Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1947 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 221
Người Con Trở Về

❊ ❊ ❊

Vào một ngày tháng Tư năm 1902, Samuel Clemens nhận được lá thư sau từ hiệu trưởng trường Đại học Missouri:

THÂN GỬI ÔNG CLEMENS, Mặc dù mùa thu vừa qua ông đã được Đại học Yale trao bằng Tiến sĩ Văn chương và cũng từng nhận nhiều vinh dự từ các trường đại học lớn khác, chúng tôi vẫn muốn đón nhận ông như một người con của Đại học Missouri. Khi xin phép ông cho phép chúng tôi trao tặng bằng LL.D. (Tiến sĩ Luật), Đại học Missouri không chỉ nhằm mục đích trao cho ông một vinh dự, mà quan trọng hơn là để bày tỏ sự trân trọng của chúng tôi đối với ông. Quy định của trường không cho phép trao bằng khi người được nhận vắng mặt. Tôi rất hy vọng ông có thể sắp xếp thời gian để có mặt cùng chúng tôi vào ngày 4 tháng Sáu tới, khi chúng tôi tổ chức Lễ Tốt nghiệp Hàng năm.

Trân trọng,

R. H. JESSE.

Clemens vốn không định thực hiện thêm một chuyến đi nào về miền Tây nữa, nhưng một vinh dự như thế này từ chính tiểu bang quê hương thì không thể nào từ chối được.

Vào cuối tháng Năm, ông đặt chân đến St. Louis. Tại nhà ga, ông được người thầy dạy lái tàu và cũng là người bạn cũ, Horace Bixby, ra đón – ông lão vẫn nhanh nhẹn, gân guốc và tháo vát như thể bốn mươi lăm năm trước chưa từng trôi qua.

“Tôi đã trở thành một ông lão. Còn anh thì vẫn mãi ở tuổi ba mươi lăm,” Clemens nói.

Họ đến khách sạn Planters, và chẳng bao lâu sau, tin tức Mark Twain đang ở đó đã lan đi khắp nơi. Một buổi tiếp đón nho nhỏ diễn ra ngay tại sảnh khách sạn, sau đó Bixby đưa ông sang hội quán của Hiệp hội Hoa tiêu, nơi các cánh lái tàu đã tề tựu đông đủ để chào mừng ngày ông trở về. Một vài người bạn cũ vẫn còn sống, trong số đó có Beck Jolly. Ngay chiều hôm đó, ông bắt chuyến tàu về Hannibal.

Ông đã có năm ngày bận rộn ở Hannibal. Ngày lễ tốt nghiệp trung học diễn ra trước tiên. Ông tham dự, và một cách sẵn lòng, hoặc ít nhất là kiên nhẫn, ngồi nghe hết các bài diễn văn, các tiết mục đọc thơ và hòa nhạc, chắc hẳn ông đang mơ màng nhớ lại những buổi lễ tốt nghiệp khác của hơn nửa thế kỷ trước, nhìn thấy trong đám thanh niên ấy những cậu bé, cô bé mà ông từng quen biết trong cái thời đại đã lùi xa. Một vài người bạn thời niên thiếu của ông vẫn còn ở đó, nhưng giờ họ đã ngồi lẫn trong khán giả, chẳng còn vẻ tươi trẻ hay hướng về tương lai nữa. Đầu họ đã bạc trắng, và giống như ông, họ đang ngoái nhìn lại những năm tháng đã ghi dấu vào ký ức. Laura Hawkins ở đó, cả Helen Kercheval (giờ đã là bà Frazer và bà Garth), và vài người khác nữa, nhưng họ chỉ còn lại thưa thớt.

Ông được thêm vào chương trình buổi lễ, ông nhập bọn cùng các tân cử nhân, kể cho họ nghe vài chuyện về những người trẻ tuổi thời trước khiến họ vừa cười vừa rơi nước mắt.

Ông được mời phát bằng tốt nghiệp, và ông thực hiện công việc đó theo cách riêng của mình. Ông ôm một xấp bằng trên tay và bảo đám tốt nghiệp:

“Mỗi người lấy một tấm nhé. Chọn tấm nào đẹp đẹp vào. Đừng lấy hai tấm, nhưng chắc chắn phải chọn tấm thật tốt đấy.”

Thế là mỗi người lấy một tấm “nhắm mắt chọn bừa” rồi sau đó tự đổi lại cho nhau chính xác hơn.

Sáng hôm sau – một ngày thứ Bảy – ông ghé thăm ngôi nhà cũ trên phố Hill, đứng ngay ngưỡng cửa trong bộ âu phục trắng muốt, trong khi một tiểu đội nhiếp ảnh gia liên tục bấm máy ghi lại cảnh “người con trở về” nơi ngưỡng cửa tuổi thơ.

“Sao mọi thứ trông nhỏ bé thế này,” ông nói khi nhìn quanh ngôi nhà; “nhà của một cậu bé thì đối với cậu ta là cả một nơi rộng lớn. Tôi đồ rằng nếu mười năm nữa tôi quay lại đây, chắc nó chỉ còn bằng cái chuồng chim.”

