Số báo Giáng sinh năm 1902 của tạp chí Harper's Magazine đã đăng truyện ngắn “Là Thiên đàng? Hay Địa ngục?”, và ngay lập tức, tác giả đã nhận được vô số thư từ từ những độc giả biết ơn ở cả hai bên bờ đại dương. Một người Anh viết: “Tôi muốn cảm ơn ông vì đã viết một câu chuyện thật đau lòng và sâu sắc đến thế”; còn một người Mỹ thì khẳng định đó là truyện ngắn hay nhất từng được viết. Một bức thư khác có đoạn:
Tôi đã học được cách yêu những cô gái nói dối đó—yêu và rơi lệ vì họ—rồi đặt họ cạnh nàng Beatrice của Dante trên Thiên đàng.
Có rất nhiều lá thư như vậy; nhưng có một lá thư thuộc loại khác hẳn. Đó là thư của một người đàn ông vừa mới trải qua một tình cảnh gần như chính xác với những gì được kể trong câu chuyện. Đứa con gái quá cố của ông thậm chí còn trùng tên—Helen. Cô bé đã qua đời vì bệnh thương hàn trong khi người mẹ cũng đang kiệt quệ vì chính căn bệnh đó, và màn kịch dối trá đã được duy trì theo đúng cách y hệt, ngay cả đến những lá thư được viết ra một cách giả tạo. Clemens đã hồi âm lá thư này, thừa nhận tính chất kinh ngạc của sự trùng hợp mà người kia kể lại, và nói thêm rằng, nếu ông tự mình sáng tác câu chuyện ấy, hẳn ông đã tin đó là một trường hợp thần giao cách cảm.
Tôi chỉ đơn thuần kể lại một câu chuyện có thật đúng như cách nó đã được kể cho tôi bởi một người rất hiểu rõ người mẹ, đứa con gái, cùng tất cả những chi tiết đẹp đẽ và bi thương ấy. Lúc đó tôi đang sống trong chính ngôi nhà nơi chuyện đã xảy ra, cách đây ba năm, và tôi đã đặt bút viết lại ngay khi mọi thứ còn mới mẻ trong tâm trí, và nỗi bi thương của nó vẫn còn đang day dứt lấy những sợi dây tâm hồn tôi.
Clemens không hề đoán được rằng những sự trùng hợp vẫn chưa dừng lại ở đó, và trong vòng một tháng, vở kịch trong câu chuyện ấy sẽ được tái hiện ngay tại mái ấm của chính ông. Trong cuốn sổ tay, dưới ngày 24 tháng 12 (năm 1902), ông viết:
Jean bị ớn lạnh: Clara đang hoàn tất ca trực bên mẹ mình và không ai có thể bắt Jean đi ngủ được. Kết quả là hôm nay con bé khá ốm—sốt và nhiệt độ cao.
Ba ngày sau ông viết thêm:
Đó là bệnh viêm phổi. Trong suốt 5 ngày, nhiệt độ của Jean dao động từ 103 đến 104 độ 2/5 (độ F), cho đến tận sáng nay thì hạ xuống còn 101. Con bé trông như một người sống sót vừa thoát khỏi một trận cháy rừng. Đã 6 ngày nay, câu chuyện của tôi trên tờ Harper's số Giáng sinh “Là Thiên đàng? Hay Địa ngục?”—đã được diễn lại trong chính gia đình này. Mỗi ngày, Clara và các y tá đều nói dối mẹ nó về Jean, mô tả những khoảng thời gian tuyệt vời con bé đang có khi chơi các môn thể thao mùa đông ngoài trời.
