Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1834 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 224
Bữa Tiệc Mừng Sinh Nhật Lần Thứa Sáu Mươi Bảy

❊ ❊ ❊

Vào tối ngày 27 tháng 11 năm 1902, tại Câu lạc bộ Metropolitan ở Thành phố New York, Đại tá George Harvey, Chủ tịch Công ty Harper, đã tổ chức một bữa tiệc để chúc mừng sinh nhật lần thứ sáu mươi bảy của Mark Twain. Ngày sinh nhật thực sự rơi vào ba ngày sau đó; nhưng ngày đó lại là Chủ nhật, còn nếu tổ chức vào tối thứ Bảy thì rất dễ kéo dài sang tận buổi sáng ngày lễ Sabbath, thế nên ngày 27 đã được chọn. Bản thân Đại tá Harvey chủ trì buổi tiệc, và Howells mở đầu phần phát biểu bằng một bài thơ mang tựa đề “A Double-Barreled Sonnet to Mark Twain” (Khúc ngâm nòng đôi gửi Mark Twain), khép lại bằng những câu:

Thế nhưng, để mọi bề đều hoàn mỹ không chê vào đâu được,

Chúng tôi sẽ cùng ngài dùng bữa ở đây mãi cho đến tối Chủ nhật.

Thomas Brackett Reed nối tiếp chương trình bằng một bài phát biểu mà sau này hóa ra lại là bài diễn văn cuối cùng trong cuộc đời ông, đồng thời cũng là một trong những bài xuất sắc nhất của ông. Tất cả các diễn giả đêm hôm đó đều hoàn thành xuất sắc vai trò của mình, bao gồm một số gương mặt lỗi lạc nhất cả nước về tài hùng biện: Chauncey Depew, St. Clair McKelway, Hamilton Mabie và Wayne MacVeagh. Tiến sĩ Henry van Dyke và John Kendrick Bangs đã ngâm thơ. Vị chủ trì buổi tiệc liên tục giữ cho không khí không trở nên quá đỗi trang nghiêm bằng cách duy trì phong thái của một “vị đại sứ suy tưởng” cho vị khách mời danh dự của buổi tối, nhẹ nhàng kéo Clemens ngồi xuống ghế mỗi khi ông định đứng lên và thay mặt ông bày tỏ cảm nhận về từng lời ca ngợi khác nhau.

“Giới hạn đã đạt đến rồi,” ông thông báo khi bài thơ của Tiến sĩ van Dyke vừa khép lại. “Sẽ không thể nói được những lời hay hơn thế nữa. Thưa các quý ông, xin trân trọng giới thiệu ông Clemens.”

Hiếm khi nào Mark Twain có một bài phát biểu sau bữa tiệc nào xuất sắc như bài ông đọc hôm đó. Ông được bao quanh bởi một số bộ óc vĩ đại nhất của quốc gia, những con người tề tựu để tôn vinh ông. Họ kỳ vọng rất nhiều ở ông—một hoàn cảnh luôn khơi gợi nguồn cảm hứng đối với Mark Twain. Ông được chào đón bằng những tiếng hò reo và những tràng pháo tay vang lên hết đợt này đến đợt khác, tưởng chừng như chẳng bao giờ dứt. Khi tiếng vỗ tay cuối cùng cũng lắng xuống, ông đứng đợi một lát trong sự tĩnh lặng để lấy lại giọng nói; rồi ông cất lời: “Tôi nghĩ mình nên được phép nói bao lâu tùy thích,” và một lần nữa cơn bão hò reo lại bùng lên.

Đó là một bài phát biểu không dễ gì cô đọng lại—một tác phẩm hùng biện sau bữa tiệc hoàn mỹ và trọn vẹn,—[Toàn văn “Bài phát biểu sinh nhật lần thứ sáu mươi bảy” đã được đưa vào tập sách Mark Twain's Speeches.]—tràn ngập những câu chuyện hài hước và những nhắc nhở đầy xúc động về những người bạn cũ—về Hay, về Reed, về Twichell, về Howells, và về Rogers, những người bạn mà ông đã gắn bó từ lâu và yêu quý biết bao. Ông kể về chuyến đi gần đây trở về quê hương thời niên thiếu của mình, và cách ông cùng John Briggs đứng trên đồi Holliday để chỉ cho nhau xem những chốn lui tới thời trẻ dại. Rồi ở phần cuối, ông bày tỏ lòng tôn kính đối với người bạn đời của mình, người đã không thể có mặt ở đây để chia sẻ niềm vinh quang trong buổi tối hôm ấy. Lời kết luận này—một món quà từ trái tim vô cùng đẹp đẽ dâng lên bà và những ai từng sẻ chia tình bạn lâu bền—xứng đáng được ghi lại nơi đây:

