Clara Clemens thỉnh thoảng lại về nhà xem tình hình tiến triển ra sao, và điều đó rất đúng đắn, vì Clemens dễ rơi vào những rắc rối xã giao cần một bàn tay điều phối. Người con gái thừa hưởng không ít những đặc điểm về tư duy và cách diễn đạt của cha, và thật thú vị khi thấy họ bên nhau lúc ta có thể đứng ngoài tầm "hỏa lực" của hai người. Tôi nhớ không lâu sau khi cô ấy trở về, khi cô đang truy vấn gắt gao về cái biển báo ở phòng bida, cùng những cải cách khác được đề xuất hoặc đã thực hiện, ông nói:
“Ồ thôi, đừng bận tâm, không thành vấn đề đâu. Ta là chủ cái nhà này.”
Cô đáp ngay: “Ồ không, cha không phải chủ. Cha chỉ là chủ sở hữu thôi. Con mới là thuyền trưởng—tổng tư lệnh.”
Một tối nọ, trong bữa ăn, cô đề cập đến khả năng đi nước ngoài trong năm đó. Trong vài mùa hè trước, cô đã lên kế hoạch đến Vienna để thăm người thầy dạy nhạc cũ của mình, Leschetizky, thêm một lần trước khi ông qua đời. Cô nói:
“Leschetizky đang già đi nhiều rồi. Nếu con không đi sớm, con sợ mình sẽ không kịp dự đám tang ông ấy.”
“Ừ,” cha cô trầm ngâm nói, “con cứ chạy đi chạy lại đám tang của Leschetizky hoài, rồi con sẽ bỏ lỡ đám tang của ta đấy.”
Ông đã nhận một hai lời mời xã giao mà không suy nghĩ kỹ, và tình hình này đòi hỏi một chút khéo léo để điều chỉnh. Trong lúc nghỉ giữa các món ăn, khi ông rời bàn và đi dạo trong căn phòng phía xa, cô buông lời nhận xét gợi ý rằng cha mình không có tài quán xuyến chuyện xã giao. Tôi nói:
“Ồ, ông ấy là vua mà, cô biết đấy, và nhà vua thì không bao giờ sai.”
“Vâng, tôi biết,” cô đáp. “Nhà vua thì không bao giờ sai; nhưng ông ấy đôi khi làm tôi sợ chết khiếp, vì ông ấy suýt nữa thì sai rồi.”
Ông quay lại và bắt đầu bình luận khá gay gắt về một việc làm gần đây của Roosevelt, điều đã gây ra không ít trò cười trên báo chí—đó là vụ Storer và những lá thư thiếu thận trọng mà Roosevelt đã viết liên quan đến chức đại sứ mà Storer khao khát bấy lâu. Cô Clemens có ý bênh vực Tổng thống và nói với vẻ đầy nhiệt huyết về những yếu tố tạo nên sự nổi tiếng của ông, điều đã mang lại cho ông sự ngưỡng mộ đặc biệt đến vậy.
“Chắc chắn là ông ta nổi tiếng,” Clemens thừa nhận, “và với lý do rất chính đáng. Nếu mười hai tông đồ đến Nhà Trắng, ông ta sẽ nói, 'Mời vào, mời vào! Tôi rất vui được gặp các vị. Tôi đã theo dõi công việc của các vị và rất ngưỡng mộ nó.' Sau đó, nếu Satan đến, ông ta sẽ vỗ vai hắn và nói, 'Chào Satan, khỏe không? Rất vui được gặp anh. Tôi đã đọc tất cả tác phẩm của anh và thích mê từng cuốn một.' Bất kỳ ai cũng có thể nổi tiếng với cái tài đó.”
Có lẽ vào tối hôm đó hoặc tối hôm sau, ông nói với cô:
“Ben [một trong những biệt danh ông gọi cô], giờ con đã ở đây để quản lý cái trang trại này, Paine và ta sẽ đi Washington một chuyến nghỉ mát. Dù sao thì con có vẻ cũng chẳng thích sự bầu bạn của chúng ta lắm.”
Còn những lý do khác cho chuyến đi Washington. Có một dự luật quan trọng về việc gia hạn thời hạn bản quyền sách, và các thế lực ủng hộ bản quyền đang cùng nhau xuống đó để sử dụng mọi phương tiện có thể nhằm thông qua dự luật.
