Mark Twain thực sự đã bắt đầu cuộc vận động cải cách của mình ngay sau khi trở về Mỹ bằng một hành động thực tiễn, đối mặt trực diện. Một đêm nọ, người quản gia của ông, Katie Leary, thuê một chiếc xe ngựa chở bà từ Ga Grand Central về ngôi nhà số 14 Phố West Tenth. Vì không có thỏa thuận nào về giá cả từ trước, nên khi đến nơi, bà từ chối khoản tiền cước vô lý mà người đánh xe yêu cầu. Người đánh xe khăng khăng đòi cho bằng được, nên bà đành vào nhà gọi chủ của mình ra.
Trong tất cả mọi người, Mark Twain là người cuối cùng chịu dung thứ cho sự tống tiền. Ban đầu, ông ôn tồn lý lẽ với người đàn ông kia; nhưng khi gã bắt đầu buông lời lăng mạ, Clemens liền yêu cầu gã đưa ra số hiệu, điều mà ban đầu gã từ chối. Cuối cùng, ông trả đúng số tiền cước hợp pháp, và sáng hôm sau, ông nộp một đơn khiếu nại chính thức – một hành động hoàn toàn nằm ngoài dự tính, bởi công chúng Mỹ vốn đã quen với việc cam chịu đủ mọi kiểu o ép để tránh rắc rối và phiền phức.
Trong một vài ghi chú mà Clemens đã viết tại London bốn năm trước đó, ông từng ghi:
Nếu anh gọi cảnh sát đến giải quyết tranh chấp, anh có thể chắc chắn một điều – cảnh sát sẽ luôn xử anh thua. Cảnh sát New York cũng vậy. Ở London, nếu anh đưa vụ việc ra tòa, người có lý sẽ thắng. Còn ở New York thì... nhưng chẳng ai mang chuyện cãi nhau với đánh xe ra tòa ở nơi đó cả. Theo tôi nhớ thì đã hơn ba mươi năm rồi chưa có ai làm thế ở đó.
Tuy nhiên, ông vẫn có mặt đúng giờ khi vụ kiện được đưa ra xét xử để giữ vững cáo buộc của mình, đồng thời dạy cho nghiệp đoàn đánh xe và công chúng nói chung một bài học về nghĩa vụ công dân. Kết thúc phiên tòa, ông nói với một đại diện của nghiệp đoàn:
“Đây không phải chuyện tình cảm, thưa ông. Đây đơn thuần là vấn đề thực tế. Các ông không thể tưởng tượng rằng tôi lại bỏ tiền ra để lãng phí một hoặc hai giờ đồng hồ theo đuổi một vụ kiện mà tôi chẳng có chút lợi ích cá nhân nào. Tôi làm điều này chỉ như bất kỳ công dân nào nên làm. Anh ta không có lựa chọn nào khác. Anh ta có một nghĩa vụ rõ ràng. Anh ta là một cảnh sát không biên chế. Mỗi công dân đều là một cảnh sát, và nghĩa vụ của anh ta là hỗ trợ cảnh sát và cơ quan tư pháp bằng mọi cách có thể, và nếu cần, phải dành thời gian của mình để làm điều đó. Đây là một người sản sinh hoàn toàn tự nhiên từ một hệ thống đồi bại ở thành phố này – một minh chứng cho lòng yêu nước lỏng lẻo tại thành phố New York này khi để những thứ như vậy tồn tại. Các ông đã khuyến khích anh ta, bằng mọi cách các ông biết, để thu cước quá cao. Anh ta hoàn toàn không phải là tội phạm ở đây. Tội phạm chính là công dân New York và sự thiếu vắng lòng yêu nước. Tôi không đến đây để trả thù anh ta. Tôi không có thù oán gì với anh ta cả. Mối thù của tôi là với những công dân New York, những kẻ đã khuyến khích anh ta, và tạo ra anh ta bằng cách cổ xúy cho việc thu cước quá giá như thế này.”
Giấy phép của người đánh xe bị đình chỉ. Vụ việc gây xôn xao trên các mặt báo, và có lẽ chưa có sự việc nào góp phần cải thiện đạo đức nghề nghiệp của giới đánh xe ở New York City nhiều hơn vụ này.
