Họ quyết định dành cả mùa hè tại York Harbor, Maine. Tại đó, họ thuê một ngôi nhà nhỏ, và vào khoảng cuối tháng Sáu, ông Rogers đã lái chiếc du thuyền Kanawha của mình đến bến nước của họ tại Riverdale, rồi trong thời tiết hoàn hảo, ông đưa họ đến Maine bằng đường biển. Họ cập bến York Harbor và dọn vào ngôi nhà của mình, The Pines, một trong nhiều dinh thự mùa hè hấp dẫn của họ. Howells, khi đó đang ở Kittery Point, cũng không xa là bao, và mọi thứ đều hứa hẹn một mùa hè hạnh phúc.
Bà Clemens viết thư cho bà Crane:
Chúng tôi đang ở giữa những rặng thông. Chúng mọc vây quanh chúng tôi, và ngôi nhà nằm ở vị trí cao đến nỗi phần rễ cây ở tít phía dưới hiên nhà, khiến chúng tôi cảm tưởng như đang ngồi ngay trong những tán cây. Chúng tôi đã lái xe qua thăm ông bà Howells. Chuyến đi thật tuyệt đẹp, và chưa bao giờ trong đời tôi lại thấy nhiều loại hoa dại mọc cùng nhau trong một khoảng không gian ngắn đến thế.
Howells kể cho chúng tôi nghe về ngôi nhà gỗ rộng, thấp trong rừng thông nhìn ra sông York, và cách ông thường ngồi cùng Clemens vào mùa hè đó ở góc hiên xa nhất so với cửa sổ của bà Clemens, nơi họ có thể đọc các bản thảo cho nhau nghe, kể những câu chuyện và cười sảng khoái mà không làm phiền bà.
Clemens, như thói quen của ông, đã thuê một phòng làm việc tại một ngôi nhà riêng biệt "trong nhà của một người bạn và cũng là hàng xóm, một ngư dân và người lái thuyền":
Ở đó có một chiếc bàn để ông viết, và một chiếc giường để ông nằm nghỉ và đọc sách; và tại đó, trừ khi trí nhớ của tôi mắc phải một trong những trò đùa mang tính xây dựng mà trí nhớ con người đôi khi vẫn tự bày vẽ ra, ông đã đọc cho tôi nghe những chương đầu tiên của một câu chuyện tuyệt vời. Bối cảnh câu chuyện là một thị trấn ở Missouri, và các nhân vật đều là những người ông từng quen biết thời niên thiếu; nhưng dù tôi cố gắng ép ông thừa nhận, ông vẫn phủ nhận mình từng viết câu chuyện như vậy; có thể là tôi đã mơ thấy nó, nhưng tôi hy vọng bản thảo đó rồi sẽ được tìm thấy.
Howells không hề mơ; nhưng theo một cách nào đó, trí nhớ của ông đã đánh lừa ông. Câu chuyện đó là một chuyện mà Clemens từng nghe ở Hannibal, và chắc hẳn ông đã kể lại theo cách sinh động của riêng mình. Howells, khi viết lại sau này, đã rất tự nhiên xếp nó vào nhóm các bản thảo mà Clemens đọc to cho ông nghe. Có thể Clemens đã định viết câu chuyện đó, thậm chí có lẽ đã bắt đầu viết, dù điều này không chắc chắn. Các tình tiết đó đã quá quen thuộc và quá nổi tiếng ở quê nhà cũ của ông nên không cần đến hư cấu.
Trong số những câu chuyện mà Clemens đã cho xem hoặc đọc cho Howells nghe vào mùa hè đó có "The Belated Passport" (Tấm hộ chiếu muộn màng), một câu chuyện mạnh mẽ, vô cùng thú vị với cái mà Howells trong một lá thư gọi là "cái kết đuôi dê", có lẽ ý nói rằng nó kết thúc bằng một cú lắc bất ngờ ngắn ngủi—thực tế là một trò đùa, hoàn toàn không quan trọng, và nhìn chung gây thất vọng cho người đọc. Một tác phẩm văn học đáng chú ý hơn nhiều của mùa hè đó nảy sinh từ một sự kiện có thật mà Howells kể cho Clemens nghe khi họ ngồi trò chuyện cùng nhau trên hiên nhà nhìn ra dòng sông vào một buổi chiều mùa hè. Đó là một tình tiết đầy cảm động trong cuộc đời của những người từng sống tại The Pines—câu chuyện về một căn bệnh kép trong gia đình, nơi một sự lừa dối nhân hậu được duy trì trong vài tuần vì lợi ích của một cuộc đời sắp sửa vụt tắt. Từ đó nảy sinh câu chuyện "Was it Heaven? or Hell?" (Thiên đàng hay Địa ngục?), một câu chuyện đau lòng thăm dò tận cùng sâu thẳm của tâm hồn con người. Bên cạnh "Hadleyburg", đây là bài thuyết giảng hư cấu vĩ đại nhất của Mark Twain.
