Hội cựu sinh viên Trường Cao đẳng Eastman đã tổ chức buổi tiệc tân niên thường niên vào ngày 30 tháng 3 năm 1901 tại tòa nhà Y. M. C. A. Ông James G. Cannon, thuộc Ngân hàng Quốc gia Thứ tư, là người phát biểu đầu tiên của buổi tối. Sau đó, ông Bailey giới thiệu ông Clemens với tư cách là người bạn tri kỷ của Tom Sawyer—một trong những hình mẫu doanh nhân thành đạt.

Ông Cannon đã cung cấp cho tôi đủ đề tài để một người nói chậm rải như tôi có thể thong thả phát biểu suốt phần còn lại của đêm nay. Tôi không đồng tình với cách ông ấy được giới thiệu là một nhà tài chính đại tài, như thể ông ấy là nhà tài chính đại tài duy nhất có mặt ở đây. Tôi cũng là một nhà tài chính. Có điều phương pháp của tôi không giống phương pháp của ông Cannon.

Tôi không thể nói rằng mình đã trở thành nhà kinh doanh vĩ đại như từng tưởng tượng khi mới bước chân vào đời. Nhưng tôi hãy còn tương đối trẻ và vẫn có thể học hỏi thêm. Tôi nghiêng về khả năng là rắc rối của tôi xuất phát từ việc mình đã mắc bệnh tự cao tự đại quá sớm. Tôi muốn giải thích cho quý vị một vài điểm khác biệt giữa các nguyên tắc kinh doanh theo góc nhìn của tôi và những nguyên tắc mà ông Cannon tin tưởng.

Ông ấy bảo rằng quy tắc cốt yếu để thành công trong kinh doanh là lòng trung thành với chủ. Nói về mặt lý thuyết thì điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng còn lòng trung thành với chính bản thân mình thì sao? Theo những gì tôi hiểu về phương pháp của ông Cannon, chúng có một nhược điểm rất lớn: ông ấy muốn quý vị phải làm việc cực kỳ chăm chỉ. Cần cù là một phẩm chất tốt, nhưng sống an nhàn thong dong thì dễ chịu hơn nhiều. Quan điểm của tôi là chủ doanh nghiệp mới phải là người bận rộn, còn người làm thuê nên là kẻ nhàn rỗi. Ông chủ phải là người lo âu, còn người làm thuê phải là kẻ hạnh phúc. Tại sao lại không cơ chứ? Người làm thuê nhận lương mà. Kế hoạch của tôi là thuê người khác làm việc thay cho mình. Làm vậy mới có nhiều thời gian nghỉ ngơi. Điều tôi cần nhất trước sau như một là sự an nhàn.

Ông Cannon nói rằng có ba quy tắc vàng để thành công trong kinh doanh, đó là: siêng năng, trung thực và chân thành. Chà, siêng năng thì cũng tốt đấy. Cứ coi như đó là một lý thuyết đi. Trung thực là chính sách tốt nhất—khi nó mang lại tiền bạc. Nhưng chân thành lại là một trong những điều nguy hiểm nhất—kìa, người đàn ông này đang làm quý vị lạc lối đấy.

Hôm nay tôi vừa có một trải nghiệm với vợ mình để minh họa cho điều này. Tôi đang viết thư hồi đáp cho một lời mời dự tiệc tối khác vào đêm nay, vốn được gửi trễ mất khoảng mười ngày. Đến tận sáng nay tôi mới nhận được thư. Tôi rất xấu hổ vì sự thất lễ bất đắc dĩ do sự chậm trễ này gây ra, và tự hỏi gia chủ sẽ nghĩ gì về mình. Vì đã nhận lời mời của quý vị, dĩ nhiên tôi phải gửi lời cáo lỗi tới những người bạn kia.