Nhưng Clemens còn có những mục tiêu lớn hơn thế. Ông cảm thấy rằng vô số bài phát biểu của mình về những tệ nạn của chính quyền thành phố và quốc gia vẫn còn ít nhiều mang tính nhất thời. Giờ đây, ông dự định viết một cách vững chãi hơn để tiếng nói của mình được lắng nghe rộng rãi hơn. Nhân loại đang cư xử rất tồi tệ: tham nhũng không thể tả nổi đang hoành hành trong thành phố; người Boer đang bị đàn áp ở Nam Phi; người bản địa đang bị sát hại ở Philippines; Leopold của Bỉ đang tàn sát và hành hạ người da đen ở Congo; và các cường quốc đồng minh, nhân danh Chúa Kitô, đang chém giết người Trung Quốc. Trong các lá thư của mình, không ít lần ông đã sôi sục về những vấn đề này, và vào đêm giao thừa năm 1900, ông đã viết:
LỜI CHÀO TỪ THẾ KỶ MƯỜI CHÍN GỬI THẾ KỶ HAI MƯƠI
Ta mang đến cho ngươi quốc gia bệ vệ mang tên Christendom,
Trở về, lấm lem, nhơ nhuốc và nhục nhã,
Từ những cuộc cướp bóc ở Kiao-Chou, Mãn Châu, Nam Phi và Philippines,
Với tâm hồn đầy sự đê tiện, túi đầy những chiến lợi phẩm,
Và miệng đầy những giả nhân giả nghĩa đạo đức.
Hãy đưa cho bà ta xà phòng và khăn tắm, nhưng hãy giấu tấm gương đi. – [Chuẩn bị cho buổi canh thức của Hội Chữ thập đỏ, vốn đã bị hoãn đến tháng Ba. Clemens rút lại "Lời chào" vì lý do đó và một lý do khác, mà ông diễn đạt như sau: "Danh sách những người chào mừng do các bạn đưa ra cho đến nay chỉ bao gồm những điều chung chung mơ hồ và một cái tên cụ thể - tên tôi: 'Một vài vị vua, nữ hoàng và Mark Twain.' Giờ thì tôi không hề tận hưởng sự cô độc và khác biệt lấp lánh này. Nó làm tôi cảm thấy mình như một tấm áp phích gánh xiếc trong nghĩa địa."]
Đây là phần mở đầu. Sau đó, không còn kiềm chế bản thân nữa, ông gói ghém những cảm xúc của mình vào một bài báo trên tờ North American Review với tiêu đề, “Gửi người đang ngồi trong bóng tối.” Đang có một nhu cầu cấp thiết cần có ai đó thốt lên những lời lẽ đúng đắn. Ông là người duy nhất có thể làm điều đó và chắc chắn sẽ có được sự lắng nghe của công chúng toàn cầu. Ông lấy làm dẫn chứng một vài bài báo cắt từ New York Tribune và Sun vào đêm Giáng sinh mà ông đã cẩn thận lưu lại cho mục đích này. Bài báo trên tờ Tribune viết:
Giáng sinh sẽ bình minh trên đất Mỹ, bao trùm một dân tộc tràn đầy hy vọng, khát vọng và niềm vui. Tình trạng như vậy có nghĩa là sự mãn nguyện và hạnh phúc. Kẻ càu nhàu chỉ trích nào đó nếu có xuất hiện đây đó thì cũng sẽ chẳng tìm được mấy ai lắng nghe. Đa số sẽ tự hỏi kẻ đó bị làm sao, rồi lướt qua.
Một bài báo trên tờ Sun mô tả những “tội ác khủng khiếp chống lại nhân loại được thực hiện nhân danh chính trị tại một số khu vực khét tiếng nhất ở East Side” – vùng New York tối tăm, chưa được truyền giáo và không được kiểm soát. Tờ Sun tuyên bố rằng chúng không thể được mô tả dù chỉ bằng lời nói. Nhưng nó cũng gợi ý đủ để khiến người đọc phải rùng mình trước những vực sâu kinh hoàng của thói hư tật xấu tại các khu vực được nêu tên. Một bài báo khác từ cùng tờ báo này đưa tin về “Mục sư Ament, thuộc Ủy ban Truyền giáo Nước ngoài của Mỹ,” đã thu tiền bồi thường cho những thiệt hại do phong trào Nghĩa Hòa Đoàn gây ra ở Trung Quốc với mức ba trăm lượng bạc cho mỗi vụ giết người, “thanh toán đầy đủ cho tất cả tài sản bị phá hủy thuộc về các Kitô hữu, cùng với các khoản tiền phạt quốc gia lên tới gấp mười ba lần số tiền bồi thường.” Bài báo dẫn lời ông Ament nói rằng số tiền thu được như vậy được dùng để truyền bá Phúc âm, và số tiền thu được như vậy là vừa phải nếu so với số tiền mà những người Công giáo thu được, những người đã yêu cầu, ngoài tiền bạc, còn là mạng đền mạng, nghĩa là, “đầu đền đầu” – ở một quận, sáu trăm tám mươi cái đầu đã được thu thập như vậy.
