Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1908 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ccxiii. Mark Twain—người Phát Ngôn Của Công Chúng

❊ ❊ ❊

Clemens không chỉ giới hạn những bài phát biểu của mình vào các vấn đề cải cách. Tại một bữa tiệc tối do Nineteenth Century Club tổ chức vào tháng 11 năm 1900, ông đã phát biểu về chủ đề “Sự biến mất của văn chương”, và ở phần cuối cuộc thảo luận về chủ đề đó, nhắc đến Milton và Scott, ông nói:

Giáo sư Winchester cũng có nói đôi điều về việc không còn những thiên anh hùng ca hiện đại nào giống như “Paradise Lost”. Tôi cho là ông ấy đúng. Ông ấy nói chuyện như thể mình rất quen thuộc với tác phẩm văn học đó, và chẳng ai nghĩ rằng ông ấy chưa bao giờ đọc nó cả. Tôi không tin là bất cứ ai trong số quý vị đã từng đọc “Paradise Lost”, và quý vị cũng chẳng muốn đọc đâu. Đó là thứ mà quý vị chỉ nên chấp nhận giá trị của nó dựa trên lòng tin thôi. Nó là một tác phẩm kinh điển, đúng như lời Giáo sư Winchester nói, và nó đáp ứng đúng định nghĩa của ông ấy về một tác phẩm kinh điển—thứ mà ai cũng muốn nói là mình đã đọc nhưng chẳng ai muốn đọc cả.

Giáo sư Trent cũng có nhiều điều để nói về sự biến mất của văn chương. Ông cho rằng Scott sẽ sống mãi vượt qua tất cả những nhà phê bình của mình. Tôi đoán điều đó đúng. Sự thực là, quý vị phải đạt đến một trong hai độ tuổi nhất định mới có thể thưởng thức được Scott. Khi mười tám tuổi, quý vị có thể đọc Ivanhoe, và quý vị sẽ muốn đợi đến khi chín mươi tuổi mới đọc những phần còn lại. Phải là một nhà phê bình biết tiết chế và chừng mực lắm mới có thể sống đến chín mươi tuổi.

Nhưng chỉ vài ngày sau, ông đã quay lại tuyến đầu của cuộc cải cách, thuyết giáo tại Berkeley Lyceum chống lại sự chiếm đóng của người nước ngoài ở Trung Quốc. Chính tại đó, ông đã tuyên bố mình là một Boxer.

Tại sao Trung Quốc không nên được tự do khỏi những người nước ngoài, những kẻ chỉ gây rắc rối trên đất nước của họ? Nếu tất cả bọn họ chịu về nhà thì Trung Quốc sẽ là một nơi dễ chịu biết bao cho người Trung Quốc! Chúng ta không cho phép người Trung Hoa đến đất nước này, và tôi xin nói một cách hoàn toàn nghiêm túc rằng, sẽ là một cử chỉ đẹp đẽ nếu để Trung Quốc quyết định xem ai được phép đến đó.

Trung Quốc chưa bao giờ muốn có người nước ngoài, cũng như người nước ngoài không muốn người Trung Hoa, và trong vấn đề này, tôi luôn đứng về phía các Boxer. Người Boxer là những người yêu nước. Họ yêu đất nước mình hơn đất nước của những người khác. Tôi chúc họ thành công. Chúng ta đuổi người Trung Hoa ra khỏi đất nước mình; người Boxer tin vào việc đuổi chúng ta ra khỏi đất nước của họ. Theo những điều kiện đó, tôi cũng là một Boxer.

Khi giới thiệu Winston Churchill, người Anh, tại một bữa tiệc tối vài tuần sau đó, ông đã giải thích Anh và Mỹ đã rộng lượng như thế nào khi không đòi hỏi những mức giá vô lý cho các “nhà truyền giáo đã tử nạn” tại Trung Quốc như cách Đức đã làm. Ông nói, Đức đã đòi hỏi lãnh thổ và tiền mặt để đền bù cho các nhà truyền giáo của họ, trong khi Mỹ và Anh sẵn lòng giải quyết bằng nông sản—pháo hoa và trà.