Mùa đông đó quả là một mùa đông gian khó và đầy thử thách tại nhà Clemens, và gánh nặng chủ yếu, thực tế là gần như hoàn toàn, đổ dồn lên vai Clara Clemens. Bà Clemens ngày càng trở nên tiều tụy, và không một thành viên nào khác trong gia đình, ngay cả chồng bà, được phép gặp bà lâu hơn vài phút ngắn ngủi. Thế nhưng, bệnh nhân càng khao khát muốn biết tin tức, nên mỗi ngày mọi tin tức đều phải được chuẩn bị—chủ yếu là bịa ra—để bà thấy an lòng. Trong một bản tường thuật mà Clemens từng viết về “Cuộc vây hãm và Mùa không trung thực”, như ông gọi, ông kể rằng:
Clara đảm nhận ca trực mỗi ngày từ ba đến bốn tiếng đồng hồ, và công việc của con bé thực sự rất khó khăn. Mỗi ngày, con bé chôn chặt trong lòng hàng chục sự thật nguy hiểm, và nhờ vậy đã cứu lấy mạng sống, niềm hy vọng và hạnh phúc của mẹ bằng những lời nói dối thánh thiện. Trước đó, con bé chưa từng nói dối mẹ một lời nào trong đời, và tôi gần như có thể nói rằng sau này nó cũng không hề nói dối thêm câu nào. Thật may mắn cho tất cả chúng tôi khi uy tín về sự trung thực của Clara đã được thiết lập quá vững chắc trong tâm trí mẹ nó. Đó là tấm khiên bảo vệ hàng ngày của chúng tôi khỏi tai họa. Người mẹ chưa bao giờ nghi ngờ lời của Clara. Clara có thể kể cho bà nghe những chuyện không thể tin được mà không hề gợi chút nghi ngờ nào, trong khi nếu tôi thử tiếp thị dù chỉ một lời nói dối nhỏ và đơn giản thì mọi chuyện sẽ khác hẳn. Tôi chưa bao giờ có được danh tiếng như Clara. Bà Clemens hỏi Clara mỗi ngày về sức khỏe, tinh thần, quần áo, công việc và các trò tiêu khiển của Jean, và cách con bé đang tận hưởng thời gian của mình; và Clara đều cung cấp thông tin một cách trôi chảy với từng chi tiết nhỏ nhặt—tất nhiên, mọi lời đều là giả dối. Mỗi ngày, con bé đều phải kể Jean mặc gì, và rồi dần dần, nó cảm thấy mệt mỏi vì cứ phải dùng đi dùng lại những bộ quần áo hiện có của Jean, và cố gắng tạo ra những hiệu ứng mới từ chúng, đến nỗi cuối cùng, như một cách giải tỏa cho trí tưởng tượng vốn đã làm việc quá sức, nó bắt đầu thêm thắt những bộ quần áo tưởng tượng vào tủ đồ của Jean, và có lẽ nó đã nhân đôi hoặc nhân ba số quần áo ấy nếu không có một lưu ý cảnh báo trong lời bình luận của mẹ khiến nó nhận ra rằng mình đang tiêu quá nhiều tiền cho những bộ váy áo ma mị này, nhiều hơn mức thu nhập của gia đình cho phép.
Một vài phần trong bản tường thuật chi tiết về những ngày bận rộn của Clara trong giai đoạn này, được Clemens viết vào thời điểm đó gửi cho Twichell và bà Crane, rất đáng để lưu giữ lại. Gửi bà Crane:
Clara hôm nay không đến buổi học ở New York [vì mẹ có vẻ không được khỏe suốt đêm], nhưng con bé quên mất điều đó và bước vào phòng mẹ (nơi nó không được phép có mặt) vào giờ gần đến tàu, trong bộ đồ mặc nhà.
LIVY: Sao, Clara, con không đi học sao?
CLARA (suýt bị lộ): Dạ có.
L: Với bộ dạng đó à?
CL: Ồ không.
L: Chà, con không kịp tàu đâu; không thể nào.
CL: Con biết, nhưng con sẽ đi chuyến khác.
L: Thật sự là không được đâu—con sẽ trễ buổi học rất nhiều đấy.
CL: Không, giờ học đã được dời lại một tiếng rồi ạ.
L: (hài lòng, rồi đột nhiên). Nhưng, Clara, chuyến tàu đó và buổi học muộn kết hợp lại sẽ khiến con lỡ bữa trưa của bà Hapgood mất.
CL: Không đâu, tàu rời ga sớm hơn mười lăm phút so với lịch cũ ạ.
L: (hài lòng). Hãy nhắn với bà Hapgood, vân vân, và vân vân. (Clara hứa sẽ làm). Clara thân yêu, sau bữa trưa—mẹ không muốn làm phiền con chuyện này—nhưng con có thể mua giúp mẹ hai ba món đồ nhỏ không?
CL: Ồ, con không thấy phiền chút nào đâu ạ—con làm được mà. (Nhận lấy danh sách những món đồ cần mua—một danh sách mà lát nữa con bé sẽ đưa cho người khác).
Vào lúc 3 hoặc 4 giờ chiều, Clara lấy những món đồ mang từ New York về, nhẩm lại vai diễn của mình một chút, rồi đi vào phòng mẹ.
LIVY: Con thật tốt bụng, con yêu. Tất nhiên, nếu mẹ biết trời lại tuyết và mưa dầm sương mù như thế này thì mẹ đã không nhờ con mua rồi. Con có bị ướt không?
CL: Ồ, không sao đâu ạ.