Clemens, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Cleveland, khoảng mười chín năm trước, đã từng tham gia một chuyến vận động như vậy, và thông qua S. S. (“Sunset”) Cox, ông đã có được “đặc quyền lên sàn” của Hạ viện, điều cho phép ông vận động từng thành viên một. Cox đã cam đoan với người gác cổng rằng Clemens đã nhận được lời cảm ơn của Quốc hội vì những cống hiến cho văn học quốc gia, và do đó được hưởng đặc quyền đó. Điều này không hoàn toàn đúng sự thật; nhưng các quy định thời đó không quá nghiêm ngặt, và mưu mẹo đó được xem là một trò đùa hay, mang lại kết quả xuất sắc. Giờ đây, Clemens cũng có một kế hoạch tương tự trong đầu, và tin rằng tình bạn của ông với Chủ tịch Hạ viện Cannon—“Chú Joe”—sẽ giúp ông có được đặc quyền tương tự. Hiệp hội Bản quyền hoạt động theo cách thức thông thường thì tốt thôi, ông nói, nhưng ông cảm thấy mình có thể làm được nhiều hơn với tư cách cá nhân so với việc chỉ là một đơn vị trong hiệp hội đó.
“Lần trước tôi đã đích thân vận động toàn bộ Hạ viện,” ông nói. “Cox giới thiệu tôi với đảng Dân chủ, còn John D. Long, sau này là Bộ trưởng Hải quân, giới thiệu tôi với đảng Cộng hòa. Tôi đã có một khoảng thời gian tuyệt vời để thuyết phục các nghị sĩ đó, và tôi muốn thử nghiệm lại lần nữa.”
Có lẽ tôi nên đề cập sớm hơn rằng vào thời điểm này, ông đã bắt đầu mặc đồ trắng thường xuyên, bất kể thời tiết hay mùa vụ. Khi trở về từ Dublin, ông đã nói:
“Tôi không thể chịu nổi việc mặc đồ đen nữa. Ước gì tôi có thể mặc đồ trắng suốt cả mùa đông. Tất nhiên, tôi muốn mặc những màu sắc rực rỡ, những sắc màu cầu vồng tuyệt đẹp, thứ mà phụ nữ đã độc chiếm. Trang phục của họ khiến một buổi hòa nhạc lớn trở thành một cảnh tượng mê hoặc, một niềm vui cho mắt nhìn và tâm hồn—một vườn Địa Đàng đầy quyến rũ và sắc màu.
“Đàn ông, khoác trên mình bộ cánh đen tẻ nhạt, bị rải rác đây đó trong khu vườn giống như những gốc cây cháy sém. Nếu chúng ta muốn giữ tinh thần vui vẻ, tại sao lại phải mặc trang phục tang tóc? Tôi muốn mặc một bộ đồ rộng rãi, thướt tha làm hoàn toàn từ lụa và nhung với những sắc nhuộm lộng lẫy, và người đàn ông nào tôi từng quen cũng vậy; nhưng không ai trong chúng tôi dám thử. Nếu tôi xuất hiện trên Đại lộ số Năm vào một sáng Chủ nhật trong trang phục mà tôi muốn, các nhà thờ sẽ trống trơn và giáo dân sẽ lũ lượt kéo theo sau tôi. Tất nhiên họ sẽ chế giễu, nhưng họ cũng sẽ ghen tị với tôi. Khi tôi mặc đồ đen, nó làm tôi nhớ đến những đám tang của mình. Tôi có thể hài lòng với đồ trắng quanh năm.”
Chẳng bao lâu sau, ông nói:
“Tôi đã quyết định không mặc đồ đen nữa, mà sẽ mặc đồ trắng, và mặc kệ những nhà phê bình nói gì thì nói.”
