ĐƯỢC ĐỌC TẠI CÂU LẠC BỘ LOTOS, NGÀY 11 THÁNG 1 NĂM 1908

Khi giới thiệu ông Clemens, Frank R. Lawrence, Chủ tịch Câu lạc bộ Lotos, đã nhắc lại kỷ niệm về bữa tiệc đầu tiên tại trụ sở câu lạc bộ hiện nay, cách đây chừng mười bốn năm, được tổ chức để vinh danh Mark Twain.

Lần này tôi muốn bắt đầu ngay từ đầu, kẻo tôi lại quên khuấy mất; nghĩa là, tôi muốn gửi lời cảm ơn tới các vị vì sự chào đón nồng hậu này, và cả sự chào đón mà các vị đã dành cho tôi bảy năm về trước, điều mà hồi đó tôi đã quên không cảm ơn. Tôi cũng muốn cảm ơn các vị vì sự chào đón mười bốn năm trước, điều mà tôi cũng quên không nói lời cảm ơn vào thời điểm đó.

Tôi hy vọng các vị sẽ giữ mãi truyền thống này, cứ bảy năm một lần lại tổ chức cho tôi một bữa tiệc, cho đến khi tôi gia nhập đoàn quân ở thế giới bên kia—dù tôi chẳng biết đó là thế giới nào.

Ông Lawrence và ông Porter đã dành cho tôi biết bao lời khen ngợi. Thật khó lòng mà đón nhận những lời khen ngợi. Tôi chẳng quan tâm các vị có xứng đáng với những lời khen đó hay không, việc đón nhận chúng lúc nào cũng khó khăn như vậy. Tối nọ, tôi có mặt ở Câu lạc bộ Kỹ sư và thưởng thức nỗi khổ của ông Carnegie. Ở đó, người ta khen ngợi ông ấy; hoàn toàn là những lời tán dương, và chẳng có lấy một lời nào là xứng đáng cả. Người ta bảo rằng con người không thể sống chỉ bằng bánh mì, nhưng tôi thì có thể sống nhờ những lời khen ngợi.

Tôi chẳng giả vờ rằng mình không thích được khen. Càng mạnh mẽ thì càng tốt, và tôi có thể xoay xở để tiêu hóa hết chúng. Tôi nghĩ mình đã thiệt thòi nhiều khi không sưu tập những lời khen này lại, để dành rồi thỉnh thoảng đem ra ngắm nghía. Khi ở Anh, tôi đã nói rằng mình sẽ bắt đầu sưu tập những lời khen ngợi, tôi đã bắt đầu từ đó và mang theo được một vài cái về đây.

Lời đầu tiên trong số những lời này—tôi đã viết lại và lưu giữ chúng—tôi thấy chúng thật tuyệt vời và vô cùng chính xác. Đó là một lời khen của Hamilton Mabie. Ông ấy nói rằng La Salle là người đầu tiên thực hiện chuyến hải trình trên sông Mississippi, nhưng Mark Twain mới là người đầu tiên lập bản đồ, thắp sáng và dẫn đường trên con sông ấy cho cả thế giới.

Nếu lời khen đó được công bố ngay vào lúc tôi xuất bản cuốn sách đó [Đời sống trên sông Mississippi], thì hẳn là tôi đã kiếm được khối tiền. Tôi nói cho các vị hay, biết cách khen ngợi sao cho tao nhã và khiến chúng nghe thật chân tình chính là một tài năng riêng biệt. Đó là cả một nghệ thuật.

Đây là một lời khen khác của Albert Bigelow Paine, người viết tiểu sử cho tôi. Anh ấy đang viết bốn tập sách khổ lớn về tôi, và đã kè kè bên cạnh tôi suốt hai năm rưỡi nay.

Tôi cứ cho là anh ấy chẳng hiểu gì về tôi cả, vậy mà anh ấy lại bảo rằng mình hiểu tôi. Anh ấy nói: “Mark Twain không chỉ là một nhà văn vĩ đại, một triết gia vĩ đại, một con người vĩ đại; ông ấy là biểu hiện cao nhất của kiếp nhân sinh, với cả sức mạnh và những khiếm khuyết của chính mình.” Thật là một tài năng về khả năng khái quát! Phải là thiên tài mới có thể nén được bao nhiêu sự thật vào trong câu chữ như vậy.

W. D. Howells từng gọi tôi là người đứng đầu Hartford, và cuối cùng là đứng đầu cả hệ mặt trời, chưa muốn nói là cả vũ trụ:

Các vị biết Howells khiêm tốn thế nào rồi đấy. Nếu có thể chứng minh được danh tiếng của tôi vươn tới tận sao Hải Vương và sao Thổ, thì điều đó sẽ làm thỏa mãn ngay cả bản thân tôi. Các vị biết đấy, Howells có vẻ khiêm tốn và kín đáo là vậy, nhưng thẳm sâu bên trong, anh ta cũng phù phiếm y như tôi thôi.

Ông Howells từng được trao bằng danh dự tại Oxford, chiếc áo choàng của nó có màu đỏ. Ông ấy được mời tham dự một buổi lễ tại Đại học Columbia, và sau khi hỏi han thì được bảo rằng theo lệ thường thì mặc áo choàng màu đen: Sau đó, ông ấy phát hiện ra ba người khác lại mặc áo choàng sáng màu, và ông ấy đã than phiền rằng lẽ ra mình không nên nằm trong đám đông đen đúa ấy, mà phải là một ngọn đuốc đỏ mới phải.

Edison viết: “Người Mỹ trung bình yêu gia đình mình. Nếu họ còn dư chút tình yêu nào cho người khác, họ thường chọn Mark Twain.”