Ông đi qua các căn phòng, lên gác nơi ông từng ngủ, nhìn qua cửa sổ xuống khoảng sân sau, nơi gần sáu mươi năm trước, Tom Sawyer, Huck Finn, Joe Harper, và những người còn lại – nghĩa là Tom Blankenship, John Briggs, Will Pitts, và anh em nhà Bowen – đã bắt đầu những chuyến phiêu lưu đêm đêm. Trong đám bạn tinh nghịch ngày ấy, giờ chỉ còn lại Will Pitts và John Briggs, cùng nửa tá những người khác – đám bạn học cùng lớp thuộc kiểu ít phiêu lưu hơn. Buck Brown, người từng là đối thủ của ông trong các cuộc thi đánh vần, vẫn còn đó, rồi John Robards, cậu bé từng có mái tóc quăn vàng óng và huy chương hạnh kiểm tốt, cả Ed Pierce nữa. Và trong khi họ đang tụ họp thành một nhóm nhỏ trên vỉa hè bên ngoài ngôi nhà, một ông lão nhỏ thó bước đến chìa tay ra, đó chính là Jimmy MacDaniel – người mà rất lâu về trước, khi đang ngồi trên bờ sông ăn bánh gừng, ông đã lần đầu tiên kể cho nghe câu chuyện về Jim Wolfe và lũ mèo.

Họ đưa ông lên xe ngựa, chở đi khắp đó đây, chỉ cho ông xem những ngọn đồi, những chốn nghỉ chân và điểm hẹn của Tom Sawyer cùng băng nhóm cướp bóc của cậu.

Tối hôm đó, ông được Câu lạc bộ Labinnah (cái tên được ghép lại bằng cách viết ngược từ Hannibal) khoản đãi, nơi ông gặp lại hầu hết những người bạn còn sống từ thuở thiếu thời. Bản tin tường thuật sự kiện hôm đó ghi rằng ông được Cha McLoughlin giới thiệu, và rằng ông “đã đáp lại bằng một phong cách vô cùng hài hước và đầy xúc động, đến mức bật khóc khi kết thúc. Việc nhắc lại những ngày thơ ấu và mẹ mình đã khiến vị đại văn hào trào dâng cảm xúc. Ngồi trước mặt ông khi ông phát biểu là bảy người bạn thời niên thiếu.”

Sáng Chủ nhật, Đại tá John Robards tháp tùng ông đến thăm các nhà thờ và trường Chúa nhật. Đối với Samuel Clemens, tất cả đều là những nhà thờ mới lạ, nhưng ông vờ như không nhận ra điều đó. Ở mỗi nơi, ông đều được mời phát biểu vài câu, và ông bắt đầu bằng việc nói rằng thật hạnh phúc biết bao khi được quay lại ngôi trường Chúa nhật thời thơ ấu, nơi mà thuở bé ông luôn vô cùng yêu mến; rồi ông tiếp tục chỉ ra đúng cái chỗ mình từng ngồi, khiến người tháp tùng chẳng biết là nên thấy thích thú hay không. Tại một nơi, ông kể một câu chuyện ngụ ngôn. Ông nói:

Các cháu thiếu nhi thân mến, ta muốn kể cho các cháu nghe một câu chuyện cho thấy giá trị của sự kiên trì – nghĩa là sự gắn bó với công việc của mình vậy. Đây là một câu chuyện rất thích hợp cho trường Chúa nhật. Khi ta còn là một cậu bé ở Hannibal, ta thường hay chơi đùa trên đồi Holliday, nơi chắc hẳn tất cả các cháu đều biết. John Briggs và ta từng chơi trên đó. Ta không cho rằng ngày nay còn có những cậu bé nào ngoan như chúng ta ngày xưa, nhưng dĩ nhiên cũng không nên kỳ vọng điều đó. Những cậu bé thời ấy hầu như lúc nào cũng là những cậu bé ngoan, bởi đó là những ngày xưa tươi đẹp, khi mọi thứ đều tốt hơn bây giờ, nhưng thôi bỏ qua chuyện đó đi. Chà, ngày xửa ngày xưa, trên đồi Holliday, người ta đang nổ mìn phá đá, và có một người đàn ông đang khoan lỗ để đặt mìn. Ông ta ngồi đó, khoan, khoan và khoan một cách kiên trì cho đến khi có một cái lỗ đủ sâu cho khối thuốc nổ. Sau đó, ông ta nhồi thuốc súng vào, nén, nén thật chặt, nhưng có lẽ ông ta nén hơi mạnh tay quá, thế là mìn nổ, và ông ta bay vút lên không trung, còn chúng ta thì đứng nhìn. Ông ta bay lên cao mãi, cao mãi và nhỏ dần, nhỏ dần. Ban đầu trông ông ta to bằng một đứa trẻ, rồi bằng một con chó, rồi bằng một con mèo con, rồi bằng một con chim, và cuối cùng thì biến mất hẳn. John Briggs đứng cạnh ta, chúng ta cùng nhìn chằm chằm vào nơi ông ta biến mất, rồi lát sau chúng ta thấy ông ta rơi xuống, ban đầu to bằng con chim, rồi bằng con mèo con, rồi bằng con chó, rồi bằng đứa trẻ, và rồi ông ta trở lại là một người đàn ông, đáp đúng vào chỗ ngồi của mình và tiếp tục khoan… cứ thế kiên trì, các cháu thấy đấy, và gắn bó với công việc của mình. Các cháu nhỏ thân mến, đó chính là bí quyết của sự thành công, giống hệt như người thợ nghèo nhưng trung thực trên đồi Holliday vậy. Tất nhiên, không phải lúc nào các cháu cũng được trân trọng. Ông ta cũng vậy thôi. Ông chủ của ông ta là một kẻ khắc nghiệt, và vào tối thứ Bảy khi trả lương, ông ta đã trừ mất mười lăm phút lương vì thời gian ông ta bay trên không trung – nhưng không sao, ông ta đã nhận được phần thưởng của mình rồi.

