DIỄN VĂN TẠI BỮA TỐI THƯỜNG NIÊN CỦA HÃNG THÔNG TẤN ASSOCIATED PRESS, TẠI WALDORF-ASTORIA, NGÀY 18 THÁNG 9 NĂM 1906

Tôi có mặt ở đây để kêu gọi các quốc gia ủng hộ phong trào cải cách chính tả. Tôi đến đây vì thông qua các vị mới có thể tiếp cận được tất cả bọn họ. Thế gian chỉ có hai thế lực có thể mang ánh sáng đến mọi ngóc ngách trên địa cầu này—chỉ hai mà thôi—đó là mặt trời trên bầu trời và Associated Press ở dưới mặt đất này. Có lẽ trông tôi như đang nịnh bợ mặt trời, nhưng tôi không có ý đó; tôi chỉ muốn công bằng và vô tư với tất cả mọi người mà thôi. Các vị cất tiếng bằng cả triệu giọng nói; chẳng ai có thể vươn tới chừng ấy chủng tộc, chừng ấy trái tim và khối óc như các vị—ngoại trừ Rudyard Kipling, và ngay cả ông ấy cũng chẳng thể làm được điều đó nếu thiếu sự giúp đỡ của các vị. Nếu Associated Press chịu áp dụng và sử dụng các hình thức giản lược của chúng tôi, qua đó truyền bá chúng đến tận cùng góc bể chân trời, bao phủ toàn bộ hành tinh rộng lớn này tựa như một khu vườn ngập tràn hoa lá, thì mọi khó khăn của chúng tôi sẽ chấm dứt.

Vào tất cả ba trăm sáu mươi lăm ngày trong năm, những trang giấy duy nhất trong vô số tờ báo trên thế giới được đọc bởi mọi con người, thiên thần và ác quỷ có khả năng đọc, chính là những trang được tạo nên từ các bản tin của Associated Press. Thế nên tôi xin các vị, tôi khẩn khoản các vị—ôi, tôi van nài các vị hãy viết chúng theo các thể thức giản lược của chúng tôi. Hãy làm điều đó mỗi ngày, liên tục, kiên trì trong suốt ba tháng—chỉ ba tháng thôi—đó là tất cả những gì tôi đòi hỏi. Kết quả chắc chắn sẽ là gì? Thắng lợi, một chiến thắng toàn diện trên mọi mặt trận. Bởi vì đến lúc đó, mọi ánh mắt ở trần gian, trên trời hay dưới âm ti đều sẽ quen với sự thay đổi và đem lòng yêu mến nó, lúc bấy giờ những hình thức rườm rà, chắp vá hiện tại sẽ trở nên kỳ dị trong mắt và ghê tởm trong tâm hồn. Và chúng ta sẽ tống khứ được phthisis (bệnh lao) cùng phthisic (chứng khó thở), pneumonia (viêm phổi) và pneumatics (khí n học), diphtheria (bệnh bạch hầu) và pterodactyl (thằn lằn có cánh), cùng tất cả những từ ngữ điên rồ khác mà không một ai mải mê theo đuổi đời sống Cơ Đốc đơn thuần có thể cố gắng đánh vần mà không đánh mất đi chút sự sùng đạo trong nỗ lực đầy trụy lạc ấy. Đừng hoài nghi điều đó. Bản tính chúng ta vốn dĩ ba phải như tắc kè hoa, những thiên kiến và định kiến của chúng ta dễ dàng hoán đổi vị trí cho nhau một cách đầy thuận lợi và tốt lành, để rồi chẳng mấy chốc chúng ta sẽ quen với sự thay đổi và cảm thấy hạnh phúc với nó. Chúng ta sẽ chẳng hề tiếc nuối những chiếc răng nanh, răng khấp khểnh cũ kỹ, ố vàng của mình sau khi đã đeo một bộ răng giả đều đặn, sáng bóng và đẹp đẽ mua ở cửa hàng một thời gian.

