Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1834 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Trong Một Lá Thư Gửi Macalister Viết Vào Thời Gian Này, Ông Nói:

❊ ❊ ❊

Các bác sĩ đã đày Jean đi miền quê 5 tuần trước; họ đày thư ký của tôi đi miền quê hai tuần vào thứ Bảy tuần rồi; họ đày Clara đi miền quê hai tuần vào thứ Hai tuần trước....

Họ đày tôi tới Bermuda để đi tàu vào thứ Tư tới, nhưng tôi chống lệnh và sẽ không đi. Chứng bệnh của tôi là viêm phế quản kinh niên & đó là một trong những tài sản tốt nhất tôi có, vì nó giúp tôi thoái thác mọi nghĩa vụ công cộng mùa đông này—& tất cả những mùa đông khác có thể ập tới.

Nếu ông thực sự bị viêm phế quản khi viết lá thư này, hẳn nó cũng ở thể rất nhẹ, vì nó chẳng hề gây cản trở gì tới những ván bi-a, vốn còn kéo dài và đòi hỏi sức lực hơn bất kỳ giai đoạn nào khác. Do đó, tôi kết luận rằng đó là một chứng viêm phế quản rất "thuận tiện", hữu dụng trong một số dịp.

Suốt mười ngày ròng, chúng tôi chỉ có hai người trong ngôi nhà lớn cùng với đám gia nhân. Hầu hết thời gian đều như một kỳ nghỉ. Chúng tôi vội vã xử lý thư từ và các cuộc điện thoại vào buổi sáng; sau đó, trong khi tôi trả lời những lá thư cần sự chú ý, ông đọc cho cô Hobby chép trong khoảng một giờ, rồi sau đó, là bi-a cho hết phần còn lại của ngày và buổi tối. Khi quản gia báo có khách, tôi xuống dưới và tống khứ họ đi. Trước khi đi, Clara Clemens đã ghim một tấm biển, "KHÔNG BI-A SAU 10 GIỜ TỐI", tấm biển vẫn còn treo trên tường, nhưng nó đã bị coi là lỗi thời. Clemens thỉnh thoảng cũng lên kế hoạch đi Bermuda và những nơi khác; nhưng, nhớ tới chiếc bàn bi-a mà ông không thể mang theo một cách dễ dàng, ông đành từ bỏ những dự định ấy. Ông giống như một cậu bé bị cha mẹ bỏ lại, mặc sức tự do và quyết tâm tận hưởng một khoảng thời gian vui vẻ.

Thư từ buổi sáng thường có khả năng gây khó chịu, và ông thường không muốn xem cho đến khi chúng được sàng lọc kỹ càng. Quá nhiều người viết thư để xin xỏ, quá nhiều người khác vin vào cái cớ quen biết xa xôi nào đó để viết những lá thư dài dòng và vô bổ.

"Tôi đã khuấy động cả ba thế hệ," ông nói; "đầu tiên là ông bà, sau đó là cha mẹ, và giờ là các cháu; các chắt sắp sửa xuất hiện rồi đây."

Thư từ gửi đến ông lúc nào cũng nhiều; nhưng thường thì chẳng có gì thú vị. Người ta có thể đoán được nội dung từ phong bì và dòng chữ đề ngoài. Khi xem qua một xấp thư, ông bỗng thốt lên:

"Nhìn chúng mà xem! Nhìn xem chúng tầm thường thế nào! Phong bì nào trông cũng như chứa đựng một linh hồn con người tầm thường vậy."

Nhiều lá thư tràn ngập những lời tán dương và khen ngợi sáo rỗng, thường là cùng một khuôn mẫu. Ông đã chán ngấy những thứ đó, và hiếm khi chịu đựng nổi quá một hoặc hai dòng. Tuy nhiên, một dòng cảm kích tươi mới, được diễn đạt khéo léo luôn làm ông hài lòng.

"Tôi có thể sống dựa vào một lời khen hay trong hai tháng," có lần ông nói. Những người viết thư dai dẳng, quá tự phụ đến mức không nhận ra sự thiếu tế nhị của mình, hoặc sự vô ích trong mục đích của họ, vẫn đeo bám ông không rời. Về một người như vậy, ông nhận xét:

"Người đàn bà đó định đeo bám tôi tới tận nấm mồ. Tôi ước gì có thể làm điều gì đó để làm bà ta nguôi ngoai."

Và một lần khác:

"Bất cứ ai trên thế giới muốn một thứ gì đó—thứ mà chẳng liên quan gì đến tôi—đều viết thư cho tôi để đòi nó."