Vì vậy, thợ may được gọi đến, và sáu bộ vest bằng vải flannel và serge màu kem được đặt may, với kiểu áo khoác ngắn mà ông thích, cùng một hai bộ màu xám để đi du lịch, và ông không còn mặc đồ đen nữa, trừ những dịp lễ phục buổi tối và các sự kiện đặc biệt. Đó là một sự thay đổi đáng mừng, và dù báo chí tốn nhiều giấy mực về nó, không ai là không thấy vui lây bởi vẻ đẹp từ trang phục của ông và sự hài hòa tổng thể với con người ông. Ông chưa bao giờ mặc thứ gì phù hợp hay ấn tượng đến thế.
Sự thay đổi trang phục này diễn ra một hai tuần trước chuyến đi Washington, và khi hành lý được đóng gói cho chuyến đi, ông có chút lưỡng lự về việc liệu có phù hợp không khi đột ngột xuất hiện ở Washington vào tháng Mười Hai trong bộ trang phục trắng xóa đó. Tôi mạnh dạn góp ý:
“Đây là một chuyến vận động hành lang kiểu đặc biệt, và dường như không đòi hỏi những biện pháp nửa vời. Tôi xin bỏ phiếu ủng hộ bộ vest trắng.”
Tôi nghĩ cô Clemens cũng ủng hộ điều đó. Chắc chắn cô phải ủng hộ thì cuộc bỏ phiếu mới thông qua, dù rõ ràng ông rất thích ý tưởng này. Dù sao đi nữa, những bộ vest trắng vẫn được mang theo.
Chúng tôi lên đường vào chiều hôm sau: Howells, Robert Underwood Johnson, một người nhà Appleton, một người nhà Putnam, George Bowker và những người khác đều có mặt trên tàu. Trong chuyến đi, tại toa ăn, có một cuộc thảo luận về vấn đề bản quyền ý tưởng, cuối cùng dẫn đến khả năng tạo ra một ý tưởng mới. Clemens nói:
“Làm gì có cái gọi là ý tưởng mới. Điều đó là không thể. Chúng ta chỉ đơn giản là lấy rất nhiều ý tưởng cũ rồi cho vào một loại kính vạn hoa tinh thần. Chúng ta xoay chúng một vòng và chúng tạo ra những sự kết hợp mới lạ và kỳ thú. Chúng ta cứ tiếp tục xoay và tạo ra những kết hợp mới vô tận; nhưng đó vẫn là những mảnh thủy tinh màu cũ kỹ đã được sử dụng từ bao đời nay.”
Chúng tôi ở tại khách sạn Willard, và sáng hôm sau lái xe đến Thư viện Quốc hội, nơi buổi điều trần về bản quyền đang diễn ra. Có một ủy ban hỗn hợp của hai viện đang ngồi quanh một cái bàn dài làm việc, cùng một số khán giả ít nhiều quan tâm đến dự luật, chủ yếu, có vẻ như, là những người liên quan đến việc bảo vệ các cuộn nhạc cơ khí. Thực tế là khía cạnh này bị trộn lẫn với văn học không được hầu hết các nhà văn tán thành. Clemens gọi nhóm nhạc này là “những người chơi đàn thùng đó, họ nên có một dự luật riêng cho mình.”
Tôi nên đề cập rằng sáng sớm hôm đó Clemens đã viết bức thư này gửi Chủ tịch Hạ viện Cannon:
7 tháng 12 năm 1906.
THƯA CHÚ JOSEPH KÍNH MẾN,—Xin hãy giúp tôi nhận được lời cảm ơn của Quốc hội—không phải tuần sau, mà ngay bây giờ. Điều này rất cần thiết. Xin hãy thực hiện việc này ngay lập tức cho người bạn già trìu mến của chú; bằng sự thuyết phục nếu có thể; bằng vũ lực nếu cần thiết, vì việc tôi được bước lên sàn trong hai hoặc ba giờ để nói chuyện với các nghị sĩ, từng người một, nhằm ủng hộ, khuyến khích và bảo vệ một trong những tài sản và ngành công nghiệp quý giá nhất của quốc gia—văn học—là điều bắt buộc. Tôi có mang theo các lập luận, và cả một thùng chất lỏng trong đó.