Bài giới thiệu về Churchill có vẻ là bài phát biểu cuối cùng của ông trong năm 1900, và ông mong rằng, ngoại trừ một trường hợp, đó sẽ là bài phát biểu cuối cùng trong một thời gian dài. Ông nhận ra rằng mình đã mệt mỏi và áp lực đè nặng khiến mọi công việc khác trở nên bất khả thi. Viết thư cho MacAlister vào cuối năm, ông nói: “Dường như tôi đã phát biểu rất nhiều, nhưng thực tế không phải vậy. Tôi nghĩ không quá mười bài đâu.” Tuy nhiên, đó vẫn là một con số đáng kể trong khoảng thời gian hai tháng, nếu xét đến việc mỗi bài đều được viết cẩn thận và học thuộc lòng, tất cả diễn ra giữa áp lực xã hội đè nặng. Lại viết cho MacAlister:

Hôm qua tôi đã từ chối 7 bữa tiệc (gấp đôi mức trung bình hàng ngày) và trả lời 29 lá thư. Tôi đã làm nô lệ cho đống thư từ của mình mỗi ngày kể từ khi chúng tôi đến vào giữa tháng Mười, nhưng Jean đang học đánh máy và chẳng bao lâu nữa tôi sẽ đọc cho con bé chép, nhờ đó sẽ tiết kiệm được đôi chút thời gian.

Ông nói thêm rằng sau ngày 4 tháng 1, ông không có ý định phát biểu lại trong vòng một năm—và nếu có phát biểu vào lúc đó thì chỉ vì vấn đề này liên quan đến việc cải cách chính quyền thành phố.

Sự kiện ngày 4 tháng 1 năm 1901 là một dịp khá quan trọng. Đó là cuộc họp của Câu lạc bộ Thành phố (City Club), khi đó đang tham gia vào chiến dịch cải cách chính quyền thành phố. Wheeler H. Peckham chủ trì, và Giám mục Potter đọc bài diễn văn khai mạc. Giờ đây tất cả dường như đã là chuyện cổ xưa, và có lẽ không còn mấy quan trọng nữa; nhưng vào thời điểm đó, phong trào này đã tạo nên một tiếng vang lớn, và lời khẳng định của Mark Twain rằng ông tin cứ năm mươi người thì có bốn mươi chín người lương thiện, và bốn mươi chín người đó chỉ cần tổ chức lại là có thể loại bỏ kẻ thứ năm mươi (vốn luôn có tổ chức để phạm tội), đã được trích dẫn như một loại khẩu hiệu cho cải cách.

Clemens đã không được phép giữ đúng quyết định không phát biểu thêm lần nào nữa trong năm đó của mình. Ông đã trở thành một kiểu phát ngôn viên chung cho các vấn đề công cộng, và những yêu cầu đặt ra cho ông là không thể từ chối. Ông đã từ chối một bữa tiệc của cựu sinh viên Yale, nhưng ông không thể từ chối chủ trì lễ kỷ niệm ngày sinh của Lincoln tại Carnegie Hall vào ngày 11 tháng 2, nơi ông phải giới thiệu Watterson với tư cách là diễn giả của buổi tối.

“Hãy nghĩ mà xem!” ông viết cho Twichell. “Hai kẻ nổi loạn già nua cùng tham gia sự kiện: Tôi làm chủ tịch còn Watterson làm diễn giả trong ngày! Tạ ơn Chúa, mọi thứ đã thay đổi phần nào trong suốt bốn mươi năm qua!”