Trông tôi có vẻ đang mưu cầu lợi ích cho thế giới chăng? Ý là thế đấy. Đó là bộ mặt công khai của tôi; còn xét về tư riêng, tôi đơn thuần chỉ đang tìm kiếm lợi ích cho chính mình. Tất cả chúng ta đều thế cả, nhưng đó là điều hợp lý và đạo đức, bởi vì chẳng có lợi ích công cộng nào khác hơn hay cao cả hơn ngoài một tập hợp được dồn tụ từ các lợi ích cá nhân. Vào năm 1883, khi phong trào cải cách chính tả lần đầu tiên gây được tiếng vang, tôi hoàn toàn dửng dưng với nó; thậm chí còn hơn thế nữa—tôi còn bất kính chế nhạo nó. Bạn thấy đấy, thứ tôi cần là một bài học thực tế. Đó là cách duy nhất để dạy dỗ một số người. Rất hay, tôi đã nhận được nó. Vào thời điểm đó, tôi đang chật vật kiếm miếng cơm manh áo cho gia đình qua các công việc viết lách cho tạp chí với thù lao bảy xu một từ, các từ ghép được tính giá như từ đơn, y hệt như cái hiện tại đen tối này. Tôi là tài sản của một tờ báo, một tên nô lệ bảy xu bị trói buộc bởi một bản hợp đồng cứng nhắc như nồi hơi. Một hôm, có bức thư từ người biên tập yêu cầu tôi viết mười trang—với cái đề tài đáng ghê tởm này: “Những cân nhắc liên quan đến cái gọi là tính chất ứng khẩu toàn quang ngầm dưới lòng đất của sự chồng chất lớp vỏ sò của loài Ornithorhyncus, như được báo trước bởi sự khó hiểu trong các khía cạnh ngón chân không đều mang đặc điểm loài thằn lằn đầu rắn của nó.”

Mười trang với nội dung như thế. Mỗi một từ đều dài dằng dặc giống như một đoàn tàu hỏa có mười bảy tòa toa nối đuôi nhau. Bảy xu một từ. Tôi thấy bóng dáng nạn đói đang lừ lừ trước mắt gia đình mình. Tôi tìm gặp người biên tập, và mang theo một thư ký để ghi lại cuộc phỏng vấn bằng giấy trắng mực đen, bởi vì không một biên tập viên tạp chí nào có thể nhớ nổi bất kỳ phần nào trong một cuộc trao đổi công việc, ngoại trừ phần nào mang lại mối lợi béo bở cho hắn và tờ báo. Tôi bảo: “Hãy đọc đoạn văn đó đi, Jackson, và ghi lại vào biên bản; hãy đọc thành tiếng lên.” Hắn đọc: “Những cân nhắc liên quan đến cái gọi là tính chất ứng khẩu toàn quang ngầm dưới lòng đất của sự chồng chất lớp vỏ sò của loài Ornithorhyncus, như được báo trước bởi sự khó hiểu trong các khía cạnh ngón chân không đều mang đặc điểm loài thằn lằn đầu rắn của nó.”

Tôi bảo: “Anh muốn mười trang chứa những tiếng sấm mùa hè ì ầm, vĩ đại và dài dằng dặc ấy, và anh định trả tiền cho chúng với mức bảy xu một tiếng sấm chắc?”

Hắn đáp: “Một từ là một từ, và bảy xu là mức giá theo hợp đồng; anh định làm gì được nào?”

Tôi bảo: “Jackson, đây là một vụ áp bức tàn nhẫn. Một từ tiếng Anh trung bình dài bao nhiêu?”

Hắn đáp: “Sáu chữ cái.”

