Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1892 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cclxxxviii: Sinh Nhật Ở Bermuda

❊ ❊ ❊

Đã là giữa tháng Mười Một năm 1909 khi Clemens quyết định thực hiện một chuyến nghỉ dưỡng nữa tại Bermuda, và chúng tôi lên đường vào ngày 19. Tôi đến New York trước một ngày để thu xếp mọi việc, và đến tối ngày 18 thì nhận tin Richard Watson Gilder vừa đột ngột qua đời.

Sáng hôm sau, lại có tin dữ nữa. Bạn cũ của Clemens, ông William M. Laffan, người của tờ Sun, đã qua đời trong khi đang phẫu thuật. Tôi đón Clemens tại ga tàu. Ông ấy đã hay tin về Gilder, nhưng vẫn chưa biết tin Laffan mất. Ông bảo:

“Đúng là như vậy đấy. Gilder và Laffan được hưởng hết mọi chuyện tốt lành xảy đến, còn tôi thì chẳng bao giờ có được gì cả.”

Rồi đột nhiên sực nhớ ra điều gì, ông nói thêm:

“Lạ thật chứ! Nãy giờ trên tàu, tôi cứ nghĩ đến Laffan và thầm viết một bức thư cho ông ấy về vụ Stetson-Eddy này.”

Tôi hỏi ông đã bắt đầu nghĩ về Laffan từ bao giờ.

Ông trả lời: “Trong vòng một tiếng đồng hồ nay.”

Đó cũng chính là khoảng thời gian tôi vừa nhận được tin, và theo lẽ tự nhiên, tâm trí tôi đã lập tức hướng về phía ông ấy. Có lẽ đã có chút gì đó thần giao cách cảm trong chuyện này.

Chuyến đi Bermuda lần này, ông hoàn toàn không bị ốm, một điều thật may mắn vì biển động dữ dội và tôi thì hoàn toàn kiệt sức. Chúng tôi thậm chí chẳng bàn tới thiên văn học, dù có một tin tức xem chừng quan trọng nhất - tin về việc phát hiện ra một hành tinh mới.

Nhưng ngay khi ổn định chỗ ở tại khách sạn Hamilton, chúng tôi đã có vô số chuyện để bàn về chủ đề này. Bên ngoài gió mưa tầm tã, chúng tôi nhìn ra tán lá nhiệt đới sũng nước với cây tre lớn nghiêng ngả trong tầm mắt, trong khi ông suy đoán về khoảng cách mênh mông mà hành tinh mới kia nằm cách mặt trời của chúng ta, nơi nó vẫn là một vệ tinh. Bản tin nói rằng nó cách xa khoảng bốn trăm tỷ dặm, và ở biên giới xa xôi đó của hệ mặt trời, mặt trời đối với nó hẳn chỉ như đốm lửa của một cây nến mỡ. Với chúng tôi, thật khó tin làm sao ở nơi mù mịt xa xôi ấy, nó vẫn giữ được đúng lực hấp dẫn trung tâm và tuân theo quỹ đạo khổng lồ của mình, dù chỉ với tốc độ chậm chạp như ốc sên nhưng lại vô cùng chính xác. Clemens nói rằng từ trước đến nay, Sao Hải Vương, tiền đồn hành tinh trong hệ mặt trời của chúng ta, vẫn được gọi là con rùa của bầu trời, nhưng so ra thì nó vẫn chuyển động nhanh hơn và đã trở thành một người hàng xóm gần gũi. Lúc đầu ông khá phấn khích, vì cứ ngỡ hành tinh mới này di chuyển vượt xa cả ngôi sao cố định gần nhất; nhưng rồi ông nhớ ra khoảng cách đến người hàng xóm mặt trời đầu tiên đó được tính bằng hàng nghìn tỷ, chứ không phải hàng tỷ, và hệ mặt trời bé nhỏ của chúng ta, dù có thêm những thành viên mới, cũng chỉ như một cái vạch tay của trẻ con trên mặt phẳng bầu trời. Ông đã mang theo một cuốn sách nhỏ tựa đề The Pith of Astronomy - một tập sách nhỏ đầy mê hoặc - và ông đọc cho tôi nghe về trận bão lửa vĩ đại trên mặt trời, nơi những làn sóng lửa cuộn cao tới hai ngàn dặm, dù bản thân mặt trời chỉ là một ngôi sao bé tí hon trong thăm thẳm vũ trụ.