Bài giới thiệu Watterson là một trong những bài phát biểu xuất sắc nhất của Mark Twain—một ví dụ thuần túy và hoàn hảo về sự hùng biện giản dị, xứng đáng với dịp mà nó được cất lên, xứng đáng, bất chấp (hay thậm chí chính nhờ) những đoạn đùa cợt trong đó (vì Lincoln hẳn sẽ rất thích chúng), để trở thành nền tảng cho cụm từ bất hủ tại Gettysburg mà ông đã dùng để tạo nên cao trào. Ông mở đầu bằng việc dành đôi phút nói về Đại tá Watterson với tư cách là một người lính, nhà báo, nhà hùng biện, chính khách và người yêu nước; sau đó ông nói:

Thật là một tình huống kỳ lạ khi mà không có bất kỳ sự thông đồng nào, chỉ đơn thuần là tuân theo một sự sắp đặt kỳ quặc, thú vị và đầy kịch tính của định mệnh, mà ông ấy và tôi, những người cùng chung dòng máu—[tổ tiên của Đại tá Watterson đã kết hôn với dòng họ Lampton.]—vì chúng tôi thực sự như vậy—và là những kẻ từng nổi loạn—vì chúng tôi đã từng như thế—lại được chọn ra từ hàng triệu cựu quân nổi loạn còn sống sót để đến đây và cúi đầu thành kính và yêu thương trước linh hồn cao quý đó, người mà 40 năm trước chúng tôi đã cố gắng bằng tất cả trái tim và sức lực của mình để đánh bại và tước đoạt—Abraham Lincoln! Liệu cuộc Nổi loạn đã kết thúc và bị lãng quên chưa? Liệu phe Xanh và phe Xám hôm nay đã là một chưa? Với thẩm quyền của dấu hiệu này, chúng ta có thể trả lời là có; đã từng có một cuộc Nổi loạn—sự kiện đó đã khép lại.

Tôi sinh ra và lớn lên ở một bang nô lệ, cha tôi là một chủ nô; và trong cuộc Nội chiến, tôi là trung úy thứ hai trong quân đội Liên minh miền Nam (Confederate). Trong một thời gian ngắn. Người anh họ thứ hai này của tôi, Đại tá Watterson, diễn giả của dịp hôm nay, cũng sinh ra và lớn lên ở một bang nô lệ, từng là đại tá trong quân đội Liên minh miền Nam, và đã giúp đỡ tôi trong nhiệm vụ vĩ đại mà tôi tự giao cho mình là tiêu diệt các đội quân Liên bang và phá vỡ Liên bang. Tôi đã lập kế hoạch với sự khôn ngoan và tầm nhìn xa, và nếu Đại tá Watterson tuân theo mệnh lệnh của tôi thì tôi đã thành công trong công cuộc khổng lồ đó rồi. Ý định của tôi là đánh đuổi Tướng Grant vào tận Thái Bình Dương—nếu tôi có thể tìm được phương tiện vận chuyển—và tôi đã bảo Đại tá Watterson bao vây các đội quân miền Đông và chờ cho đến khi tôi tới. Nhưng ông ấy đã không phục tùng, và khăng khăng giữ lấy một nguyên tắc nhỏ nhặt về nghi thức quân sự; ông ấy từ chối nhận lệnh từ một trung úy thứ hai—và thế là Liên bang đã được cứu. Đây là lần đầu tiên bí mật này được tiết lộ. Cho đến nay, không ai ngoài gia đình biết được những sự thật này. Nhưng sự thật vẫn đứng đó: Watterson đã cứu Liên bang. Vậy mà cho đến ngày nay, người đàn ông đó vẫn không nhận được khoản trợ cấp nào. Đó là những ngày tháng vĩ đại, những ngày tháng huy hoàng. Thật là một cuộc nổi dậy! Vì trái tim của cả quốc gia, cả miền Bắc lẫn miền Nam, đều đặt vào cuộc chiến. Chúng tôi, những người miền Nam, không cảm thấy xấu hổ; vì giống như những người miền Bắc, chúng tôi đã chiến đấu cho 'những lá cờ mà chúng tôi yêu mến'; và khi con người chiến đấu vì những điều này, và dưới những niềm tin như vậy, với không một chút đê tiện nào làm hoen ố sự nghiệp của họ, thì sự nghiệp đó trở nên thiêng liêng, máu đổ vì nó là thánh khiết, cuộc đời hiến dâng cho nó là sự hiến tế. Ngày nay chúng ta không còn hối tiếc về kết quả, ngày nay chúng ta vui mừng vì mọi thứ đã diễn ra như thế, nhưng chúng tôi không xấu hổ vì mình đã nỗ lực hết sức; chúng tôi đã làm hết sức mình, một cách dũng cảm nhất, chống lại những nghịch cảnh tuyệt vọng, vì sự nghiệp quý giá đối với chúng tôi và được lương tâm chúng tôi chấp thuận; và chúng tôi tự hào—và quý vị cũng tự hào—dòng máu cùng chung huyết thống trong huyết quản của quý vị đáp lại khi tôi nói điều này—quý vị tự hào về những gì chúng tôi đã làm trong những cuộc đụng độ vĩ đại trên các chiến trường đó.