Tôi bảo: “Không hề có chuyện đó; đó là tiếng Pháp, và đã tính cả các khoảng trắng giữa các từ; một từ tiếng Anh trung bình chỉ có bốn chữ cái rưỡi. Bằng lao động miệt mài và chân chính, tôi đã bới móc tất cả các từ dài ra khỏi vốn từ vựng của mình và gọt giũa nó cho đến khi mức trung bình chỉ còn ba chữ cái rưỡi. Tôi có thể nhồi nhét một nghìn hai trăm từ lên trang giấy của anh, và chẳng có một kẻ nào khác trên đời này có thể viết vượt quá mức kém hai trăm từ so với tôi. Trang giấy của tôi đáng giá tám mươi tư đô-la đối với tôi. Mất đúng chừng ấy thời gian để lấp đầy trang tạp chí của anh bằng những từ dài cũng như bằng những từ ngắn—bốn tiếng đồng hồ. Giờ thì hãy nhìn vào sự bất công tàn ác trong yêu cầu này của anh đi. Tôi là người cẩn trọng, tôi biết tiết kiệm thời gian và sức lao động của mình. Vì gia đình, tôi buộc phải làm thế. Thế nên tôi chẳng bao giờ viết từ ‘metropolis’ (đô thị lớn) với giá bảy xu, bởi vì tôi có thể nhận số tiền tương đương với từ ‘city’ (thành phố). Tôi chẳng bao giờ viết từ ‘policeman’ (cảnh sát), bởi vì tôi có thể nhận mức giá tương tự với từ ‘cop’. Cứ thế và cứ thế mãi. Tôi hoàn toàn không bao giờ viết từ ‘valetudinarian’ (người hay đau ốm), bởi vì ngay cả nạn đói và cảnh khốn cùng cũng không thể hạ nhục tôi đến mức tôi phải viết một từ như thế với giá bảy xu; tôi sẽ không làm thế ngay cả với giá mười lăm xu. Xin hãy xem lại cái đoạn văn quái gở của anh đi; hãy đếm số từ.”

Hắn đếm và bảo rằng có hai mươi bốn từ. Tôi yêu cầu hắn đếm số chữ cái. Hắn đếm được hai trăm linh ba chữ cái.

Tôi bảo: “Giờ thì tôi hy vọng anh đã thấy được toàn bộ tầm vóc tội ác của mình. Với vốn từ vựng của tôi, tôi sẽ tạo ra sáu mươi từ từ hai trăm linh năm chữ cái đó, và kiếm được bốn đô-la hai mươi xu; trong khi với hai mươi bốn từ vô nhân đạo của anh, tôi chỉ nhận được có một đô-la sáu mươi tám xu. Mười trang thuộc dạng nhà chọc trời này của anh chỉ trả cho tôi vỏn vẹn khoảng ba trăm đô-la; trong vốn từ vựng giản lược của tôi, cùng ngần ấy không gian và công sức sẽ đem lại cho tôi tám trăm bốn mươi đô-la. Tôi không muốn làm cái công việc tai tiếng này theo dạng tính tiền theo sản phẩm. Tôi muốn được thuê theo năm.” Hắn lạnh lùng từ chối. Tôi nói:

“Thế thì vì lợi ích của gia đình, nếu anh chẳng có chút tình cảm nào dành cho tôi, ít ra anh cũng nên cho tôi tính tiền làm thêm giờ đối với cái từ ‘extemporaneousness’ (tính chất ứng khẩu) đó chứ.” Một lần nữa hắn lạnh lùng từ chối. Tôi hiếm khi thốt ra lời cay đắng với ai, nhưng lúc đó tôi không thể làm chủ được bản thân mình, và tôi đã buột miệng gọi hắn là một con Ornithorhyncus mang đặc điểm thằn lằn đầu rắn với ngón chân không đều, và thối rữa tận tâm can với cái tính chất ứng khẩu toàn quang ngầm dưới lòng đất ấy. Chúa hãy tha thứ cho tôi vì tội ác vô cớ đó; hắn chỉ sống thêm được đúng hai tiếng đồng hồ.

Kể từ ngày đó cho đến nay, tôi vẫn là một thành viên tận tụy và chăm chỉ của tổ chức xuất thân từ thiên đường, Hiệp hội Quốc tế Chống lại Sự tàn nhẫn đối với Tác giả, và giờ đây tôi đang cộng tác với Ủy ban Giản lược của Carnegie, với tất cả tâm huyết đổ dồn vào công việc...