Mùa hè đó Clemens đã viết, hay đúng hơn là hoàn thành, bài thơ tâm đắc nhất của mình. Một ngày nọ tại Riverdale, khi bà Clemens đang ở cùng ông trên bãi cỏ, họ đã cùng nhớ lại khoảng thời gian khi gia đình nhỏ của họ khiến cuộc sống tràn ngập niềm vui, gợi lại những thoáng mơ màng về những năm tháng vui đùa, những chiếc váy ngắn và bím tóc thả sau lưng lũ trẻ. Đó là một ý tưởng đầy cảm thương, xé lòng; và sau đó trong ngày, Clemens đã nảy ra ý tưởng và bắt đầu bài thơ mà giờ đây ông đã hoàn thành. Bài thơ dựa trên ý tưởng về một người mẹ tưởng tượng đứa con đã khuất của mình vẫn còn sống, và mô tả những bức tranh trong tâm trí cho bất kỳ ai lắng nghe. Đó là một tác phẩm đầy ấn tượng; nhưng vì lý do nào đó, tác giả đã không đưa nó đi xuất bản.—[Bài thơ này được hoàn thành vào ngày giỗ của Susy và có độ dài đáng kể. Một số đoạn trích từ bài thơ sẽ được tìm thấy ở Phụ lục U, cuối tác phẩm này.]
Bà Clemens, người mà sức khỏe vào đầu năm đó đã trở nên mong manh, đã ngã bệnh rất nặng tại York Harbor. Howells viết:
Lúc đầu bà vẫn đi lại quanh nhà, và có một buổi chiều nhẹ nhàng khi bà pha trà cho chúng tôi trong phòng khách, nhưng đó là lần cuối cùng tôi nói chuyện với bà. Sau đó, vấn đề thực sự là làm thế nào để đưa bà trở lại Riverdale nhanh nhất và dễ dàng nhất.
Bà dường như có sức khỏe và tinh thần khá tốt trong vài tuần sau khi đến York. Sau đó, vào đầu tháng Tám, có một lễ kỷ niệm lớn của thành phố, và trong hai hoặc ba ngày có các cuộc diễu hành, mít tinh, vân vân vào ban ngày, cùng pháo hoa vào ban đêm. Bà Clemens, người luôn giữ tâm hồn trẻ trung, tỏ ra rất thích thú. Bà đã đi lại nhiều hơn mức sức lực cho phép, xem, nghe và tận hưởng mọi thứ đang diễn ra. Cuối cùng, bà được thuyết phục bỏ qua những buổi lễ còn lại và nghỉ ngơi yên tĩnh trên chiếc hiên dễ chịu ở nhà; nhưng bà đã quá sức và sự suy sụp là không thể tránh khỏi. Howells và hai người bạn đã ghé thăm vào một buổi chiều, cùng với một người bạn của Nữ hoàng Romania, một bà Hartwig, người đã mang từ vị nữ hoàng nhân từ đó một lá thư khép lại theo cách giản dị và khiêm nhường này:
Tôi xin lỗi vì đã làm phiền người mà tôi vô cùng yêu mến và ngưỡng mộ, người mà tôi mang ơn những ngày tháng quên mình và quên đi muộn phiền, cùng những niềm vui mãnh liệt nhất—sự sùng bái anh hùng! Mọi người không phải lúc nào cũng nhận ra đó là một niềm hạnh phúc như thế nào! Chúa ban phước cho bạn vì mọi suy nghĩ tốt đẹp mà bạn đã đổ vào trái tim mệt mỏi của tôi, và vì mỗi nụ cười trên chặng đường đầy mệt mỏi này. CARMEN SYLVA.
Đây chính là dịp mà Howells đã đề cập khi bà Clemens pha trà cho họ trong phòng khách lần cuối cùng. Có thể nói cuộc sống xã hội của bà đã kết thúc vào buổi chiều hôm đó. Sáng hôm sau, sự đổ vỡ đã đến. Clemens, trong sổ tay ghi chép ngày hôm đó, viết:
Thứ Ba, ngày 12 tháng 8 năm 1902. Lúc 7 giờ sáng, Livy lên cơn đau dữ dội. Đã gọi điện và Bác sĩ Lambert có mặt sau nửa giờ. Bà không thể thở được—dường như sắp nghẹt thở. Bà cũng bị đánh trống ngực dữ dội. Bà tin rằng mình sắp chết. Tôi cũng tin như vậy.
Các y tá được triệu tập, và bà Crane cùng những người khác từ Elmira đến. Clara Clemens đảm nhận việc quản gia và các công việc chung, và bệnh nhân được cách ly và bảo vệ khỏi mọi ảnh hưởng gây xáo trộn. Clemens rón rén đi lại với những lời cảnh báo giữ im lặng. Một vị khách đã tìm thấy những tờ giấy ghi chú bằng chữ viết tay của Mark Twain dán trên những cái cây gần cửa sổ của bà Clemens, yêu cầu lũ chim không được hót quá to.
Bệnh nhân bình phục đôi chút, nhưng vẫn còn rất yếu. Ngày 3 tháng 9, cuốn sổ tay ghi:
Ông Rogers vẫn luôn giữ du thuyền Kanawha của mình trong tình trạng hoạt động & sẵn sàng bay đến đây và đưa chúng tôi về Riverdale theo thông báo điện tín.