Giờ đây, có một vị khách vô hình đang hiện diện nơi này. Một phần con người tôi không có mặt ở đây; phần lớn hơn, phần tốt đẹp hơn, đang ở tận tổ ấm của tôi ngoài kia; đó chính là vợ tôi, và bà ấy có rất nhiều bạn bè thân thiết ở đây, và tôi nghĩ sẽ chẳng làm ai phải phiền lòng khi biết rằng, dẫu cho bà ấy sẽ phải nằm liệt giường trong nhiều tháng tới vì chứng suy nhược thần kinh ấy, nhưng hoàn toàn không có nguy hiểm gì và sức khỏe bà ấy đang tiến triển rất tốt—và tôi nghĩ việc tôi nhắc đến bà ấy là điều hoàn toàn thích hợp. Tôi biết đến bà lần đầu tiên cũng vào đúng năm mà tôi bắt đầu quen biết John Hay, Tom Reed và ông Twichell—từ ba mươi sáu năm trước—và bà là người bạn tuyệt vời nhất mà tôi từng có, nói vậy cũng đủ để hiểu bà lớn lao nhường nào—bà đã nuôi dưỡng tôi nên người—chính bà và Twichell cùng nhau làm điều đó—và những gì tôi có được ngày hôm nay đều là nhờ họ. Còn Twichell—chà, thật là một niềm hạnh phúc biết bao khi được ngắm nhìn gương mặt của Twichell! Suốt hai mươi lăm năm trời, tôi đã sống dưới sự dìu dắt của Mục sư Twichell, tôi thuộc giáo đoàn của ông, ngồi ghế trong nhà thờ của ông và dành cho ông sự kính trọng xứng đáng. Con người ấy tràn ngập mọi đức tính khiến một người trở nên đáng mến và dễ gần; và bất cứ nơi nào Twichell đặt chân đến để lập ra một nhà thờ, người ta lại đổ xô đến đó để mua đất; họ nhận ra giá bất động sản tăng vụt lên ở khắp vùng xung quanh đó, và những kẻ đố kỵ lẫn những người sâu sắc luôn cố gắng thuyết phục Twichell dọn đến khu phố của họ để lập nhà thờ; và bất cứ khi nào quý vị thấy ông ấy đi đến đâu, quý vị đều có thể đến đó mua đất với sự tự tin hoàn toàn, cảm thấy chắc chắn rằng giá trị sẽ tăng gấp đôi cho quý vị chẳng mấy chốc sau đó.

Tôi đã cố gắng làm những điều tốt đẹp ở thế giới này, và thật kỳ diệu là tôi đã làm việc thiện bằng vô số cách khác nhau, thật là an ủi khi ngẫm lại—à kìa, có ông Rogers đây—chỉ vì tình cảm yêu quý mà tôi dành cho con người ấy, đã không biết bao nhiêu lần tôi mách nước cho ông ấy những mẹo mực tài chính mà ông chưa từng nghĩ tới—và nếu ông ấy có thể gạt bỏ lòng đố kỵ, định kiến cùng sự mê tín sang một bên, rồi vận dụng những ý tưởng đó vào công việc kinh doanh của mình, thì số dư trong tài khoản ngân hàng của ông ấy sẽ khác hẳn đấy.

Chà, tôi rất thích những vần thơ. Tôi thích tất cả các bài phát biểu và cả thơ ca nữa. Tôi thích bài thơ của Tiến sĩ van Dyke. Tôi ước gì mình có thể bày tỏ lòng biết ơn xứng đáng đến quý vị, những người đã phát biểu và kìm nén cảm xúc để dành cho tôi những lời ca ngợi; quả thực là có những lời khen rất xứng đáng nhưng cũng có những điều quý vị đã bỏ sót; và Đại tá Harvey thực sự đã vu khống tất cả các vị, đồng thời nhét vào miệng tôi những điều tôi chưa từng nói, chưa từng nghĩ đến bao giờ.