Giờ thì, chúng ta hãy cùng nhìn nhận câu hỏi lớn lao này một cách hợp lý, lý tính, tỉnh táo—vâng, và bình tĩnh, không chút kích động. Chức năng thực sự, chức năng cốt yếu, chức năng tối cao của ngôn ngữ là gì? Chẳng phải đơn thuần là để truyền đạt ý tưởng và cảm xúc hay sao? Chắc chắn là thế rồi. Vậy nếu chúng ta có thể làm điều đó bằng những từ ngữ ngắn gọn và súc tích mang tính ngữ âm, tại sao lại cứ phải giữ lại những hình thức cồng kềnh hiện tại? Nhưng liệu chúng ta có làm được không? Vâng. Tôi đang cầm trên tay bằng chứng xác thực cho điều đó. Dưới đây là bức thư được viết bởi một người phụ nữ, xuất phát từ tận đáy trái tim cô ấy. Tôi nghĩ chắc chưa bao giờ cô ấy nhìn thấy một cuốn sách đánh vần nào trong đời. Cách đánh vần là của riêng cô ấy. Chẳng có lấy một chữ cái thừa thãi nào trong đó. Nó cô đọng tính ngữ âm đến mức cùng cực—nó vắt kiệt mọi từ ngữ dư thừa—không có kiểu đánh vần nào trên hành tinh này có thể bì kịp với nó ngoại trừ ở Nhà Trắng. Còn về dấu câu, hoàn toàn chẳng có lấy một dấu nào. Đó là cả một câu dài được thốt ra một cách đầy háo hức và hổn hển, không có bất kỳ khoảng ngắt hay quãng dừng nào trong đó cả. Bức thư hoàn toàn là thật—tôi đang nắm giữ những bằng chứng xác thực về điều đó trong tay. Tôi không thể dừng lại để đánh vần từng từ cho các vị nghe được, nhưng chốc nữa các vị có thể cầm lấy bức thư và tự mãn nguyện đôi mắt của mình. Tôi sẽ đọc bức thư này:

“Cô bạn thân mến tôi đã mang một số Quần áo đến kho vũ khí và đưa chúng cho cô Để gửi đến những nạn nhân ở miền bắc California và tôi Rất phiền lòng khi phải làm phiền cô nhưng tôi buộc phải lấy lại một món nó là chiếc áo khoác đen bằng vải len mềm Shevyott có may kèm áo khoác nhỏ Cổ áo kiểu Cách trang trí Hơi cầu kỳ cỡ 38 số đo ngực và phần vạt xếp nếp vắt ngang phía trước Và màu sắc tôi thầm mong mình Sẽ không làm phiền cô nhưng nó thuộc về vợ của anh trai tôi và cô ấy đang Rất giận về chuyện đó tôi cứ nghĩ cô ấy đồng ý nhưng cô ấy không muốn cô ấy nói rằng cô ấy chưa muốn dùng xong nó và cô ấy định Sẽ mặc nó Thêm một thời gian nữa cô ấy không rộng rãi thoải mái như tôi và cô ấy Có nhiều thứ để lo toan Hơn tôi vì có chồng phải lao động vất vả Vì cô ấy tôi đoán là cô ấy vẫn nhớ Tôi tôi thấp và mập và da sáng màu tôi đã trò chuyện với cô ấy khá lâu về những nạn nhân và nói rằng thật khủng khiếp về trận động đất đó tôi không khỏi ngạc nhiên nếu họ lại hứng chịu thêm một trận nữa ngay lập tức vì thấy Tình hình chung của đất nước có phần Dễ bùng nổ tôi rất tiếc phải lấy lại chiếc áo đen đó từ tay những nạn nhân nhưng tôi sẽ lùng sục Khắp nơi xem mình có lấy lại được Cái khác không nếu được tôi sẽ ghé qua kho vũ khí để lấy nếu cô làm ơn để riêng nó ra vậy không có gì thêm hiện tại từ Người bạn chân thật của cô

“tôi thích ngoại hình của cô lắm”

Giờ thì các vị đã thấy chính tả giản lược có thể làm được những gì rồi đấy.

Nó có thể truyền đạt bất kỳ sự thật nào mà các vị cần; và nó có thể trút bỏ cảm xúc tựa như một dòng cống ngầm. Tôi xin các vị, tôi khẩn khoản các vị, hãy áp dụng cách đánh vần của chúng tôi, và in tất cả các bản tin của các vị bằng thứ đó.