Bản tin khiến ông Ament nói nhiều hơn thế này rất nhiều, nhưng ý chính ở đây đã là quá đủ. Mark Twain, tất nhiên, đã vô cùng phẫn nộ. Ý tưởng truyền giáo hiếm khi hấp dẫn ông, và khi kết hợp với việc đổ máu này, nó càng trở nên kém hấp dẫn hơn thường lệ. Ông cho in nguyên văn các đoạn trích đó, nối tiếp nhau; rồi ông nói:
Thật may mắn, chúng ta nhận được tất cả những tin vui này vào đúng đêm Giáng sinh – đúng thời điểm để chúng ta ăn mừng ngày lễ với sự vui vẻ và nhiệt tình thích đáng. Tinh thần chúng ta bay bổng và chúng ta nhận ra mình thậm chí có thể nói đùa; lượng ta thắng, đầu các người thua.
Ông tiếp tục công kích Ament, so sánh chính sách truyền giáo ở Trung Quốc với chính sách của người da đỏ Pawnee, và đề nghị dựng cho ông ta một tượng đài – với tiền quyên góp gửi tới Ủy ban Mỹ. Ông lên án các chính sách quốc gia ở châu Phi, Trung Quốc và Philippines, và cho thấy qua các báo cáo cũng như thư từ riêng của những người lính gửi về nhà, rằng cuộc chiến tranh do những kẻ có mục đích công khai là mang ánh sáng phước lành của nền văn minh và Phúc âm “đến cho người bản địa chìm trong bóng tối” đã tàn khốc, dã man và quỷ quyệt đến nhường nào – rằng sự thật là những phúc lành vô giá này đã được trao đi bằng mũi lê cho “Người đang ngồi trong bóng tối.”
Mark Twain chưa bao giờ viết điều gì châm biếm sâu cay hơn, thâm thúy hơn, và đáng sợ hơn trong việc phơi bày sự bất công và đạo đức giả, như bài báo “Gửi người đang ngồi trong bóng tối” của ông. Ông xát axit vào tất cả những vết thương hở, và khi hoàn thành, chính ông cũng nghi ngờ liệu có nên cho in nó hay không. Tuy nhiên, Howells đồng ý rằng nó nên được xuất bản, và ông nói thêm: “Nó nên được minh họa bởi Dan Beard, với những bức tranh như ông ấy đã làm cho cuốn Yankee ở triều đình vua Arthur, nhưng tốt hơn hết là sau đó anh hãy tự treo cổ mình đi.”
Gặp Beard vài ngày sau, Clemens đề cập đến vấn đề này và nói:
“Vậy nếu cậu vẽ tranh, cậu sẽ treo cổ cùng với tôi.”
Nhưng tranh minh họa là không cần thiết. Bài báo được đăng trên tờ North American Review số tháng 2 năm 1901, là bài mở đầu; và sau đó là một cơn bão. Hai cơn bão di chuyển theo hai hướng ngược nhau tạo ra một cơn xoáy thuận, và các cơn bão ngay lập tức bùng phát; một bên hoàn toàn ủng hộ Mark Twain và các nguyên tắc của ông, bên kia thì hoàn toàn chống lại ông. Mọi tờ báo ở Anh và Mỹ đều bình luận về nó dưới dạng xã luận, với những lời lên án cay độc hoặc những lời ca tụng cuồng nhiệt, tùy theo quan điểm và niềm tin của họ.
Tại số 14 Phố West Tenth, thư từ, bài báo cắt, tài liệu đổ về từng bao tải – lời tán dương, chửi bới, tố cáo, minh oan; chưa bao giờ có sự hỗn loạn như vậy xảy ra trong một gia đình văn chương yên bình. Thực sự như thể ông đã ném một quả tên lửa lớn vào tổ ong người, một nửa coi nó là viên mật ngọt và nửa còn lại coi nó là hòn đá cuội. Dù có bất kỳ tác động nào khác, nó không để cho bất kỳ người biết suy nghĩ nào còn giữ thái độ thờ ơ.
