Vào ngày 5 tháng 10 năm 1906, sau buổi biểu diễn âm nhạc của cô con gái tại Norfolk, Connecticut, ông Clemens đã có bài phát biểu trước khán giả về chứng sợ sân khấu. Ông gửi lời cảm ơn đến mọi người vì đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho màn ra mắt trên sân khấu Mỹ của con gái mình trong vai trò ca sĩ giọng nữ trầm, rồi sau đó kể lại trải nghiệm lần đầu tiên đứng trước công chúng của chính bản thân.
Trái tim tôi tràn ngập niềm đồng cảm với bất cứ ai đang có buổi biểu diễn đầu đời trước đông đảo khán giả. Qua dòng hồi tưởng trực diện, tôi ngược dòng thời gian trở về bốn năm mươi năm về trước, kém đúng một tháng—vì trông tôi vậy thôi chứ già hơn tuổi thật nhiều.
Tôi nhớ như in dịp tôi lần đầu xuất hiện trước công chúng. San Francisco khi ấy chỉ biết đến tôi qua vai trò một phóng viên, và tôi sắp sửa ra mắt khán giả nơi đây với tư cách diễn giả. Tôi thừa biết rằng chẳng có thứ gì ngoài sự ép buộc mới có thể lôi kéo tôi bước chân lên sân khấu nhà hát. Thế nên, tôi đã tự trói buộc mình bằng một bản hợp đồng vô cùng ngặt nghèo để không thể nào tháo thân được. Tôi có mặt ở nhà hát trước giờ khai mạc đúng bốn mươi lăm phút. Hai đầu gối tôi run lẩy bẩy đến mức chẳng biết mình có đứng vững nổi nữa hay không. Nếu trên đời này có một căn bệnh nào kinh hoàng và đáng sợ nhất, thì đó chính là chứng sợ sân khấu—và say sóng. Chúng là một cặp bài trùng. Khi ấy, tôi bị chứng sợ sân khấu hành hạ lần đầu tiên và cũng là duy nhất trong đời. Tôi cũng chỉ mới bị say sóng có một lần độc nhất. Lần đó trên một con tàu nhỏ chở theo hai trăm hành khách khác. Tôi—đã—say sóng. Tôi say đến mức chẳng còn chừa lại chút nào cho hai trăm con người kia.
Hậu trường nhà hát lúc đó vừa tối tăm lại vừa cô quạnh, tôi bèn ghé mắt qua những chiếc lỗ nhỏ trên bức màn sân khấu để nhìn ra khoảng không gian rộng lớn của phòng khán giả. Nơi ấy cũng tối om và trống hoác. Rồi chẳng mấy chốc, ánh đèn bật sáng và khán giả bắt đầu kéo đến.
Tôi đã nhờ cậy một số bạn bè thân thiết, đều là những tráng đinh lực lưỡng, rải rác ngồi lẫn trong đám đông và lăm lăm mang theo những cây gậy lớn. Hễ tôi nói câu gì mà họ có thể đoán được là tôi định pha trò, họ sẽ nện những cây gậy đó xuống sàn nhà. Lại có một người phụ nữ phúc hậu ngồi trong một lô ghế trên cao kia, cũng là một người bạn tốt của tôi, chính là phu nhân của ngài Thống đốc. Bà ấy sẽ chăm chú theo dõi tôi, và bất cứ khi nào tôi liếc nhìn về phía bà, bà sẽ cất lên một tiếng cười mang phong thái của phu nhân thống đốc để dẫn dắt toàn bộ khán giả vang dội vỗ tay.
Cuối cùng thì tôi cũng bắt đầu. Bản thảo bài diễn văn được tôi giấu khéo léo dưới lá cờ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đặt ngay trước mặt, phòng khi cần đến thì có thể với lấy ngay. Nhưng rồi tôi vẫn xoay sở bắt nhịp được mà không cần dùng đến nó. Tôi cứ đi qua đi lại—hồi đó tôi còn trẻ và rất cần vận động—cứ thế huyên thuyên hết chuyện này đến chuyện khác.
Ngay giữa bài phát biểu, tôi đã chuẩn bị sẵn một viên ngọc quý. Tôi đã lồng vào đó một đoạn thật dạt dào, cảm động nhằm chạm đến tận trái tim và tâm hồn người nghe. Khi tôi cất lời đọc đoạn đó, họ đã phản ứng đúng như những gì tôi hằng mong đợi và hy vọng. Họ ngồi lặng im phăng phắc và đầy thành kính. Tôi đã chạm đến cảm xúc của họ. Thế rồi, tôi tình cờ liếc nhìn lên lô ghế nơi phu nhân Thống đốc đang ngồi—và hẳn quý vị cũng thừa biết chuyện gì đã xảy ra sau đó.
Chà, sau năm phút dằn vặt đến nghẹt thở ban đầu, chứng sợ sân khấu đã buông tha tôi vĩnh viễn không bao giờ quay lại nữa. Tôi tin chắc rằng dẫu có bị đem đi treo cổ thì tôi vẫn có thể hiên ngang bước lên và thể hiện một cách thật xuất sắc, và tôi cũng dự định sẽ làm thế. Nhưng tôi sẽ chẳng bao giờ quên được cảm giác cồn cào trước khi nỗi thống khổ ấy dứt đi, và giờ đây tôi đứng ở đây để gửi lời cảm ơn chân thành đến quý vị vì đã rộng lòng giúp đỡ con gái tôi vượt qua buổi biểu diễn đầu đời. Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn quý vị vì sự trân trọng dành cho giọng hát của con bé—mà nhân tiện đây, xin được tiết lộ rằng đó là thứ gen di truyền từ gia đình.