Hãy cho tôi một cơ hội. Giúp tôi nhận được lời cảm ơn của Quốc hội. Đừng đợi người khác—không còn thời gian nữa đâu. Tôi đã tránh xa và để Quốc hội yên ổn trong bảy mươi mốt năm qua và tôi xứng đáng nhận được lời cảm ơn. Quốc hội thừa biết điều đó, và tôi đã từ lâu cảm thấy tổn thương khi biểu hiện của sự biết ơn hoàn toàn hợp lẽ và xứng đáng này chỉ được Hạ viện cảm nhận trong lòng mà chưa bao giờ được thốt ra công khai. Hãy gửi cho tôi một lệnh cho Cảnh vệ Hạ viện thật nhanh. Khi nào tôi nên đến? Với tình yêu và lời chúc lành; MARK TWAIN.
Chúng tôi đi đến Tòa nhà Quốc hội để trao bức thư mang đậm dấu ấn cá nhân này cho “Chú Joe”. Chúng tôi đã đón cháu trai của Clemens, Samuel E. Moffett, tại Thư viện, và anh ấy cùng đi, dẫn đường đến phòng của Chủ tịch Hạ viện. Đến nơi, Clemens cởi chiếc áo khoác ngoài tối màu và đứng đó, toàn thân mặc đồ trắng, chắc chắn là một nhân vật gây sửng sốt giữa đám thư ký, nhà báo và những chính trị gia tình cờ có mặt. Ông đã bị chú ý khi bước vào Tòa nhà Quốc hội, và một số phóng viên đã theo sát ngay sau. Trong chưa đầy một phút, tin tức đã lan truyền qua các hành lang rằng Mark Twain đang ở Tòa nhà Quốc hội trong bộ đồ trắng. Những người có đặc quyền bắt đầu tụ tập, và một đám đông tập trung ở sảnh bên ngoài.
Chủ tịch Cannon không có mặt tại thời điểm đó; nhưng một lát sau ông ấy “cuồn cuộn” bước vào—dường như đó là từ phù hợp để diễn tả—ông đến với một sự hối hả và luồng sinh khí mạnh mẽ như vậy. Sau những lời chào hỏi, Clemens lấy bức thư ra và đọc cho ông nghe một cách trang nghiêm, như thể ông đang đệ trình một bản kiến nghị. Chú Joe lắng nghe khá nghiêm túc, đầu hơi cúi xuống, như thể đó thực sự là một bản kiến nghị, điều mà thực tế đúng là như vậy. Ông mỉm cười, nhưng nói một cách hoàn toàn nghiêm túc:
“Đó là một yêu cầu đáng được chấp thuận; nhưng thời thế đã qua rồi, khi tôi còn được phép thực hiện những sự tự do như vậy. Tom Reed, khi còn là Chủ tịch Hạ viện, đã tạo ra một tiền lệ nghiêm ngặt loại trừ tất cả người ngoài khỏi việc sử dụng sàn Hạ viện.”
“Lần trước tôi đã vào được mà,” Clemens khăng khăng.
“Vâng,” Chú Joe nói; “nhưng đó là chuyện xưa rồi. Sunset Cox có thể cho ông vào, nhưng tôi thì không. Họ sẽ treo cổ tôi mất.” Ông suy nghĩ một lúc rồi nói thêm: “Tôi sẽ nói cho ông biết tôi sẽ làm gì: Tôi có một căn phòng riêng ở tầng dưới mà tôi không bao giờ dùng tới. Nó được trang bị đầy đủ bàn ghế, văn phòng phẩm, bát đĩa và dao nĩa; ông có thể coi đó như nhà mình nếu muốn. Tôi sẽ để ông dùng nó bao lâu tùy thích chừng nào ông còn ở đây, và tôi sẽ cho ông mượn người hầu riêng của tôi, Neal, người đã ở đây cả đời và biết rõ mọi viên chức, mọi Thượng nghị sĩ và Hạ nghị sĩ, và tất cả họ đều biết anh ta. Anh ta sẽ mang cho ông bất cứ thứ gì ông muốn, và ông có thể gửi thông điệp qua anh ta. Ông có thể yêu cầu họ đưa các nghị sĩ xuống, từng người một hoặc từng nhóm, và thuyết phục họ bao nhiêu tùy ý. Tôi sẽ đưa chìa khóa phòng cho ông, chỉ là chính tôi cũng không có chìa. Tôi không bao giờ vào được khi muốn, nhưng Neal thì vào được, và anh ấy sẽ mở khóa cho ông. Ông có thể dùng phòng, và ông có thể dùng Neal. Nào, thế có được không?”