Clemens đắm mình trong đó. W. A. Rogers, trên tờ Harper's Weekly, đã vẽ tranh biếm họa ông như Tom Sawyer trong một pháo đài tuyết, bị tấn công bởi những quả bóng tuyết, và ông đang “có khoảng thời gian tuyệt nhất đời mình.” Một nghệ sĩ khác, Fred Lewis, vẽ ông như Huck Finn với một khẩu súng.
Ủy ban Mỹ tất nhiên là rất bối rối. Đoạn trích về Ament mà Clemens sử dụng đã là của công chúng trong hơn một tháng – tính xác thực chưa bao giờ bị phủ nhận; nhưng giờ nó lại bị phủ nhận ngay lập tức, và đường dây điện báo nóng ran với những câu hỏi.
Mục sư Judson Smith, một thành viên của ủy ban, đứng ra bảo vệ Tiến sĩ Ament, tuyên bố ông ta là người đã chịu khổ vì lý tưởng, và yêu cầu Mark Twain – người mà ông nói rằng “bài báo xuất sắc” của ông “sẽ tạo ra một tác động vượt xa tầm của những lập luận thông thường” – đừng gây bất công cho một người vô tội. Clemens đã trả lời trên cùng tờ báo rằng đó không phải là ý định của ông, rằng chính ông Ament trong báo cáo của mình đã tự buộc tội bản thân.
Sau đó, sự việc bất ngờ lộ ra rằng báo cáo qua điện báo đã “phóng đại quá mức” số tiền mà ông Ament thu được. Thay vì gấp mười ba lần số tiền bồi thường, nó đáng lẽ phải là “một và một phần ba” số tiền bồi thường; ngay lập tức, trong một bức thư ngỏ khác, ủy ban yêu cầu cải chính và xin lỗi. Clemens không đời nào chịu làm theo yêu cầu xin lỗi đó – ít nhất là ông sẽ giải thích. Đó chính xác là kiểu vấn đề sẽ thu hút ông – sự khác biệt đạo đức tinh vi giữa một yêu cầu gấp mười ba lần mức cần thiết và một yêu cầu chỉ gấp một và một phần ba số tiền đúng. “Gửi các nhà phê bình truyền giáo của tôi,” trong tờ North American Review số tháng 4 (1901), là lời phản hồi chính thức và có phần dài dòng của ông.
“Tôi không có định kiến với lời xin lỗi,” ông viết. “Tôi tin rằng mình sẽ không bao giờ ngần ngại nói ra lời xin lỗi khi nó xứng đáng.”
Sau đó, ông tiến hành trình bày vụ việc của mình một cách mạch lạc. Đề cập đến khoản bồi thường bị phóng đại, ông nói:
Đối với Tiến sĩ Smith, mức “gấp mười ba lần” rõ ràng tượng trưng cho “trộm cắp và tống tiền,” và ông ấy đã đúng, hoàn toàn đúng, không thể chối cãi là đúng. Ông ấy rõ ràng cho rằng khi con số giảm xuống chỉ còn “một phần ba” thì một chuyện nhỏ như vậy không còn là “trộm cắp và tống tiền” nữa. Tại sao lại vậy, chỉ có ủy ban mới biết!
Tôi sẽ cố gắng giải thích vấn đề khó khăn này để ủy ban có thể hiểu được. Nếu một kẻ bần cùng nợ tôi một đô la và tôi tóm được hắn khi hắn không có khả năng tự vệ và bắt hắn trả tôi mười bốn đô la, thì mười ba đô la trong đó là “trộm cắp và tống tiền.” Nếu tôi bắt hắn chỉ trả một đô la ba mươi ba xu và một phần ba xu, thì ba mươi ba xu và một phần ba xu đó vẫn là “trộm cắp và tống tiền,” y hệt như vậy.
Tôi sẽ diễn đạt theo một cách khác đơn giản hơn nữa. Nếu một người nợ tôi một con chó – bất kỳ loại chó nào, giống loài không quan trọng – và tôi—nhưng thôi bỏ đi; ủy ban sẽ chẳng bao giờ hiểu được. Họ không thể hiểu những chuyện phức tạp và khó khăn này.
Ông đưa ra thêm một vài ví dụ minh họa, bao gồm “Chuyện về một vị vua và kho báu của ông” và một câu chuyện khác có tựa đề “Những quả dưa hấu.”