Nhưng bà Clemens không thể trở về bằng đường biển. Khi cuối cùng vào tháng Mười, người ta quyết định rằng bà có thể được chuyển về Riverdale, Clemens và Howells đã đến Boston và thuê một toa tàu dành cho người bệnh để thực hiện hành trình từ York Harbor đến Riverdale mà không cần đổi tàu. Howells kể với chúng tôi rằng Clemens đã dành sự chú ý cá nhân nghiêm ngặt nhất cho việc sắp xếp các chi tiết này, và chúng đã chiếm trọn tâm trí ông.
Không có chi tiết nào của công việc mà ông không xem xét kỹ lưỡng và nắm vững... Với sự trì trệ thường tăng dần ở một người đàn ông đang già đi, ông vốn quen với việc ủy thác ngày càng nhiều việc, nhưng với việc đó, tôi nhận thấy rằng ông sẽ không ủy thác dù chỉ là chi tiết nhỏ nhất.
Họ thực hiện chuyến đi vào ngày 16, trong chín tiếng rưỡi. Ngoại trừ sự mệt mỏi tự nhiên do chuyến đi như vậy, người bệnh dường như không tệ hơn khi họ đến nơi. Người quản gia người Anh vạm vỡ đã bế bà về phòng. Sẽ còn nhiều tháng nữa trước khi bà rời khỏi căn phòng đó một lần nữa. Trong một trong những bản ghi nhớ của mình, Clemens viết:
Người tù thân yêu của chúng ta rơi vào tình cảnh này là do làm việc quá sức—sự tận tụy ngày đêm với lũ trẻ & tôi. Chúng ta đã không biết trân trọng điều đó. Giờ thì chúng ta biết rồi.
Và trong một ghi chú trên lá thư khen ngợi ông vì những gì ông đã làm cho sự tận hưởng của thế giới, và vì thắng lợi huy hoàng của ông trước nợ nần, ông nói:
Livy không bao giờ nhận được phần chia của mình trong những lời tán dương này, nhưng đó là vì mọi người không biết. Tuy nhiên, bà ấy xứng đáng được hưởng phần lớn nhất.
Ông viết cho Twichell vào cuối tháng Mười:
Livy cứ kéo dài chuỗi ngày một cách ảm đạm. Chắc hẳn đó là khoảng thời gian khó khăn đối với tâm hồn sôi nổi đó. Sẽ còn lâu lắm bà ấy mới có thể đứng dậy được nữa. Đó là một trường hợp đáng thương nhất. Tôi ước gì mình có thể gánh thay bà ấy. Giữa việc chửi bới & giận dữ & hút thuốc & đọc sách, tôi có thể tận hưởng một kỳ nghỉ dài hơi từ chuyện đó. Clara quán xuyến ngôi nhà rất suôn sẻ & tuyệt vời.
Dù đám mây bệnh tật nặng nề, ông vẫn không thể không trêu chọc Twichell một chút về một tai nạn gần đây—một cái vai bị trẹo:
Tôi muốn biết nó đã xảy ra như thế nào & ở đâu. Có lẽ là trên bục giảng, nếu không thì bạn đã không phải tốn công che giấu nó nhiều như vậy. Đây không phải là một gợi ý ác ý, & không phải là thứ tôi tự bịa ra: chính bạn đã từng nói với tôi rằng bạn dùng 'sức mạnh & sự ấn tượng nhân tạo' trong các bài giảng của mình khi cần thiết bằng cách 'đập vào cuốn Kinh thánh'—(lời của chính bạn). Bạn đã đạt đến cái tuổi mà không nên chấp nhận những rủi ro này. Bạn nên nhảy nhót quanh đó thì hơn. Tất cả chúng ta đều phải thay đổi phương pháp của mình khi những yếu điểm của tuổi già len lỏi vào. Nhảy nhót quanh đó bây giờ sẽ gây ấn tượng, trong khi trước khi bạn bạc đầu, nó sẽ khiến người ta bàn tán.
Bà Clemens dường như đã khá hơn khi những tuần trôi qua, và họ có nhiều hy vọng về sự hồi phục hoàn toàn của bà. Clemens bắt đầu bắt tay vào một số công việc—một câu chuyện mới về Huck Finn, lấy cảm hứng từ chuyến đi của ông đến Hannibal. Nó dự định sẽ có hai phần—Huck và Tom thời trẻ, và sau đó là sự trở lại của họ khi về già. Ông đã viết được vài chương đúng chất cũ, và viết cho Howells về kế hoạch của mình. Howells trả lời:
Đó là một bố cục tuyệt vời: điều tôi sẽ thích nhất là sự trở lại của những gã già đó với bối cảnh cũ và những lời nói dối cao siêu của họ. Ở đó có một cơ hội vô song. Tôi cho rằng bạn sẽ thêm vào thật nhiều 'chốt' trong phần mở đầu này.
Nhưng câu chuyện mới không đi đến hồi kết. Huck và Tom sẽ không quay trở lại, ngay cả để xem lại những khung cảnh cũ.