Clemens nói là được. Thật sự đây là một lời đề nghị chưa từng có tiền lệ. Có lẽ trong lịch sử quốc gia chưa từng có một Chủ tịch Hạ viện nào nhường phòng riêng của mình cho các nhà vận động hành lang. Chúng tôi đi vào xem Hạ viện họp, sau đó đi xuống cùng Neal và chiếm lấy căn phòng. Các phóng viên đã nhanh chóng chộp lấy bức thư, và giờ họ bắt giữ tác giả của nó, đưa ông đến chỗ làm việc của họ, vây quanh ông, bắn những câu hỏi, và tay thì bận rộn với những cuốn sổ ghi chép. Ông là một hình tượng vĩ đại, toàn thân mặc đồ trắng đứng giữa họ, và họ không quên nhận ra giá trị của hình ảnh đó như là “tin tức”. Ông nói về bản quyền, về những bộ đồ trắng của mình, và về chiếc mũ lụa mà Howells đội.
Trở lại phòng của Chủ tịch Hạ viện, cuối cùng, ông bắt đầu vạch ra chiến dịch sẽ bắt đầu vào ngày hôm sau. Một lúc sau ông nói:
“Này! Tôi tin là mình phải phát biểu ở phòng ủy ban đó hôm nay hoặc ngày mai. Tôi cần biết chính xác là lúc nào.”
Tôi chưa nghe nói về việc này trước đó, nên đề nghị sang xem thử, và tôi đã làm ngay lập tức. Tôi vội vã quay lại nhanh hơn lúc đi.
“Ông Clemens, ông phải phát biểu trong nửa tiếng nữa, và phòng đã chật cứng người; mọi người đang chờ để nghe ông nói.”
“Quỷ thật!” ông nói. “Chà, được rồi; tôi sẽ nằm nghỉ ở đây vài phút rồi chúng ta sẽ qua đó. Lấy giấy bút ra và ghi vài đầu mục đi.”
Trong phòng có một chiếc ghế dài. Ông nằm xuống trong khi tôi ngồi tại bàn với cây bút chì, thi thoảng ghi các đầu mục theo gợi ý của ông, và chẳng bao lâu sau ông đứng dậy, nhét ghi chú vào túi và đã sẵn sàng. Đồng hồ điểm ba giờ rưỡi khi chúng tôi bước vào phòng ủy ban, nơi chật kín người và ánh sáng khá lờ mờ, vì bên ngoài trời ảm đạm. Herbert Putnam, người thủ thư, dẫn chúng tôi đến những chiếc ghế giữa nhóm văn nghệ sĩ, và Clemens, cởi áo khoác ngoài, đứng trong căn phòng mờ tối đó, mặc như thể trong một bộ giáp trắng. Có một sự xôn xao rõ rệt. Howells, giật mình trong giây lát, thì thầm:
“Sao ông ấy lại mặc bộ đồ trắng đó nhỉ?” dù trong thâm tâm ông cũng ngưỡng mộ nó như những người khác.
