Tôi vô cùng tự hào khi được đáp từ lời chúc rượu này, bởi nó gợi nhắc tôi về ngày đáng tự hào nhất trong đời mình. Sự hiếu khách nồng hậu dành cho tôi trong chuyến thăm Oxford sẽ là kỷ niệm tôi trân trọng đến tận cuối đời. Trong sự nghiệp dài lâu và lẫy lừng của mình, tôi trân quý học vị đó hơn bất kỳ vinh dự nào khác. Khi con tàu cập bến, ngay cả những người bốc vác cũng tụ tập trên bờ và cất tiếng reo hò theo kiểu Anh. Không gì trong đời tôi có thể sánh bằng niềm vui sướng trong bốn tuần lễ ấy. Ai cũng muốn nắm tay tôi, dù chỉ lướt qua, kể cả những viên cảnh sát. Đời tôi đã đi qua những thủ phủ chính của thế giới Kitô giáo, và tôi luôn là tâm điểm chú ý của giới cảnh sát. Đôi khi trong ánh mắt họ có sự nghi ngại, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Với bàn tay đầy quyền uy, họ sẵn sàng chặn đứng cả guồng quay thương mại của thế giới chỉ để cho tôi đi qua.

Chiều nay, tôi đọc trên báo một bản tin từ Washington cho hay Quốc hội sẽ lập tức thông qua dự luật khôi phục phương châm “In God We Trust” (Chúng ta tin vào Chúa) trên các đồng tiền vàng. Tôi vui vì điều đó; thực sự rất vui. Tôi từng thấy bất an khi phương châm ấy bị gỡ bỏ. Quả nhiên, sự thịnh vượng của cả quốc gia đã sụt giảm nghiêm trọng kể từ khi chúng ta thôi tin vào Chúa theo cách được quảng bá rầm rộ như vậy. Tôi đã biết trước sẽ có chuyện chẳng lành. Và nếu Pierpont Morgan không đứng ra can thiệp—thì Giám mục Lawrence giờ đây có thể thêm vào thông điệp gửi về quê nhà rằng chúng ta đã quay lại tin vào Chúa. Vậy nên, chúng ta có thể cho phép ông Morgan từ nhiệm một cách vẻ vang.

Khoảng một tiếng trước, ông Reid có nhắc đến chuyện tôi đã làm hỏng các hoạt động của mình vào mùa hè năm ngoái. Chúng không hề bị hỏng, mà là được làm mới thì đúng hơn. Giờ tôi khỏe hơn nhiều—khỏe hơn nhiều. Tôi cho rằng sự thăng hoa về tinh thần mà tôi nhận được đã gia tăng sức lực thể chất của tôi hơn bất cứ thứ gì tôi từng có trước đây. Mới đêm qua thôi, tôi còn khiêu vũ lúc 2 giờ 30 sáng đấy.

Ông Choate đã nhắc đến những người tiền nhiệm của ông Reid. Đầu óc ông Choate chứa đầy những trang sử, và một phần trong đó cũng là sự thật đấy. Tôi rất thích nghe ông kể về danh sách những người từng giữ chức vụ trước ông. Ông liệt kê một danh sách dài những tiền nhiệm ấy, những người mà tôi chưa từng nghe tên bao giờ, rồi tự mình bỏ phiếu bầu cho năm người trong số đó làm Tổng thống. Tôi thấy vui và tự hào khi thấy ông Reid ở vị trí cao quý đó, bởi khi tôi quen ông ấy bốn mươi năm trước, trông ông không giống người sẽ làm được điều này. Mấy hôm trước tôi có trò chuyện với Reid, ông ấy cho tôi xem chữ ký của mình trên một tờ giấy cũ từ hai mươi năm trước. Tôi chẳng biết mình lại có chữ ký từ hai mươi năm trước nữa. Chẳng ai từng xin tôi chữ ký cả.

Tôi nhớ một bữa tiệc tối đã lâu lắm rồi với Whitelaw Reid và John Hay, do Reid chi trả. Tôi lại có một bữa tương tự vào mùa hè năm ngoái khi ở London, ngay tại tòa đại sứ mà Choate hay chê bai. Tôi muốn sống ở đó quá.

