Ông vốn có thói quen bay bổng trong những lời lẽ hùng biện kiểu ấy—một điều vô cùng nguy hiểm, bởi vì đôi khi những chiếc đôi cánh đưa người ta bay vào những tầng mây của niềm đam mê hùng biện chỉ làm bằng sáp và sẽ tan chảy ở trên đó, để rồi các bạn sẽ rơi tòm xuống đất.

Nhưng vị mục sư nhỏ con không sao cưỡng lại được. Ông bế đứa trẻ lên tay, vừa ôm vừa ngắm nhìn nó một lúc. Trông đứa bé chẳng có gì là đặc biệt cả. Nó nhỏ xíu, trông giống như một củ khoai lang ngọt. Sau đó, vị mục sư nhỏ con chờ đợi một cách đầy ấn tượng, rồi cất lời: "Tôi nhìn thấy trên nét mặt của quý vị," ông nói, "sự thất vọng về đứa trẻ này. Tôi thấy quý vị đang thất vọng về đứa bé này. Tại sao? Bởi vì nó quá nhỏ bé. Thưa các bạn, nếu các bạn có khả năng nhìn thấu tương lai, các bạn có thể thấy rằng những điều vĩ đại có thể xuất phát từ những điều nhỏ bé. Kìa đại dương bao la, nơi chứa đựng cả những hạm đội của thế giới, lại bắt nguồn từ những giọt nước nhỏ chẳng lớn hơn giọt nước mắt của người phụ nữ là bao. Kìa những chòm sao vĩ đại trên bầu trời, được cấu thành từ những đốm sao li ti. Ồ, nếu các bạn có thể suy ngẫm về tương lai của nó, các bạn có thể thấy rằng nó có thể trở thành nhà thơ vĩ đại nhất của vũ trụ, nhà quân sự vĩ đại nhất mà thế giới từng biết đến, vĩ đại hơn cả Caesar, hơn cả Hannibal, hơn cả—ừm—ừm"—(quay sang người cha)—"nó tên là gì ấy nhỉ?"

Người cha ngập ngừng, rồi thì thào đáp lại: "Tên nó ư? À, tên nó là Mary Ann."