Tôi không nhớ ai đang phát biểu khi chúng tôi bước vào, nhưng người đó chẳng nói gì quan trọng. Dù là ai đi nữa, sau đó là đến lượt Tiến sĩ Edward Everett Hale, người mà tuổi tác luôn khơi gợi sự tôn trọng, và lời nói luôn mời gọi sự quan tâm. Rồi đến lượt Mark Twain. Ông không đứng cạnh ghế như những người khác, mà đi bộ đến bàn của Chủ tịch, quay lại và đối diện với khán giả. Tôi chưa bao giờ thấy một cảnh tượng nào ấn tượng hơn hình ảnh người mặc đồ trắng toát đó trong căn phòng đông đúc, mờ tối. Ông không bao giờ đụng đến ghi chú của mình; thậm chí ông còn không nhớ đến chúng. Ông bắt đầu bằng chất giọng đều đều, trầm tĩnh, chậm rãi đó—chất giọng đều đều nhất, trầm tĩnh nhất, chậm rãi nhất trên đời—và không vấp váp hay ngập ngừng một từ nào, ông đã đưa ra một lập luận về bản quyền, đầy hài hước và lý lẽ nghiêm túc, một bài phát biểu mà tôi cho rằng chưa ai trong căn phòng đó từng được nghe. Chắc chắn đó là một màn hùng biện ngẫu hứng tuyệt vời và đầy kịch tính. Ủy ban mệt mỏi, những người đã bị tra tấn cả ngày với những lập luận thống kê tẻ nhạt do đám người cuồng thiết bị cơ khí đưa ra, và những câu sáo rỗng buồn tẻ được tuôn ra bởi những kẻ có tham vọng chính là tỏa sáng như những nhà vô địch bản quyền, đột nhiên nhận ra rằng họ đang được đền đáp cho sự chờ đợi mòn mỏi. Họ bắt đầu tươi tỉnh, sảng khoái, phấn chấn và mỉm cười, như những bông hoa bị héo úa vì hạn hán khi gặp cơn mưa mát lành mang lại sự sống và sức sống mới. Mọi thính giả như đang đứng trên đầu ngón chân. Khi câu cuối cùng được thốt ra, tiếng vỗ tay vang lên như một tiếng nổ.—[Howells trong cuốn sách *My Mark Twain* của mình nói về trang phục trắng của Clemens như “một cảm hứng mà ít người có đủ can đảm để hành động theo.” Ông nói thêm: “Lần đầu tiên tôi thấy ông ấy mặc nó là tại buổi điều trần của các tác giả trước Ủy ban Quốc hội về Bản quyền ở Washington. Không gì có thể kịch tính hơn cử chỉ mà ông ấy vứt chiếc áo khoác ngoài dài, rộng và đứng ra trong bộ đồ trắng từ chân đến đỉnh mái tóc bạc trắng của mình. Đó là một cú hích tuyệt vời, và ông rất yêu thích sự kịch tính; nhưng bài phát biểu tuyệt vời mà ông đã thực hiện, xé tan mớ hỗn độn cổ xưa về sự vô chủ trong ý tưởng vốn là nền tảng của mọi luật bản quyền, đã khiến bạn quên đi cả vẻ phô trương của ông.”]
Đám đông nam nữ đổ xô lại để được đứng gần, bắt tay ông. Nhưng ông lại sốt ruột muốn rời đi. Chúng tôi lái xe về Willard, trò chuyện, hút thuốc và chuẩn bị cho bữa tối. Ông phấn chấn và nói rằng dịp này đòi hỏi phải mặc lễ phục. Cuối cùng chúng tôi đi xuống, trông như những con chim cánh cụt mặc lễ phục.
Lúc đó tôi không nhận ra hết tình yêu của ông dành cho hiệu ứng sân khấu. Tôi cứ tưởng ông sẽ muốn đi xuống với ít sự phô trương nhất có thể, nên đã đưa ông bằng thang máy đi vào phòng ăn mà không phải đi qua hành lang dài được gọi là “Peacock Alley” (Đại lộ Chim công), vì đó là nơi yêu thích của những người thời thượng ăn mặc đẹp đẽ ở thủ đô quốc gia. Khi chúng tôi đến lối vào phòng ăn, ông nói:
“Chỗ này không có lối vào nào khác à?”
Tôi nói có, nhưng nó rất dễ bị chú ý. Chúng tôi sẽ phải đi dọc hành lang dài.
“Ồ, chà,” ông nói, “tôi không bận tâm chuyện đó đâu. Quay lại rồi thử lại đi.”
Vậy là chúng tôi quay lại thang máy, đi bộ đến đầu kia của khách sạn, và xuống lối vào phố F. Có một dãy bậc thang đẹp, hùng vĩ—một cầu thang thực sự hoàng gia—dẫn từ lối vào này xuống “Peacock Alley”. Chầm chậm bước xuống dãy bậc thang đó là một việc đầy ấn tượng. Nó giống như bước xuống những bậc thang của một phòng ngai vàng, hay đến một bến đỗ hoàng gia nơi xà lan của Cleopatra có thể neo đậu. Tôi thú nhận rằng mình có chút lo lắng trước sự khủng khiếp của dịp này, nhưng tôi tự nhủ rằng mình đang được bảo vệ mạnh mẽ; vì vậy, sát cánh bên nhau, cả hai đều mặc lễ phục, cà vạt trắng, áo ghi-lê lụa trắng, và tất cả mọi thứ, chúng tôi bước xuống dãy cầu thang vương giả đó.
