BÀI PHÁT BIỂU TẠI BUỔI HỌP CỦA BERKELEY LYCEUM, NEW YORK, NGÀY 23 THÁNG 11 NĂM 1900

Tôi không cho rằng mình được mời đến đây với tư cách là một chuyên gia về giáo dục, vì nếu vậy, điều đó sẽ cho thấy quý vị thiếu tầm nhìn và có ý định cố tình nhắc nhở tôi về những khiếm khuyết của bản thân.

Khi ngồi đây và cố tìm kiếm một ý tưởng, tôi chợt nhận ra mình được mời vì hai lý do. Một là để giúp ích cho tôi, một kẻ lữ hành khốn khổ trên đại dương rộng lớn của thế giới này, bằng cách cho tôi hiểu về bản chất và phạm vi hoạt động của hội quý vị, cũng như để tôi biết rằng ngoài mình ra, vẫn còn những người khác có ích cho đời. Lý do thứ hai mà tôi thấy là quý vị mời tôi đến để làm vật đối chứng, cho thấy giáo dục có thể làm được những gì nếu được thực hiện với liều lượng phù hợp.

Vị chủ tịch đáng kính của quý vị có nói rằng những bức ảnh về trường học, vốn nhận được sự ngưỡng mộ của thế giới tại Triển lãm Paris, đã được gửi sang Nga, và đây là một lời khen ngợi từ Chính phủ đó—điều khiến tôi vô cùng ngạc nhiên. Chà, mới chỉ một giờ trước thôi, tôi đọc được một bức điện tín trên báo chí bắt đầu bằng dòng chữ "Nga đề xuất cắt giảm ngân sách". Tôi không hề chờ đợi một tin sét đánh ngang tai như vậy, và tôi tự nghĩ sẽ thật hạnh phúc biết bao cho người dân Nga khi việc cắt giảm này sẽ đưa ba mươi ngàn quân Nga hiện đang ở Mãn Châu trở về nhà, để sống những ngày tháng bình yên. Tôi nghĩ đây cũng là điều mà Đức nên làm ngay lập tức, và Pháp cùng tất cả các quốc gia khác ở Trung Quốc cũng nên làm theo.

Tại sao Trung Quốc không được phép thoát khỏi những người nước ngoài, những kẻ chỉ gây rắc rối trên mảnh đất của họ? Nếu tất cả họ đều chịu về nhà, thì Trung Quốc sẽ là một nơi dễ chịu biết bao cho người Trung Quốc! Chúng ta không cho phép người Trung Quốc đến đây, và tôi xin nói một cách hoàn toàn nghiêm túc rằng, sẽ là một cử chỉ đẹp nếu để Trung Quốc quyết định ai được phép đến đó.

Trung Quốc chưa bao giờ muốn người nước ngoài, cũng như người nước ngoài không muốn người Trung Quốc, và trong vấn đề này, tôi luôn đứng về phía quân Nghĩa Hòa Đoàn. Người Nghĩa Hòa Đoàn là những người yêu nước. Họ yêu đất nước mình hơn đất nước của người khác. Tôi chúc họ thành công. Quân Nghĩa Hòa Đoàn tin vào việc đuổi chúng ta ra khỏi đất nước của họ. Tôi cũng là một người Nghĩa Hòa Đoàn, vì tôi tin vào việc đuổi họ ra khỏi đất nước của chúng ta.

Khi đọc kỹ hơn bức điện tín từ Nga, giấc mơ hòa bình thế giới của tôi tan biến. Nó nói rằng chi phí khổng lồ để duy trì quân đội đã khiến việc cắt giảm trở nên cần thiết, và vì vậy Chính phủ đã quyết định rằng để nuôi quân đội, cần phải rút ngân sách của các trường công lập. Đây là một ý tưởng quái đản đối với chúng ta.

Chúng ta tin rằng từ trường công lập, sự vĩ đại của một quốc gia mới được hình thành.

Thật tò mò khi ngẫm lại lịch sử cứ lặp lại trên khắp thế giới như thế nào. Chà, tôi nhớ chuyện tương tự cũng đã xảy ra khi tôi còn là một cậu bé trên sông Mississippi. Có một đề xuất tại một thị trấn ở đó về việc ngừng các trường công lập vì chúng quá đắt đỏ. Một bác nông dân già đã lên tiếng và nói rằng nếu họ đóng cửa trường học thì họ sẽ chẳng tiết kiệm được gì cả, vì cứ mỗi khi một ngôi trường bị đóng cửa thì lại phải xây thêm một nhà tù.

Điều đó giống như việc cho chó ăn bằng chính cái đuôi của nó vậy. Nó sẽ chẳng bao giờ béo lên được. Tôi tin rằng hỗ trợ trường học thì tốt hơn là hỗ trợ nhà tù.

Công việc của hội quý vị tốt hơn và thể hiện sự khôn ngoan hơn nhiều so với Sa hoàng Nga và tất cả người dân của ông ta. Đây không phải là một lời khen to tát gì, nhưng đó là thứ tốt nhất tôi có trong tay lúc này.