Nhiều người bảo họ không thể sống bằng số tiền lương đó, nhưng tôi thì có thể sống bằng cả tiền lương lẫn quốc gia này cộng lại. Một vài người trong chúng ta không đánh giá đúng những gì đất nước này có thể làm. Hãy nhìn John Hay, Reid, Choate và tôi mà xem. Đây là quốc gia duy nhất trên thế giới mà tuổi trẻ, tài năng và nghị lực có thể vươn tới những đỉnh cao như vậy. Điều này cho thấy chúng ta có thể làm được gì dù không có nguồn lực, và con người có thể làm được gì với tài năng và nghị lực khi họ tìm thấy chúng ở những người như chúng ta.

Khi tôi mới đến New York, họ đều là những thanh niên đang chật vật, và tôi vui mừng khi thấy họ đã thành danh trên đời. Tôi biết John Hay từ khi trên đầu tôi chưa có sợi tóc bạc nào và tóc còn nhiều hơn Reid bây giờ. Đó là những tháng ngày của niềm vui và hy vọng. Reid và Hay từng làm trong ban biên tập tờ Tribune. Tôi từng ghé thăm tòa soạn cũ kỹ đó một lần, tôi nhìn quanh và cuối cùng thấy một cánh cửa khép hờ nên nhìn vào. Người ở đó không phải Reid hay Hay, mà là Horace Greeley. Đó là những ngày mà Horace Greeley là một vị vua. Đó cũng là lần đầu tiên tôi gặp ông và là lần cuối cùng.

Tôi đang ngưỡng mộ ông thì ông dừng lại, dường như nhận ra có một sự hiện diện đáng chú ý nào đó ở gần đây. Ông cố mỉm cười, nhưng có vẻ ông đã cạn kiệt những nụ cười rồi. Ông nhìn tôi một lát rồi nói:

“Cái quái gì (H—-) mà anh muốn đây?”

Ông bắt đầu bằng từ “H” đó. Đó là một từ dài và là một từ báng bổ. Giờ tôi không nhớ từ đó là gì nữa, nhưng tôi nhận ra sức mạnh của nó. Bản thân tôi chưa từng dùng thứ ngôn ngữ đó, nhưng ngay khoảnh khắc ấy, tôi đã được giác ngộ. Nó trở thành nơi trú ẩn tuyệt vời cho tôi mỗi khi gặp khó khăn. Nếu một người không biết thứ ngôn ngữ đó thì người ta không thể bộc lộ bản thân trong những tình huống gay cấn. Khi bạn nắm giữ được từ ngữ đó trong tay, cứ để rắc rối kéo đến đi.

Nhưng sau đó Hay đã vươn lên, và các vị biết đấy, Whitelaw Reid đã đạt tới đỉnh cao nào, và các vị thấy tôi đây. Hai con người ấy đã dàn xếp những rắc rối của các quốc gia và mang lại hòa bình cho nhân loại. Và theo cách khiêm nhường của riêng mình—điều mà tôi rất lấy làm hãnh diện—tôi chính là lực lượng đạo đức chủ chốt trong tất cả những phong trào quốc tế vĩ đại đó. Những con người vĩ đại này đã minh chứng cho điều tôi nói. Hãy nhìn chúng tôi, những con người vĩ đại này xem—tất cả chúng tôi đều xuất thân từ tầng lớp cặn bã của xã hội. Đó là những gì có thể làm được ở đất nước này. Đó là những gì đất nước này mang lại cho bạn.

Còn Choate ở đây—ông ấy chẳng có gì để nói cả, nhưng ông ấy vẫn cứ nói, và ông ấy có thể nói một cách đầy duyên dáng như vậy đấy. Tôi đã nói từ lâu rồi rằng ông ấy là người đàn ông khôi ngô nhất mà nước Mỹ từng sản sinh ra. Cầu mong sự tiến bộ của văn minh nhân loại luôn dựa vào những con người kiệt xuất như những người đã từng làm điều đó trong quá khứ!