Tất nhiên, ông lập tức bị vây quanh bởi rất nhiều người hâm mộ nữ giới, và việc đi dọc hành lang là một cuộc vượt rào liên miên. Giờ tôi nhận ra rằng điều này đã tạo nên cái kết kịch tính cho ngày của ông, và mang lại cho ông cảm giác thèm ăn phù hợp cho bữa tối. Tôi không bao giờ mắc sai lầm khi đưa ông đi đường vòng tới thang máy vắng vẻ hơn nữa. Tôi đã tiếp tay và cổ súy cho ông mỗi tối trong việc thực hiện cú hạ cánh ngoạn mục xuống chiếc cầu thang hoàng gia đó, và trong việc vượt qua cuộc vượt rào công bằng và phù phiếm đó dọc theo “Peacock Alley”. Bữa tối là một buổi tiếp tân liên tục. Vừa ngồi xuống là vị Hạ nghị sĩ này, Thượng nghị sĩ kia lại qua bắt tay Mark Twain. Thống đốc Francis của Missouri cũng đến. Cuối cùng Howells cũng tạt qua, và Clemens kể lại chuyện trong ngày, những niềm vui và thành công của nó. Cuối cùng, khi trở về phòng, ông tổng kết sự tiến triển cho đến nay—hút thuốc, cười đùa về việc “Chú Joe” đầu hàng trước những “tên cướp bản quyền”, rồi đi ngủ.
Sáng hôm sau, khoảng mười một giờ, chúng tôi có mặt tại trụ sở ở Tòa nhà Quốc hội trong phòng riêng của Chủ tịch Cannon. Clemens không vui vẻ lắm vì tôi đã để ông ngủ quên. Ông có vẻ nản lòng về viễn cảnh trước mắt, và không tin rằng nhiều thành viên sẽ đến gặp ông. Ông bày tỏ mong muốn có một người có ảnh hưởng và quen biết rộng, rồi đi đi lại lại, hút thuốc một cách ủ rũ. Tôi lẻn ra ngoài và tìm thấy người bảo vệ da màu của Chủ tịch Hạ viện, Neal, và gợi ý rằng ông Clemens giờ đã sẵn sàng tiếp các thành viên.
Thế là đủ. Họ bắt đầu đến ngay lập tức. John Sharp Williams đến trước, sau đó là Boutell, từ Illinois, Littlefield, từ Maine, và sau đó là một cuộc diễu hành thực sự, bao gồm tất cả các gương mặt nổi bật—Dalzell, Champ Clark, McCall—khoảng một trăm tám mươi người trong vòng ba bốn tiếng tiếp theo.
Neal xướng tên từng người ở cửa, và đến lượt tôi xướng tên cho Clemens khi đám đông không quá đông đúc. Ông đã chuẩn bị những hộp xì gà, và căn phòng chẳng mấy chốc đã xanh mịt mù vì khói, Clemens trong bộ đồ trắng đứng giữa đám đông đó, được bao quanh bởi những nhân vật sẫm màu hơn—bắt tay, phân phát phúc âm về bản quyền và những giai thoại—vui vẻ và vô cùng phấn khích. Có ghế, nhưng thường thì chỉ có chỗ đứng. Ông đứng suốt nhiều giờ và nói chuyện liên tục; nhưng khi mọi việc cuối cùng cũng xong, và Champ Clark, người tôi tin là ở lại lâu nhất và nhiệt tình nhất với phong trào, đã chào tạm biệt ông, ông tuyên bố rằng mình không mệt chút nào, và nói thêm:
“Tôi tin rằng nếu dự luật của chúng ta được trình bày ngay bây giờ thì nó sẽ được thông qua.”
Ông rất phấn chấn và tuyên bố mọi thứ là một thành công hoàn hảo. Neal, người đóng góp phần lớn vào chiến thắng, đã nhận được một tờ mười đô la.