Nếu tôi có lỡ sa đà quá mức vào khía cạnh này trong tính cách của Mark Twain, thì đó là vì nó luôn đầy mê hoặc đối với tôi, và việc chiêm nghiệm kịch tính của bầu trời luôn có ý nghĩa rất lớn với ông, dường như luôn đồng điệu với ông ở quy mô của nó. Ông sinh ra dưới một ngôi sao rực lửa, một kẻ lữ hành của bầu trời. Đối với tôi, bản thân ông luôn là một sao chổi lao vút qua không gian, từ bí ẩn này sang bí ẩn khác, chẳng màng đến mặt trời hay hệ thống nào. Ở Bermuda trời ít khi mưa lâu, và khi mặt trời trở lại, nó mang theo mùa hè, bất kể là mùa nào. Chỉ trong vòng một ngày sau khi đến, chúng tôi đã lái xe dạo quanh những con đường san hô chạy dọc bãi biển, và ngắm nhìn làn nước biến đổi kỳ diệu. Chúng tôi thường xuyên xuống bờ biển phía nam, đặc biệt là vịnh Devonshire, nơi những rạn san hô và sắc màu của biển dường như đẹp hơn bất cứ nơi nào khác. Thông thường, khi đến vịnh, chúng tôi lại xuống xe để tản bộ dọc theo bờ biển cứng, thỉnh thoảng lại dừng chân để nhìn ra làn nước như được khảm ngọc - sắc ngọc lam lỏng, ngọc lục bảo, ngọc lưu ly, ngọc bích, như tấm áo hoàng gia của Chúa trời.

Ban đầu, chúng tôi đi chỉ với người lái xe da màu, Clifford Trott, người mà Clemens chẳng tài nào nhớ nổi tên, dù ông luôn cố gắng tìm những cái tên tương tự với kết quả hết sức buồn cười. Một thời gian ngắn sau, Helen Allen, một thành viên "cá thiên thần" (angel-fish) thuở đầu mà tôi đã nhắc tới, cũng đi cùng chúng tôi và chỉ dẫn các chuyến đi, vì cô bé sinh ra trên hòn đảo này và biết mọi địa điểm hấp dẫn, mặc dù thực ra mà nói, ở đây khó mà tìm được nơi nào không hấp dẫn.

Thực tế, Clemens không lưu lại khách sạn đều đặn quá nhiều ngày. Ông vẫn giữ một phòng và quần áo ở đó; nhưng ông đã ghé thăm Bay House - ngôi nhà xinh xắn, yên tĩnh của cha mẹ Helen - và kéo dài thời gian ở đó từ ngày này sang ngày khác, từ tuần này sang tuần khác, bởi đó là một nơi yên bình và tĩnh lặng với sự quan tâm trìu mến và lời chào đón nồng hậu vô hạn. Clifford Trott nhận lệnh đánh xe đến mỗi buổi chiều, và chúng tôi lái xe xuống Bay House để đón Mark Twain cùng bạn nhỏ của ông, rồi lại rong ruổi theo ý muốn giữa những con đường chằng chịt, được giữ gìn hoàn hảo và rợp bóng hoa của một thiên đường xinh xắn, mà tôi tin rằng, ngay cả với những người am hiểu nhất, nó cũng chưa bao giờ trở thành hiện thực hoàn toàn.

Trong những tuần này, Clemens thỉnh thoảng vẫn lên cơn đau, nhưng chúng không mấy nghiêm trọng hay kéo dài; và tôi không nghi ngờ gì rằng chính sự bình yên của khung cảnh xung quanh, việc tách biệt khỏi những sự kiện gây xáo trộn, cũng như nhiệt độ ấm áp dễ chịu, tất cả đã góp phần vào tình trạng sức khỏe cải thiện của ông.

Ông trò chuyện khá liên tục trong những chuyến đi này, và ông không hề giới hạn chủ đề ở những chuyện trẻ con. Ông thảo luận về lịch sử và những môn khoa học, triết học yêu thích của mình, và tôi chắc rằng những câu chuyện của ông hiếm khi vượt quá khả năng thấu hiểu của cô bạn nhỏ, bởi Mark Twain có một tài năng thiên bẩm là diễn đạt tư tưởng của mình sao cho nó không chỉ nhận được sự tôn trọng của người lớn, mà còn khiến giới trẻ hiểu và hứng thú. Tôi nhớ có lần, trong một chuyến đi chiều, ông đã nói về Cách mạng Pháp và tình tiết nực cười về Anacharsis Cloots, “diễn giả và người bênh vực nhân loại”, kẻ đã tập hợp đám đông dân chúng Pháp rộng lớn để thề trung thành với một vị vua ngay lúc đó đã bị định đoạt số phận lên đoạn đầu đài. Bản thân cái tên Cloots đã gợi nên sự hài hước, và không gì có thể thú vị và sinh động hơn toàn bộ tình tiết mà ông kể lại. Helen hỏi liệu ông có nghĩ một chuyện như vậy có thể xảy ra ở Mỹ hay không.

“Không,” ông nói, “cái khiếu hài hước của người Mỹ sẽ biến nó thành trò cười trong một tuần; và người Pháp cũng sợ bị chế giễu, dù họ dường như không bao giờ nhận ra mình nực cười thế nào - sinh vật nực cười nhất trên thế giới.”

