Các em thiếu nhi thuộc Liên hiệp Giáo dục (Educational Alliance) đã biểu diễn vở kịch “Hoàng tử và kẻ ăn mày” vào chiều ngày 14 tháng 4 năm 1907, tại rạp hát trong tòa nhà của Liên hiệp ở phố East Broadway. Khán giả gồm có gần một nghìn em thiếu nhi trong khu vực. Ông Clemens, ông Howells và ông Daniel Frohman nằm trong số các vị khách được mời.

Tôi đã lâu lắm rồi mới được thưởng thức một vở kịch say sưa, hào hứng và trọn vẹn đến thế, kể từ khi tôi hóa thân thành Miles Hendon cách đây hai mươi hai năm. Tôi từng diễn vở này (“Hoàng tử và kẻ ăn mày”) cùng các con tôi, những đứa trẻ vào thời điểm hai mươi hai năm trước vẫn còn là những nhóc tì bé bỏng. Một trong các cô con gái của tôi vào vai Hoàng tử, con gái của một người hàng xóm vào vai kẻ ăn mày, và con cái của những gia đình hàng xóm khác đảm nhận các vai diễn còn lại. Nhưng chúng tôi chưa bao giờ tạo ra được một màn trình diễn tuyệt vời như những gì chúng ta được chứng kiến ở đây ngày hôm nay. Điều đó vượt quá khả năng của chúng tôi ngày trước.

Người vợ quá cố của tôi chính là nhà biên soạn kịch bản kiêm đạo diễn sân khấu. Người đánh xe ngựa nhà chúng tôi làm phó đạo diễn. Chúng tôi thường diễn theo một cách thức giản dị như vậy đấy, và cậu bé mang chiếc vương miện đặt trên chiếc gối nhung ngày ấy — nay đã trở thành một vị mục sư cao lớn vượt bậc — cao sáu bảy thước — và vẫn đang tiếp tục cao lên nữa. Chúng tôi diễn khá tốt, nhưng không thể sánh bằng màn trình diễn mà quý vị thấy ở đây, bởi vì các em được hướng dẫn và huấn luyện bởi những người chuyên nghiệp thực thụ.

Tôi đặc biệt quan tâm đến cảnh vừa diễn ra, bởi vì Miles Hendon chính là vai diễn của tôi. Tôi đã làm tốt nhất có thể đối với một kẻ chưa bao giờ nhớ nổi lời thoại của mình. Tất cả các em nhỏ đều thuộc làu kịch bản. Các em chẳng bận tâm nếu tôi quên mất lời thoại của mình. Tôi có thể xâu kim khéo léo gần bằng diễn viên mà quý vị vừa thấy hôm nay. Còn lời thoại của nhân viên tôi thì tôi có thể tự ứng khẩu ngay tại chỗ. Lời bài hát mà Miles Hendon vừa hát ở đây thì tôi nghe không kịp. Nhưng bù lại, tôi rất xuất chúng trong bài hát đó.

[Rồi ông Clemens ngân nga một đoạn thơ vè mà phóng viên đã ghi lại như sau:

“Có một người phụ nữ trong làng,

Nàng rất mực yêu chồng,

Nhưng lại yêu một người khác gấp đôi.”

“Thế nào hả?” ông Clemens hỏi. Rồi ông tiếp lời]

Thật là tươi mới và thú vị làm sao khi mỗi lần diễn vai ấy là một lần tôi tự bịa ra một bộ lời thoại mới.

Nếu trước mặt tôi là một nghìn công dân trưởng thành, tôi rất muốn truyền đạt cho họ nhiều điều hiểu biết, nhưng các em thiếu nhi đây thì đã am hiểu tường tận mọi thứ mà tôi vừa khám phá ra về Liên hiệp Giáo dục rồi. Điều đó giống như việc một người sống cách núi lửa Vesuvius chưa đầy ba mươi dặm mà chẳng hề hay biết gì về nó vậy. Hoặc giống như việc sống cả đời ở Buffalo, cách thác Niagara có mười tám dặm, mà chưa từng một lần ghé thăm ngọn thác. Tôi cũng từng sống ở New York mà hoàn toàn mù tịt về Liên hiệp Giáo dục như thế đấy.

Rạp hát này là một phần trong công việc của họ, chuyên cung cấp những vở kịch trong sáng và lành mạnh. Rạp hát này mang một sức ảnh hưởng sâu sắc. Mọi thứ trên đời này đều đạt được là nhờ những sức ảnh hưởng có tác dụng rèn giũa và giáo dục con người. Khi các em đạt đến độ tuổi bảy mươi mốt rưỡi như tôi đây, các em có thể sẽ nghĩ rằng việc học hành của mình đã chấm dứt, nhưng thực ra không phải vậy.

Nếu chúng ta có được bốn mươi rạp hát kiểu này ở thành phố bốn triệu dân này, chúng sẽ có sức giáo dục và nâng cao dân trí biết nhường nào! Chúng ta sẽ có được một tầng lớp khán giả đi xem kịch có học thức.

Điều đó sẽ tạo nên những công dân tốt hơn, những con người lương thiện. Một trong những món quà tuyệt vời nhất mà một nhà triệu phú có thể cống hiến chính là xây dựng những rạp hát ở khắp mọi nơi. Nó sẽ biến các em thành một nền Cộng hòa thực sự, đồng thời mang lại một mặt bằng giáo dục chung cho toàn xã hội.