Khi tôi bắt đầu viết lá thư này, vợ tôi tiến lại gần và đứng ghé mắt nhìn qua vai tôi. Phụ nữ bao giờ chẳng muốn biết chuyện gì đang diễn ra. Cô ấy bảo: "Thư này chẳng phải nên viết theo ngôi thứ ba hay sao?" Tôi thừa nhận cô ấy nói đúng, liền dẹp bản đang viết dở sang một bên và bắt đầu viết lại từ đầu. Điều đó có vẻ làm cô ấy hài lòng, nên cô ấy ngồi xuống để mặc tôi tiếp tục. Ngay sau đó... tôi viết tiếp cho xong lá thư đầu tiên... và gửi đi đúng những gì mình định viết. Tôi sẽ chẳng bao giờ làm được điều đó nếu lỡ để vợ biết sự thật. Đây là những gì tôi đã viết:

GỬI HỘI OHIO,—Ngay lúc này tôi mới nhận được lời mời vô cùng nồng hậu (được gửi từ mười một ngày trước) của Chủ tịch Southard; và một lời mời tương tự (được gửi từ mười ngày trước) của ông Bryant, Chủ tịch Câu lạc bộ Báo chí. Tôi xin chân thành cảm ơn Hội vì vinh dự từ những lời mời này, mặc dù tôi đã có hẹn nơi khác nên không thể đến dự.

Nhưng ôi, tôi rất muốn biết tên của chuyến Tàu hỏa Tốc hành hỏa tốc đã chuyển giao những bức thư này; bởi tôi đang nợ một người bạn một tá gà, và tôi thiết nghĩ thà gửi trứng đi cho rồi, để chúng tự nở trên đường vận chuyển có khi lại rẻ hơn.

Kính thư,

Mark TWAIN.

Tôi muốn kể cho quý vị nghe vài trải nghiệm của tôi trong chốn thương trường, để rồi từ đó đưa ra một quy tắc chung làm kim chỉ nam cho những ai muốn thành công trong kinh doanh. Nỗ lực đầu tiên của tôi là vào khoảng hai mươi lăm năm trước. Tôi đầu tư vào một phát minh—giờ tôi chẳng nhớ nó là cái giống gì nữa, nhưng có người tìm đến bảo với tôi đó là một cơ hội tốt và sẽ kiếm được đống tiền. Hắn thuyết phục tôi bỏ ra 15.000 đô la, và tôi đã làm đúng theo lý tưởng của mình là thuê một người khác về để phát triển nó. Nói ngắn gọn lại thì tôi đã ném qua cửa sổ tổng cộng 40.000 đô la.

Sau đó, tôi chuyển sang xuất bản sách. Tôi mời một nhà xuất bản đến và bảo: "Tôi muốn anh xuất bản cuốn sách này theo đúng các định hướng do tôi đề ra. Tôi là ông chủ, còn anh là người làm thuê. Tôi sẽ cho thiên hạ thấy vài ngón nghề mới trong ngành xuất bản. Và anh cứ việc rút tiền của tôi trong quá trình làm việc," và anh ta làm thế thật. Anh ta đã rút của tôi mất 56.000 đô la. Sau đó tôi bảo anh ta hãy cầm lấy cuốn sách và hủy hợp đồng đi. Nhưng anh ta nhất quyết từ chối.

Thương vụ tiếp theo của tôi là với một chiếc máy dùng để làm cái việc gì đó. Tôi còn biết ít về nó hơn cả phát minh lần trước. Nhưng tôi đã cúng vào vụ đó 170.000 đô la, và cho đến chết tôi cũng chẳng thể nhớ nổi chiếc máy đó rốt cuộc là để làm cái gì.

Ấy thế mà tôi vẫn không nản lòng. Quý vị thấy đấy, một trong những điểm mạnh trong đời làm kinh doanh của tôi là không bao giờ bỏ cuộc. Tôi nhận xuất bản cuốn sách của Đại tướng Grant và thu về 140.000 đô la chỉ trong sáu tháng. Chân lý để thành công trong kinh doanh của tôi chính là: tuyệt đối đừng làm theo gương tôi.