Vào buổi sáng ngày sinh nhật thứ bảy mươi bốn của mình, trông ông cực kỳ khỏe mạnh sau một đêm ngủ ngon giấc, gương mặt đầy vẻ hồng hào, tươi tắn, đôi mắt sáng, tinh anh và tràn đầy vẻ hóm hỉnh. Tôi tặng ông một đôi khuy măng sét bằng bạc tráng men hình hoa loa kèn Bermuda, và tôi nghĩ ông có vẻ thích chúng.

Thời tiết bên ngoài khá ảm đạm, nên chúng tôi ở trong nhà bên đống lửa và chơi bài, ván này qua ván khác trò hearts, trò mà ông rất giỏi, và ông thường thấy hạnh phúc khi giành chiến thắng. Không có khách khứa nào, và sau bữa tối, Helen nhờ ông đọc cho nghe vài tình tiết cô bé yêu thích trong Tom Sawyer, thế là ông đọc đoạn quét vôi, đoạn Peter và thuốc giảm đau, cùng những chương tương tự cho đến giờ uống trà. Sau đó là bánh sinh nhật, rồi là xì gà, chuyện trò và một buổi tối bên đống lửa thật êm đềm.

Có lần, trong lúc đang nói chuyện, ông quên mất một từ và tự trách trí nhớ tồi tệ của mình:

“Có lúc tôi sẽ quên cả tên đệm của Chúa cho mà xem,” ông tuyên bố, “ngay giữa lúc bão tố, khi tôi cần mọi sự trợ giúp mà tôi có thể có được.”

Sau đó, ông nói:

“Bảy mươi tư năm trước, chẳng ai mơ nổi rằng hôm nay tôi sẽ ở Bermuda.” Và tôi nghĩ ông muốn nói nhiều hơn những gì lời lẽ đó truyền tải.

Chính trong chuyến thăm Bermuda này, Mark Twain đã thêm đoạn kết cho bài viết “Bước ngoặt trong đời tôi” (The Turning-Point in My Life), bài viết mà theo gợi ý của Howells, ông đã chuẩn bị cho tờ Harper's Bazar. Đó là một nét chấm phá đặc trưng, và như bản tóm tắt cuối cùng về triết lý nhân sinh của ông, đoạn văn đó có thể được nhắc lại ở đây.

Nhất thiết thì bối cảnh của bước ngoặt thực sự trong cuộc đời tôi (và của bạn) chính là Vườn Địa Đàng. Chính tại đó, mắt xích đầu tiên đã được rèn nên trong sợi dây xích cuối cùng dẫn đến việc tôi được đưa vào giới văn chương. Tính khí của Adam là mệnh lệnh đầu tiên mà Đấng Tối Cao từng ban cho một con người trên hành tinh này. Và đó là mệnh lệnh duy nhất mà Adam sẽ không bao giờ có thể bất tuân. Nó nói rằng: “Hãy yếu đuối, hãy như nước, hãy không cá tính, hãy dễ bị thuyết phục một cách rẻ tiền.”

Mệnh lệnh sau đó, yêu cầu đừng đụng đến trái cấm, chắc chắn sẽ bị bất tuân. Không phải bởi chính Adam, mà bởi tính khí của ông ấy - thứ mà ông ấy không tạo ra và không có quyền kiểm soát. Vì tính khí mới là con người; cái thứ được trang điểm bằng quần áo và gọi là Con người chỉ đơn thuần là Cái bóng của nó, không hơn không kém. Quy luật tính khí của con hổ là, Ngươi phải giết chóc; quy luật tính khí của con cừu là, Ngươi không được giết chóc. Việc ban hành những mệnh lệnh sau đó yêu cầu con hổ buông tha cho người lạ béo tốt, và yêu cầu con cừu nhúng tay vào máu của con sư tử là điều không đáng làm, vì những mệnh lệnh đó không thể được tuân theo. Chúng sẽ dẫn đến sự vi phạm quy luật tính khí, vốn là tối thượng, và được ưu tiên hơn mọi thẩm quyền khác. Tôi không khỏi cảm thấy thất vọng về Adam và Eva. Ý tôi là, về tính khí của họ. Không phải về chính họ, những sinh vật non nớt đáng thương, bất lực - bị giày vò bởi những tính khí làm từ bơ, mà bơ thì bị ra lệnh phải tiếp xúc với lửa và tan chảy.

Điều tôi không thể không ước là, giá như Adam và Eva được hoãn lại, và Martin Luther cùng Joan of Arc được đặt vào vị trí của họ - cặp đôi tuyệt vời được trang bị những tính khí không làm bằng bơ, mà bằng amiăng. Cả những lời dụ dỗ ngọt ngào lẫn ngọn lửa địa ngục đều không thể lôi kéo được họ ăn trái táo.

Sẽ có những kết quả! Thật vậy. Trái táo sẽ còn nguyên vẹn đến ngày nay; sẽ không có loài người; sẽ không có bạn; sẽ không có tôi. Và kế hoạch từ buổi bình minh sáng thế cổ xưa về việc cuối cùng sẽ đưa tôi vào giới văn chương hẳn đã thất bại.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.