Giờ tôi nhớ ra rồi. Nhiều năm trước, khi tôi đang học nghề làm cướp, tôi có một người bạn thân, một chàng trai không cùng hội cùng thuyền với tôi, nhưng vẫn là một gã tốt tính dù có hơi lươn lẹo. Anh ta đang chuẩn bị đủ điều kiện để có một vị trí trong ủy ban, vì sắp có một chỗ trống do nghỉ hưu sau khoảng năm năm nữa. Đó là chuyện ở miền Nam, vào thời kỳ nô lệ. Bản chất của người da đen hồi đó, cũng như bây giờ, là thích ăn trộm dưa hấu. Họ đã trộm ba quả dưa của một người anh em kết nghĩa của tôi, những quả dưa ngon duy nhất mà anh ấy có. Tôi nghi ngờ ba người da đen hàng xóm, nhưng không có bằng chứng, hơn nữa, dưa hấu trong vườn riêng của những người da đen đó đều xanh và nhỏ, không đạt tiêu chuẩn bồi thường. Nhưng trong vườn riêng của ba người da đen khác lại có một số quả dưa đạt chuẩn. Tôi bàn với người bạn, kẻ đang học việc cho ủy ban. Anh ta nói rằng nếu tôi tán thành các sắp xếp của anh ta, anh ta sẽ lo liệu. Tôi nói: “Coi như tôi là ủy ban; tôi tán thành; hãy lo liệu đi.” Thế là anh ta cầm súng đi thu ba quả dưa hấu lớn cho người anh em của tôi, và thêm một quả nữa. Tôi rất hài lòng và hỏi:
“Ai được quả dưa thừa đó?”
“Các góa phụ và trẻ mồ côi.”
“Ý hay đấy. Tại sao cậu không lấy mười ba quả?”
“Làm vậy là sai trái; thực tế là một tội ác – trộm cắp và tống tiền.”
“Thế còn một phần ba thừa – quả dưa lẻ đó – thì sao?”
Điều đó khiến anh ta phải suy nghĩ. Nhưng chẳng có kết quả gì cả.
Vị thẩm phán hòa giải là một người nghiêm khắc. Tại phiên tòa, ông ấy chê trách kế hoạch đó và yêu cầu chúng tôi giải thích cơ sở cho hành vi kỳ quặc – theo cách gọi của ông – của chúng tôi. Người học việc nói:
“Dựa trên phong tục của lũ mọi đen. Tất cả bọn chúng đều làm vậy.” – [Ủy ban đã đưa ra lập luận rằng phong tục của người Trung Quốc là buộc cư dân trong làng phải chịu trách nhiệm về các tội ác cá nhân; và phong tục cũng là thu thêm một phần ba so với thiệt hại, số tiền thặng dư đó được dùng để hỗ trợ các góa phụ và trẻ mồ côi của những người cải đạo bị giết.]
Vị thẩm phán quên cả sự nghiêm trang và buông lời mỉa mai.
“Phong tục của lũ mọi đen! Đạo đức của chúng ta lại kém cỏi đến mức phải đi vay mượn của lũ mọi đen sao?”
Sau đó, ông nói với bồi thẩm đoàn: “Ba quả dưa là khoản nợ; chúng đã bị thu từ những người không được chứng minh là nợ; đây là trộm cắp; chúng bị thu bằng sự cưỡng ép: đây là tống tiền. Một quả dưa được thêm vào cho các góa phụ và trẻ mồ côi. Nó không bị ai nợ cả. Đó là một vụ trộm khác, một vụ tống tiền khác. Hãy trả lại nơi nó vốn thuộc về, cùng với những quả kia. Ở đây không được phép dùng hàng hóa có được một cách bất chính cho bất kỳ mục đích nào; ngay cả việc nuôi sống các góa phụ và trẻ mồ côi, vì làm vậy là làm nhục đức từ thiện và bôi bẩn nó.”
Ông ấy nói điều đó giữa tòa công khai, trước mặt mọi người, và đối với tôi, điều đó có vẻ không tử tế lắm.
Chính giữa cơn hỗn loạn đó, Clemens, có lẽ vì cảm thấy cần một giai điệu thiêng liêng, đã viết cho Andrew Carnegie:
THƯA NGÀI & BẠN CỦA TÔI, – Ngài có vẻ đang thịnh vượng. Ngài có thể cho một người ngưỡng mộ vay 1,5 đô la để mua một cuốn thánh ca không? Chúa sẽ phù hộ ngài. Tôi cảm thấy điều đó; tôi biết điều đó.