Những buổi sáng này thường rất thú vị. Có lần một lá thư bàn về việc trở thành người lạc quan đáng mơ ước như thế nào. "Từ đó làm tôi ghê tởm," ông nói, và nét mặt ông lộ rõ vẻ ghê tởm đó, "cũng giống như từ 'bi quan' vậy; và ý nghĩ cho rằng người ta có thể, bằng bất kỳ nỗ lực ý chí nào, trở thành người này hay người kia, chẳng khác nào việc cho rằng họ có thể thay đổi màu tóc của mình vậy. Lý do một người trở thành kẻ bi quan hay người lạc quan không phải vì họ muốn thế, mà vì họ sinh ra đã như vậy; và người này [một mục sư Tin Lành định giải thích về cuộc đời cho ông] sắp sửa nói cho tôi biết tại sao ông ta không phải là kẻ bi quan. Ồ, ông ta sẽ làm điều đó, nhưng ông ta sẽ không nói sự thật; ông ta sẽ không nói ngắn gọn đâu."

Tuy nhiên, ông luôn kiên nhẫn với bất kỳ ai đến với những thông điệp tâm linh, các cuộc tranh luận thần học và những lời an ủi. Có lẽ ông đã muốn nói với họ: "Ồ, những người bạn thân mến, những thứ các bạn đang nói là những món đồ chơi mà từ lâu tôi đã chơi chán rồi vứt sang một bên." Ông đã có thể nói vậy và nói lên sự thật; nhưng tôi tin là ông thậm chí còn chẳng nghĩ đến điều đó. Ông lắng nghe bất cứ ai mà ông tôn trọng, và biết ơn bất kỳ nỗ lực nào dành cho mình. Một buổi sáng, ông đọc to một bài diễn thuyết của George Bernard Shaw tại London về tôn giáo, vừa đọc vừa bình luận. Ông nói:

"Lá thư này là một luồng tư tưởng thẳng thắn [và những bình luận của ông cũng thẳng thắn không kém]. Không hề có cái gọi là đạo đức; hổ ăn thịt sói, hay sói ăn thịt mèo, hay mèo ăn thịt chim, và cứ thế tiếp diễn xuống dưới, thì chẳng có gì là vô đạo đức cả; đó là việc của chúng. Luôn có đủ thức ăn cho mỗi loài sinh tồn. Một quốc gia chiếm lấy một quốc gia khác bằng vũ lực, hay một người tước đoạt tài sản hoặc mạng sống của người khác nếu kẻ đó đủ mạnh và muốn lấy nó, thì cũng chẳng vô đạo đức. Việc tạo ra loài người—dù có nghi thức hay không—cũng không phải là vô đạo đức; tự nhiên vốn dĩ đã định sẵn chính xác những điều này."

Ở một đoạn trong bài diễn thuyết, Shaw đã nói: "Không ai có lý trí lại có thể chấp nhận bất kỳ tín điều nào ngày nay mà không có sự dè dặt."

"Chắc chắn là không rồi," Clemens bình luận; "sự dè dặt ở đây chính là, kẻ nào chấp nhận nó thì kẻ đó là một tên ngốc khốn kiếp."

Ông đang ở trong một tâm trạng ảm đạm vào sáng hôm đó. Tôi nhận được một bản in bức ảnh lớn của Thomas Nast—tấm cuối cùng được chụp. Khuôn mặt trong ảnh có một vẻ bi thương kể lại tấn bi kịch những năm cuối đời của ông. Clemens nhìn vào bức ảnh vài phút không nói lời nào. Sau đó ông bùng nổ:

"Tại sao con người ta không thể chết ngay khi họ đã nếm trải bi kịch của mình? Lẽ ra tôi nên chết từ lâu rồi mới phải." Và một lúc sau: "Có lần Twichell nghe tôi chửi rủa nhân loại, và ông ấy nói, 'Này Mark, anh là người cuối cùng trên thế giới này được phép làm điều đó—một người được chọn và tách biệt như anh.' Tôi nói 'Joe, anh không biết mình đang nói gì đâu. Tôi không phải chỉ đang chửi rủa những rắc rối nhỏ nhặt của riêng mình. Ai cũng có thể chịu đựng nỗi bất hạnh của bản thân; nhưng khi tôi đọc trên báo tất cả những sự đốn mạt và tàn bạo đang diễn ra, tôi nhận ra loài người là cái giống gì. Anh không thấy đau lòng về sự khốn cùng của kẻ khác hơn là bất cứ điều gì xảy ra với chính mình sao?' Joe nói ông ấy có, rồi im lặng."

Tôi chợt nảy ra ý định gợi ý ông không nên đọc báo hàng ngày nữa.