Chúng tôi lái xe về khách sạn và ăn tối tối hôm đó với nhà Dodge, những người hàng xóm cũ ở Riverdale. Sau đó, đám đông người hâm mộ như thường lệ vây quanh ông, trong số đó tôi nhớ có vị bộ trưởng từ Costa Rica, bộ trưởng Ý, và những người khác trong ngành ngoại giao, hầu hết họ ông đều đã quen biết trong thời gian sống ở châu Âu. Ai đó kể về việc du lịch ở Ấn Độ và Trung Quốc, và cách một “vị thần” Hindu nào đó, người đã trao đổi chữ ký với Mark Twain trong thời gian ông ở đó, chỉ quen thuộc với hai cái tên Mỹ khác—George Washington và Chicago; trong khi Vua Xiêm chỉ đọc ba cuốn sách tiếng Anh—Kinh Thánh, tác phẩm *American Commonwealth* của Bryce, và *The Innocents Abroad*.
Chúng tôi ăn tối tại nhà Thomas Nelson Page vào tối hôm sau—một ngôi nhà đẹp tuyệt vời, chứa đầy những báu vật nghệ thuật. Một số khách đã được mời. Clemens đương nhiên dẫn dắt câu chuyện trong bữa tối, rồi cuối cùng chuyển sang chuyện đọc sách. Ông kể về sự bối rối của bà Clemens khi Stepniak đến thăm họ và nói về sách vở, rồi hỏi bà rằng chồng bà nghĩ gì về Balzac, Thackeray và những người khác. Bà buộc phải nói rằng ông chưa đọc họ.
“'Thú vị thật!' Stepniak nói. Nhưng điều đó chẳng thú vị chút nào đối với bà Clemens. Đó là sự tra tấn.”
Ông vẫn vui vẻ và hoạt bát; nhưng việc nhớ về bà Clemens có lẽ làm ông buồn, vì ông im lặng suốt dọc đường lái xe về khách sạn, và sau khi nằm trên giường, ông nói, với một nỗi tuyệt vọng mệt mỏi mà ngay cả lời nói cũng không lột tả hết:
“Nếu tôi có mặt ở đó sớm hơn một phút, có thể—có thể là cô ấy đã chết trong vòng tay tôi. Đôi khi tôi nghĩ rằng có lẽ đã có một khoảnh khắc—chỉ một khoảnh khắc thôi—khi cô ấy nhận ra rằng mình đang chết và tôi thì không ở đó.”
Ở New York, tôi đã từng mang cho ông một bản in của bức tượng “Đài tưởng niệm Adams” tuyệt đẹp, của Saint-Gaudens—người phụ nữ bằng đồng ngồi trong sân tĩnh lặng ở Nghĩa trang Rock Creek tại Washington.
Sáng hôm sau bữa tối nhà Page, trong bữa sáng, ông nói:
“Hãy thuê một chiếc xe ngựa và chúng ta sẽ lái ra ngoài xem bức tượng đồng Saint-Gaudens.”
Đó là một ngày tháng Mười Hai ảm đạm, u ám, và khi chúng tôi đi dọc xuống qua những đại lộ của người chết, có một sự hiện diện của nỗi buồn thực sự dường như rất phù hợp với một chuyến thăm như vậy. Chúng tôi bước vào khuôn viên nhỏ của những cây tuyết tùng, nơi ngồi hình bóng sẫm màu—biểu tượng tối thượng của nghệ thuật về bí ẩn lớn lao của sự sống và cái chết của con người. Theo bản năng, chúng tôi bỏ mũ ra, và không ai nói lời nào cho đến khi chúng tôi rời đi. Sau đó:
“Ông ấy gọi nó là gì?” ông hỏi.
Tôi không biết, mặc dù tôi đã nghe người ta áp dụng cho nó dòng thơ tuyệt vời đó của Shakespeare—“phần còn lại là sự im lặng.”
“Nhưng hình tượng đó không hề im lặng,” ông nói.
Và sau đó, khi chúng tôi đang lái xe về nhà:
“Nó đang chìm sâu trong suy tư về những điều sầu muộn.”
Khi chúng tôi trở về New York, ông đã đóng khung bức ảnh nhỏ đó và luôn giữ nó trên bệ lò sưởi của mình.