Ông kể tất cả những điều đó bằng giọng trang nghiêm, đứng đắn, mặc dù trường Chúa nhật đã bùng nổ trong sự thích thú khi ông kết thúc. Ở Hannibal, người ta vẫn còn đôi chút nghi ngờ về sự phù hợp của câu chuyện, nhưng không ai nghi ngờ về mức độ đón nhận nồng nhiệt của nó cả.

Chiều Chủ nhật hôm đó, cùng với John Briggs, ông đi bộ lên đồi Holliday – ngọn đồi Cardiff của Tom Sawyer. Đó cũng chính là một ngày Chủ nhật như ngày mà họ suýt nữa đã phá tan tành chiếc xe ngựa của người lái xe da đen và làm hỏng một xưởng đóng thùng. Họ tính rằng đã gần ba ngàn ngày Chủ nhật trôi qua kể từ đó, và giờ đây họ lại ở đây một lần nữa, hai ông lão với những ngọn đồi vẫn xanh tươi, con sông vẫn cuồn cuộn chảy và rì rào dưới ánh nắng. Đứng đó cùng nhau, nhìn sang bờ sông Illinois thấp thoáng phía xa, nhìn những hòn đảo xanh nơi họ từng chơi đùa, và nhìn về phía Lover's Leap ở phía Nam, người đàn ông từng là Sam Clemens nói:

“John, đó là một trong những cảnh tượng đáng yêu nhất mà tôi từng thấy. Dưới kia, cạnh hòn đảo là nơi chúng ta từng bơi, đằng kia là nơi có một người bị chết đuối, và chỗ đó là nơi con tàu hơi nước bị đắm. Dưới Lover's Leap kia là nơi đám Millerite mặc áo choàng vào một đêm nọ để bay lên thiên đàng. Đêm đó chẳng ai bay được cả, nhưng tôi đồ rằng giờ đây hầu hết họ đã lên đó cả rồi.”

John Briggs nói:

“Sam, cậu còn nhớ cái ngày chúng ta ăn trộm đào của lão Price và một trong những gã da đen chân vòng kiềng của lão đuổi theo chúng ta cùng lũ chó, và chúng ta đã quyết tâm rằng sẽ bắt gã da đen đó và dìm chết hắn không?”

Họ đi đến nơi từng cạy hòn đá lớn suýt nữa gây họa cho họ. Sam Clemens nói:

“John, nếu chúng ta giết chết gã đó, chúng ta sẽ có một xác chết trên tay mà chẳng có lấy một xu để đền bù.”

Thế là họ cứ tiếp tục trò chuyện về chuyện này chuyện nọ, rồi chẳng bao lâu sau họ lái xe dọc theo con sông, và Sam Clemens chỉ cho xem nơi ông từng bơi qua sông và bị chuột rút khi bơi trở về, có lúc đã tưởng như cuộc đời mình sắp kết thúc.

“Có lần, gần đến bờ, tôi định đặt chân xuống,” ông kể, “nhưng lại sợ, vì biết rằng nếu nước sâu thì coi như tôi tiêu đời, nhưng cuối cùng đầu gối tôi chạm vào cát và tôi bò được lên bờ. Đó là lần thoát chết trong gang tấc nhất mà tôi từng trải qua.”

Họ đi ngang qua nơi từng là ngôi nhà ma ám. Họ uống nước từ cái giếng mà họ vẫn luôn biết, uống bằng cái gàu mà họ vẫn luôn dùng, cứ mải mê trò chuyện không dứt, âu yếm ve vuốt và luyến lưu món tài sản quý giá nhất của tất cả chúng ta: quá khứ.

“Sam,” John nói khi họ chia tay, “đây có lẽ là lần cuối cùng chúng ta gặp nhau trên cõi đời này. Chúa phù hộ cậu. Có lẽ ở đâu đó, chúng ta sẽ nối lại tình bạn này.”

“John,” câu trả lời là, “ngày hôm nay đáng giá hàng ngàn đô la đối với tôi. Chúng ta từng như anh em, và tôi cảm thấy giờ đây chúng ta vẫn như thế. Tạm biệt, John. Tôi sẽ cố gắng gặp lại cậu – ở một nơi nào đó.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.