Bây giờ tôi muốn nói một điều hoàn toàn nghiêm túc:

Tôi đã bước sang một quãng đời, bảy mươi tuổi rưỡi, nơi mà chẳng còn mối bận tâm nào trên thế gian này có nhiều ý nghĩa với cá nhân tôi nữa. Tôi nghĩ mình có thể bàn luận về vấn đề này một cách vô tư, bởi vì trong khoảng thời gian ngắn ngủi còn lại ở đây, tôi vẫn có thể sống ổn thỏa với những hình thức lỗi thời này, và tôi chẳng có ý định gây ra bất kỳ rắc rối nào về chuyện đó cả. Chẳng mấy chốc tôi sẽ đến nơi mà người ta chẳng thèm bận tâm tôi đánh vần ra sao chừng nào tôi còn giữ gìn ngày Sabát.

Có tới tám mươi hai triệu người chúng ta sử dụng hệ thống chính tả này, và lẽ ra nó phải được giản lược vì lợi ích của chúng ta, thế nhưng nó vẫn bị duy trì ở trạng thái hiện tại chỉ để làm hài lòng một triệu người muốn các tác phẩm văn học của họ giữ nguyên hình thức cũ. Điều đó đối với tôi có vẻ khá ích kỷ, và chúng ta cứ giữ nguyên các hình thức như thế trong khi mỗi năm lại có một triệu người từ các quốc gia khác di cư tới đây và họ buộc phải vật lộn với hệ thống chính tả này của chúng ta, và nó kéo chân họ lại, làm tổn hại đến quyền công dân của họ trong nhiều năm trời cho đến khi họ học được cách đánh vần ngôn ngữ ấy, liệu rằng họ có bao giờ học được hay không. Đây hoàn toàn chỉ là một lý lẽ mang tính cảm tính.

Người ta nói rằng đó là lối chính tả của Chaucer, Spencer, Shakespeare cùng rất nhiều người khác vốn dĩ chẳng biết cách đánh vần ra sao, và nó đã được truyền lại cho chúng ta, rồi chúng ta gìn giữ nó và muốn tiếp tục gìn giữ nó vì những liên tưởng lâu đời và thiêng liêng của nó.

Giờ thì, tôi chẳng thấy có bất kỳ lý lẽ thực sự nào trong chuyện đó cả. Nếu lý lẽ đó là đúng, thì việc không xua đuổi ruồi và gián khỏi các bệnh viện cũng sẽ là một lý lẽ hợp lý, bởi vì chúng đã ở đó quá lâu đến mức các bệnh nhân đã quen thuộc với chúng và họ dành cho chúng một sự trìu mến vì những gắn bó lâu năm. Chà, điều đó chẳng khác nào việc giữ lại một khối u ung thư trong gia đình chỉ vì đó là ung thư của dòng tộc, và chúng ta gắn kết với nó bởi lòng trắc ẩn, sự tôn kính cùng bề dày cổ xưa đã mốc meo.

Tôi nghĩ rằng lời tuyên bố cải thiện hệ thống chính tả này của chúng ta chính là khối u ung thư của gia đình, và tôi ước gì chúng ta có thể tự thuyết phục bản thân để phẫu thuật cắt bỏ nó và chấp nhận vứt bỏ cái ung thư gia đình ấy đi.

Giờ đây, các vị đang đứng trước đống đổ nát của một kẻ từng là một thanh niên giống như các vị. Tôi đã kiệt sức vì cái nóng nua của một ngày dài. Tôi phải mang phần còn lại của đống đổ nát này rời khỏi sự hiện diện của các vị, mang nó về nhà, trải nó ra ở đó và chìm vào giấc ngủ của những kẻ chính trực. Chẳng còn lại mấy phần ở tôi ngoài tuổi tác và sự chính trực của mình, nhưng tôi xin gửi lại các vị tình yêu cùng lời chúc phúc của tôi, và cầu mong các vị mãi giữ được tuổi xuân.