Và giờ đây, vợ chồng tôi, từ tận đáy lòng chung thủy của mình, xin gửi đến quý vị lời cảm ơn sâu sắc và biết ơn chân thành nhất, và—ngày hôm qua chính là sinh nhật của nhà tôi.

Bữa tiệc mừng sinh nhật lần thứ sáu mươi bảy đã được báo chí rầm rộ đưa tin, và giới nhà báo nhân cơ hội này đã dành những lời ca ngợi vô cùng rực rỡ cho Mark Twain. Arthur Brisbane đã viết trong bài xã luận:

Suốt hơn một thế hệ qua, ông ấy chính là vị sứ giả mang lại niềm vui và sự hoan hỉ đích thực cho hàng triệu con người trên ba châu lục.

Chỉ hơn một tuần sau đó, một trong những người bạn cũ mà ông từng nhắc đến, Thomas Brackett Reed—vào tối hôm sinh nhật ấy hãy còn ra điều khỏe mạnh và tráng kiện—đã vĩnh biệt cõi đời này. Clemens cảm nhận cái chết của ông vô cùng sâu sắc, và trong một bài viết “từ biệt” đăng trên tờ Harper's Weekly, ông đã bày tỏ:

Bản chất của ông là thứ tình cảm luôn mời gọi sự gắn bó—thậm chí buộc người ta phải mến mộ—và đáp lại nó một cách nồng nhiệt. Thế nên, phần lớn bạn bè và một nửa đất nước đều gọi ông là “Tom”...

Tôi không thể nhớ nổi khoảng thời gian nào mà ông không phải là “Tom” Reed đối với tôi, cũng chẳng nhớ nổi lúc nào ông lại cảm thấy khó chịu khi được tôi xưng hô như thế. Tôi không thể nhớ nổi thời điểm nào mà tôi có thể bỏ qua không nhắc đến ông trong một bài phát biểu sau bữa tiệc nếu ông có mặt ở đó, hay lúc nào ông lại không đón nhận những lời phóng đại và bị đặt của tôi về ông một cách vui vẻ, và cũng chẳng nhớ nổi khi đến lượt mình, ông đã không trả đũa lại bằng cả vốn lẫn lãi. Bài phát biểu cuối cùng ông thực hiện là tại bữa tiệc sinh nhật của tôi vào cuối tháng Mười một, khi mà dĩ nhiên tôi trở thành đề tài của ông; lời cuối cùng tôi gửi đến ông là bức thư viết vào ngày hôm sau; một ngày sau đó nữa, tôi minh họa cho một bài viết kỳ ảo về nghệ thuật bằng bức chân dung của ông cùng những người khác—một bức chân dung giờ đây phải được cất đi với tất cả sự kính cẩn giữa những trò đùa khởi đầu bằng sự hài hước và kết thúc trong nỗi bi ai. Những sự việc ấy chỉ mới xảy ra có tám ngày trước, thế mà giờ đây ông đã rời xa chúng ta, và cả đất nước đang nhắc về ông như một con người thuộc về quá khứ. Thật khó tin, thật bất khả kháng. Một con người như thế, một người bạn như thế, đối với chúng ta dường như là một sự hiện diện trường tồn; sự biến mất của ông khỏi chốn này là điều không thể tưởng tượng nổi, giống như sự sụp đổ của ngọn tháp Campanile từng đứng vững suốt ngàn năm để rồi hóa thành bụi tro chỉ trong khoảnh khắc.

Lời tri ân khép lại bằng:

Tôi chỉ muốn nói lên rằng cuộc đời và nhân cách của ông thật tuyệt đẹp và cao quý biết bao, đồng thời được nắm lấy bàn tay ông để nói lời từ biệt, giống như cách ta chào tạm biệt một người bạn may mắn đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình và đang bước vào một chuyến hành trình đầy thi vị.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.