"Chẳng khác biệt gì cả," ông nói. "Tôi đọc những cuốn sách được in từ hai trăm năm trước, và chúng vẫn đau lòng y như vậy."

"Những người đó đều đã chết và mất từ lâu rồi," tôi phản bác.

"Chúng vẫn đau lòng y như vậy," ông khăng khăng.

Đôi khi tôi nghĩ về thế giới nội tâm của ông như một vũng nước bị những bi kịch làm cho vẩn đục, mặt hồ phẳng lặng, khi tĩnh lặng, phản chiếu tất cả niềm vui, ánh nắng và sự hân hoan của thế giới, nhưng lại dễ dàng—quá dễ dàng—bị khuấy động đến mức bạo liệt. Một lần, sau khi đọc xong phần chép chính tả, khi tôi vào phòng bi-a, ông đang đẩy các viên bi quanh bàn, vẻ mặt dường như rất chán chường. Ông nói:

"Tôi đã suy nghĩ kỹ rồi—nếu tôi sống thêm hai năm nữa, tôi sẽ chấm dứt tất cả. Tôi sẽ tự kết liễu đời mình."

"Ông còn rất nhiều điều để sống mà——"

"Nhưng tôi quá mệt mỏi với vòng lặp vĩnh cửu này," ông ngắt lời; "quá mệt mỏi." Và tôi biết ông muốn nói rằng mình đang chán chường vì nỗi cô đơn to lớn đã ập đến với ông vào ngày hôm đó tại Florence, và sẽ không bao giờ qua đi.

Tôi nhắc đến áp lực từ các yêu cầu xã hội ở thành phố, và sự nhẹ nhõm mà ông sẽ tìm thấy ở ngôi nhà của mình tại miền quê. Ông lắc đầu.

"Ngôi nhà miền quê mà tôi cần," ông nói một cách gay gắt, "là một nghĩa địa."

Tuy nhiên, tâm trạng thay đổi khá nhanh khi trò chơi bắt đầu. Chẳng bao lâu sau, ông đã vui vẻ và huyên náo trở lại, đắm mình trong sự hài hước và những tình huống phức tạp của ván đấu. H. H. Rogers thường xuyên ghé thăm, hiếm khi ở lại quá lâu, nhưng dường như chưa bao giờ có vẻ vội vã như người ta thường thấy ở một người mà ngày chỉ có hai mươi bốn giờ, và những mối quan tâm thì vô vàn và to lớn. Ông sẽ bước vào nơi chúng tôi đang chơi, ngồi xuống xem ván đấu, hoặc có thể cầm một cuốn sách lên đọc, thỉnh thoảng trao đổi vài câu. Tuy nhiên, thường thì ông ngồi trong phòng ngủ, vì những chuyến thăm thường diễn ra vào buổi sáng. Đó hiếm khi là những cuộc gặp công việc, hoặc nếu có, công việc cũng được giải quyết nhanh chóng, rồi sau đó là tán gẫu, những sự việc hài hước, hoặc có lẽ Clemens sẽ đọc to những gì ông đã viết. Nhưng có một lần, sau màn chào hỏi, ông bắt đầu:

"Chà, Rogers, tôi không biết anh nghĩ sao, nhưng tôi nghĩ tôi đã chán ngấy thế giới này rồi, và tôi ước mình có thể thoát khỏi nó."

Ông Rogers trả lời, "Tôi không nói nhiều về điều đó, nhưng quan điểm của anh cũng chính là quan điểm của tôi."

Lời này, thốt ra từ nhà văn lỗi lạc nhất và một trong những nhà tài chính hàng đầu thời bấy giờ, thật đáng suy ngẫm. Mỗi người đều đang ở đỉnh cao sự nghiệp, họ đồng ý rằng hành trình này chẳng đáng giá—rằng những gì thế giới còn lại để ban tặng không đủ hấp dẫn để thôi thúc họ trì hoãn mong muốn thử nghiệm giai đoạn tiếp theo. Người ta có thể nhớ đến hàng ngàn con người nghèo khổ và vô danh, những người hoàn toàn sẵn lòng tiếp tục đấu tranh và chịu đói khát, cố gắng trì hoãn ngày phán xét lâu nhất có thể; nhưng có lẽ, khi một người đã có tất cả những gì thế giới ban tặng, khi không còn thế giới mới nào để chinh phục, người ta sẽ có một cảm giác khác.

Chà, sự nhận ra đó không còn xa đối với cả hai người họ, mặc dù vào khoảnh khắc đó, cả hai đều có vẻ tràn đầy sức sống và sinh lực—tràn đầy sức trẻ. Người ta không thể tưởng tượng nổi cái ngày mà đối với họ, tất cả sẽ chấm dứt.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.