Thật là một cuộc nổi dậy! Chúng ta đã không phải cầu xin binh lính từ bất kỳ phía nào. “Chúng con đang đến đây, Cha Abraham, ba trăm ngàn quân hùng mạnh!” Đó là âm nhạc của cả miền Bắc và miền Nam. Những dòng máu, cơ bắp và trí tuệ trẻ trung, xuất sắc nhất đã trỗi dậy từ Maine đến tận Vùng Vịnh và đổ xô về các lá cờ—giống như cách con người luôn làm khi họ thấy sự nghiệp của mình thật cao cả và tốt đẹp và họ đặt cả trái tim vào đó; giống như cách người ta đổ xô đi tham gia các cuộc Thập tự chinh, hy sinh tất cả những gì mình có cho sự nghiệp, và vui vẻ bước vào những gian khổ mà chúng ta thậm chí không thể tưởng tượng nổi trong thời đại này, và những chuyến đi mệt nhọc và tiêu tốn sức lực mà trong thời đại chúng ta, nó tương đương với việc đi vòng quanh thế giới năm lần.

Miền Bắc và miền Nam, chúng ta đã đặt trái tim mình vào cuộc đấu tranh khổng lồ đó, và từ đó đã tạo nên sự hoàn thành phước hạnh cho lời tiên tri của bài diễn văn Gettysburg bất hủ, nơi đã nói: “Chúng ta ở đây long trọng quyết tâm rằng những người đã chết này sẽ không hy sinh vô ích; rằng quốc gia này, dưới sự che chở của Chúa, sẽ có một sự tái sinh của tự do; và rằng chính quyền của dân, do dân, vì dân, sẽ không tiêu vong khỏi trái đất.”

Chúng ta ở đây để vinh danh ngày sinh của người công dân vĩ đại nhất, người cao quý và tốt đẹp nhất, chỉ sau Washington, mà vùng đất này hay bất kỳ vùng đất nào khác từng sản sinh ra. Những vết thương cũ đã lành, quý vị và chúng tôi lại là anh em; quý vị chứng minh điều đó bằng cách tôn vinh hai người trong chúng tôi, những người từng là binh lính của Chính nghĩa đã mất (Lost Cause), và là kẻ thù của vị lãnh đạo vĩ đại và tốt lành của quý vị—với đặc ân được hỗ trợ tại đây; và chúng tôi chứng minh điều đó bằng cách đặt lòng tôn kính chân thành của mình dưới chân Abraham Lincoln, và bằng cách quên đi rằng quý vị ở miền Bắc và chúng tôi ở miền Nam đã từng là kẻ thù, và chỉ ghi nhớ rằng chúng ta giờ đây đã hòa quyện vào nhau không thể tách rời và được gọi bằng một cái tên chung vĩ đại—Người Mỹ!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.