L: Con đi taxi cả hai chiều chứ?
CL: Không phải từ ga đến chỗ học—thời tiết vẫn ổn cho đến khi con học xong.
L: Được rồi, bây giờ, kể cho mẹ nghe mọi chuyện bà Hapgood đã nói đi.
Clara kể cho bà nghe một câu chuyện dài—tránh những điều mới lạ và bất ngờ cũng như bất cứ thứ gì có khả năng khơi gợi những câu hỏi khó trả lời; và tất nhiên là liệt kê cả thực đơn, bởi vì nếu đó là bữa ăn của 5.000 người, Livy chắc chắn sẽ khăng khăng muốn biết đó là loại bánh mì gì và cá được phục vụ như thế nào. Lát sau, trong khi đang nói về chuyện khác:
LIVY: Nghêu sao!—vào cuối tháng Mười hai. Con chắc là nghêu chứ?
CL: Con không nói nghêu—con định nói là sò Blue Point ạ.
L: (yên tâm). Mẹ thấy hơi lạ. Jean đang làm gì thế?
CL: Con bé nói nó định đánh máy một chút.
L: Hôm nay nó có ra ngoài không?
CL: Chỉ một lát thôi, ngay sau bữa trưa ạ. Con bé đã nhất quyết muốn ra ngoài lần nữa, nhưng——
L: Sao con biết nó ra ngoài?
CL: (kịp thời cứu vãn tình thế). Katie bảo con ạ. Con bé nhất quyết muốn ra ngoài lần nữa dưới mưa và tuyết, nhưng con đã thuyết phục được nó ở trong nhà.
L: (với sự ngưỡng mộ cảm động và biết ơn). Clara, con thật tuyệt vời! sự quan tâm thông tuệ mà con dành cho Jean, và tầm ảnh hưởng của con đối với nó; thật đáng yêu biết bao, còn mẹ thì bị trói buộc ở đây và không thể tự mình chăm sóc cho nó. (Và bà tiếp tục với những lời khen ngợi không đáng có này cho đến khi Clara chết lặng vì xấu hổ).
Gửi Twichell:
Tôi được gặp Livy một lát mỗi chiều cho đến khi bà ấy có một đêm tồi tệ khác; và tôi đứng ngồi không yên, vì dù có bao nhiêu kinh nghiệm, tôi nhận ra rằng trong một tình huống khẩn cấp bất ngờ, tôi chỉ là một kẻ nói dối vụng về, tệ hại, trong khi một kẻ nói dối ứng biến giỏi, tỉnh táo và có năng lực mới là kiểu người cần thiết trong phòng bệnh.
Giờ này, Joe, hãy xem danh tiếng có thể làm được gì. Cả đời Clara luôn nói sự thật với Livy và giờ thì phần thưởng đã đến; Clara nói dối bà ấy ba tiếng rưỡi mỗi ngày, và Livy tin sái cổ tất cả, trong khi ngay cả khi tôi nói sự thật thì lời tôi cũng chẳng có giá trị mấy nếu không có bằng chứng xác thực...
Sắp đến giờ thăm ngắn ngủi của tôi rồi. Tôi vừa ở trên lầu lắng nghe ở cửa phòng Livy.
5 giờ chiều. Một nỗi thất vọng lớn. Tôi đã ngồi bên ngoài cửa phòng Livy chờ đợi. Clara vừa bước ra một phút trước và nói Livy không được khỏe, và y tá không thể để tôi gặp bà ấy hôm nay.
Vở kịch bi thương đó cứ tiếp diễn ở một mức độ nào đó trong suốt nhiều tháng dài. Suốt mùa đông và mùa xuân đó, bà Clemens chỉ duy trì được sợi dây sự sống mong manh. Clemens viết rất ít, và từ chối mọi lời mời ở khắp nơi nếu có thể. Ông dành phần lớn thời gian để chờ đợi khoảng thời gian hai phút mỗi ngày khi ông có thể đứng ở cuối giường và nói vài lời với người bệnh, và ông chủ yếu chỉ giới hạn việc viết lách của mình trong những thông điệp an ủi, đầy yêu thương mà ông được phép đẩy qua khe cửa phòng bà. Ông luôn đứng chờ ở đó rất lâu trước thời điểm được phép vào. Căn bệnh và sự bất lực của bà đã bộc lộ rõ những gì Howells đã mô tả một cách thích đáng là “lòng trung thành đẹp đẽ và dịu dàng của ông đối với bà, đó là phẩm chất cảm động nhất trong tâm hồn vô cùng chung thủy của ông.”