Giờ đây, lại là một lời khen từ một cô bé ở Montana mà tôi nghe được gián tiếp. Cô bé ở trong một căn phòng có treo một tấm ảnh chân dung lớn của tôi. Sau khi đăm đăm nhìn vào đó một lúc lâu, cô bé nói:

“Chúng cháu có một ông Gioan Tẩy Giả y hệt thế này.” Cô bé còn nói thêm: “Chỉ có điều của chúng cháu thì có nhiều chi tiết trang trí hơn.”

Tôi đoán là cô bé đang nói đến vòng hào quang. Còn đây là lời khen của một người đào vàng. Đã bốn mươi hai năm rồi. Đó là màn giới thiệu tôi với khán giả khi tôi đi diễn thuyết tại một ngôi trường bằng gỗ. Ở đó chẳng có phụ nữ nào cả. Hồi đó tôi chưa nổi tiếng. Họ không biết tôi. Chỉ có những thợ mỏ, với ống quần nhét trong cổ ủng và bùn đất lấm lem trên người. Họ muốn ai đó giới thiệu tôi, và họ chọn một thợ mỏ, người này đã phản đối và nói:

“Tôi chẳng biết gì về người này cả. Dù sao thì tôi cũng chỉ biết hai điều về ông ta thôi. Một là, ông ta chưa bao giờ ngồi tù, và hai là, tôi cũng chẳng biết tại sao lại thế.”

Có một điều tôi muốn nói về chuyến đi Anh quốc đó. Tôi đã quen biết Đức Vua nước Anh từ nhiều năm trước, và đó không phải lần đầu tiên tôi gặp ngài. Một điều khiến tôi tiếc nuối là có vài tờ báo nói rằng tôi trò chuyện với Nữ hoàng Anh khi vẫn còn đội mũ. Tôi không làm thế với bất kỳ phụ nữ nào. Tôi đã không đội nó cho đến khi bà ấy yêu cầu. Sau đó bà bảo tôi đội vào, và ở đó thì lệnh của bà là mệnh lệnh. Tôi nghĩ mình đã thể hiện tinh thần dân chủ kiểu Mỹ như thế là đủ rồi. Vì vậy tôi đã đội mũ lên. Tôi chẳng bao giờ cần đến chiếc mũ, và chưa từng cần tới nó bao giờ.

Ai là người bảo rằng cảnh sát London biết tôi nhỉ? Chà, cảnh sát ở đâu mà chẳng biết tôi. Ở đó chẳng có ngày nào mà một viên cảnh sát không chào tôi, rồi giơ tay chặn đứng giao thông của cả thế giới lại. Họ đối xử với tôi như thể tôi là một công tước vậy.

Trải nghiệm hạnh phúc nhất của tôi ở Anh là tại một bữa tiệc tối được tổ chức trong tòa soạn của tờ *Punch*, một tờ báo hài hước được tất cả người Anh yêu thích. Đó là đặc ân lớn nhất từng được dành cho một người nước ngoài. Tôi bước vào phòng ăn của tòa soạn, nơi những con người đã điều hành tờ báo suốt hơn năm mươi năm qua tụ họp lại. Chúng tôi sắp bắt đầu bữa tối thì người điều khiển chương trình nói: “Chờ một chút; cần phải có một nghi lễ nhỏ.” Sau đó là một khoảng lặng đầy suy tư, rồi từ trong tủ bước ra một cô bé xinh xắn mặc váy hồng, tay cầm một bản sao của tờ báo tuần trước, trên đó có đăng bức tranh biếm họa về tôi. Tôi xúc động đến mức chẳng thốt nên lời. Tôi thậm chí còn không nói được câu “Cảm ơn.” Đó là khoảnh khắc đẹp nhất của bữa tiệc, là niềm vui của cả cái bàn tiệc tuyệt vời ấy. Khi cô bé sắp sửa rời đi, tôi nói: “Cháu ơi, cháu đừng đi; bác còn chưa kịp làm quen với cháu mà.” Cô bé đáp: “Bác biết mà, cháu phải đi thôi; họ chưa bao giờ cho cháu vào đây trước đó, và cũng sẽ không bao giờ cho phép nữa đâu.” Đó là một trong những kỷ niệm đẹp đẽ mà tôi luôn trân trọng.

[Khi bài diễn văn kết thúc, trong khi các thực khách vẫn đang reo hò, Đại tá Porter đã mang chiếc áo choàng đỏ-xám của “tiến sĩ” Oxford tới, và ông Clemens được mời khoác nó lên người. Các thực khách đứng bật dậy đầy hào hứng. Với chiếc mũ thạc sĩ trên đầu, và nhìn xuống bộ trang phục của mình đầy ngưỡng mộ, ông Twain nói—]

Tôi thích chiếc áo choàng này. Tôi luôn thích màu đỏ. Càng đỏ thì tôi càng thích. Tôi sinh ra để làm một kẻ hoang dã mà. Nào, đã ai từng thấy sắc đỏ nào như thế này chưa? Chẳng có sắc đỏ nào nằm ngoài những động mạch của một thiên sứ cấp cao lại có thể sánh được với màu này. Tôi biết tất cả các vị đều đang ghen tị với tôi. Tôi sắp sửa đi ăn trưa với các quý bà, chỉ toàn các quý bà thôi. Tôi sẽ là người phụ nữ duy nhất thuộc giới tính của mình có mặt ở đó, và tôi sẽ mặc chiếc áo choàng này để làm cho những quý bà ấy trở nên mờ nhạt.