Tái bút – Nếu có những đơn xin khác, thì đơn này không được tính.
Thân mến, MARK.
Tái bút – Đừng gửi cuốn thánh ca; hãy gửi tiền; tôi muốn tự mình chọn cuốn sách.
Carnegie trả lời:
Không gì ít hơn một cuốn thánh ca hai đô la rưỡi mạ vàng mới xứng với anh. Vị trí của anh trong dàn đồng ca (thiên đường) đòi hỏi điều đó & anh sẽ có nó.
Có một Phúc âm mới của Thánh Mark trên tờ North American mà tôi thích hơn bất cứ thứ gì tôi từng đọc trong nhiều ngày qua.
Tôi sẵn sàng vay một nghìn đô la để phân phát thông điệp thiêng liêng đó theo hình thức phù hợp, & nếu tác giả không phản đối, tôi có thể gửi số tiền đó, khi tôi xoay sở được, cho Liên đoàn Chống Đế quốc, Boston, nơi tôi là người đóng góp, công việc truyền giáo duy nhất mà tôi chịu trách nhiệm.
Chỉ cần nói cho tôi biết anh đồng ý & hàng ngàn cuốn sách nhỏ thánh thiện đó sẽ được gửi đi. Bài châm biếm độc nhất vô nhị này sẽ trở thành một tác phẩm kinh điển. Tôi coi việc được biết anh, tác giả của nó, là một trong những đặc quyền trong đời mình.
Có lẽ một vài lá thư khác được khơi gợi từ sự chỉ trích của Mark Twain về công việc truyền giáo ở Trung Quốc vẫn có thể khiến độc giả quan tâm: Frederick T. Cook, thuộc Hiệp hội Bệnh viện Thứ Bảy và Chủ Nhật, viết: “Tôi chào mừng ông như một Voltaire của nước Mỹ. Đó là một sự vinh biệt cao quý. Chúa phù hộ ông và hãy đảm bảo rằng ông không mệt mỏi trong việc làm điều thiện trong cuộc thập tự chinh cao quý, tuyệt vời nhất này.”
Các mục sư không phải tất cả đều chống lại ông. Phó mục sư của Nhà thờ Every-day, ở Boston, đã gửi dòng này: “Tôi muốn cảm ơn ông vì bài báo vô song của ông trên tờ North American hiện tại. Nó chắc chắn sẽ cải đạo hầu hết tất cả những ai đọc nó.”
Nhưng một nữ giáo viên ở Boston thì giận dữ. “Tôi đã đọc tờ North American,” bà viết, “và tôi tràn ngập sự xấu hổ và hối hận vì đã mơ tưởng đến việc mời ông đến Boston để nói chuyện với các giáo viên.”
Ở bên ngoài phong bì, Clemens đã ghi chú bằng bút chì:
“Giờ thì, tôi đoán là tôi đã xúc phạm cô tiểu thư đó vì có chính kiến riêng của mình, thay vì chờ đợi và sao chép chính kiến của cô ta. Tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều đó. Tôi đoán cô ta chắc cũng phải hai mươi lăm tuổi, và có lẽ là người yêu nước duy nhất trong cả nước.”
Một nhà phê bình có khiếu hài hước đã hỏi: “Xin hãy tha lỗi cho sự hỗn xược, nhưng ông đã bao giờ bị phán là điên chưa? Hãy trung thực đi. Quỷ đã cho ông bao nhiêu tiền để buộc tội Cơ đốc giáo và các nguyên nhân truyền giáo?”
Nhưng cũng có nhiều người thuộc tầng lớp tốt hơn. Edward S. Martin, trong một lá thư biết ơn, nói: “Thật thỏa mãn khi cảm thấy rằng chúng ta có một người ở giữa chúng ta, người hiểu được sự hiếm hoi của sự thật trần trụi, và người yêu thích việc nói ra nó, và có món quà làm điều đó mà không cần giáo điều và không quá nghiêm túc.”
Ngài Hiram Maxim viết: “Tôi xin đưa ra ý kiến thẳng thắn của mình rằng những gì ông đã làm có giá trị rất lớn đối với nền văn minh của thế giới. Không có người đàn ông nào còn sống mà lời nói lại có sức nặng hơn của chính ông, vì các tác phẩm của ông được mọi tầng lớp săn đón một cách háo hức.”
Bản thân Clemens trong sổ tay của mình đã ghi lại châm ngôn này:
“Hãy làm điều đúng đắn và bạn sẽ trở nên nổi bật.”