Clemens giờ đây đã hoàn toàn bị cuốn trở lại guồng quay của những buổi yến tiệc và diễn thuyết, những thứ đã từng bủa vây ông ngay khi trở về từ Anh quốc năm năm trước. Chỉ tính riêng trong mùa đông đó, ông đã thực hiện không dưới mười hai bài diễn văn, và ông liên tục có mặt tại những buổi tiệc tùng này nọ, nơi ông chắc chắn sẽ được yêu cầu đôi lời phát biểu. Ông dần bỏ thói quen chuẩn bị kỹ lưỡng cho các bài phát biểu của mình mà thay vào đó, đặt niềm tin vào cảm hứng tức thời, chỉ đơn giản tuân theo quy trình đọc chính tả hàng ngày – thứ mà chắc chắn đã tiếp thêm cho ông sự tự tin để từ bỏ phương pháp cũ. Hiếm có buổi chiều hay buổi tối nào mà ông không được yêu cầu có mặt, và cũng hiếm có buổi sáng nào mà các tờ báo lại không đưa tin về những hoạt động của ông. Một lần nữa, và với quy mô còn lớn hơn bao giờ hết, ông đã trở thành "người được săn đón nhất New York".
Nhưng ông còn là một nhân vật quan trọng hơn thế nữa. Một bài xã luận trên tờ Evening Mail viết:
Mark Twain, trong cái gọi là "giai đoạn cuối cùng và tốt đẹp nhất của cuộc đời, thứ mà giai đoạn đầu tiên được tạo ra để hướng tới", dường như đang tiến nhanh tới một vị thế biến ông trở thành sự kết hợp giữa Aristides, Solon và Themistocles của đô thị Mỹ – một Aristides về sự công minh và táo bạo cũng như tính kiên định trong quan điểm, một Solon về sự khôn ngoan và thuyết phục, và một Themistocles về tư tưởng dân chủ cùng sự yêu mến mà ông nhận được từ mọi người.
Mọi chuyện đã đi đến mức nếu Mark Twain không có mặt tại một buổi họp công cộng hay một bữa tiệc nào đó, người ta lại mong đợi ông sẽ an ủi họ bằng một trong những bức thư khuyên nhủ và động viên không thể bắt chước được của mình. Nếu ông chịu xuất hiện trước công chúng, một đám đông sẽ ùn ùn kéo đến trước cửa, gây áp lực lên cả khả năng quản lý và sức lực của lực lượng cảnh sát. Chúng ta phải cảm thấy may mắn vì luôn có một nhà bình luận công chúng như Mark Twain ở bên, với sự hóm hỉnh và khôn ngoan luôn sẵn sàng tuôn trào. Tinh thần Mỹ vùng Thung lũng Mississippi đầy chân chất và khoáng đạt của ông là liều thuốc chữa trị cho đủ loại thói hợm hĩnh. Ông nuôi dưỡng sự tôn trọng đối với quyền con người bằng cách luôn đảm bảo rằng chính mình cũng được tôn trọng.
Một buổi chiều, ông trò chuyện với các nữ sinh trường Barnard, và một buổi chiều khác là với Câu lạc bộ Đại học Phụ nữ, minh họa cho bài nói chuyện của mình bằng những câu chuyện ngụ ngôn đạo đức. Ông phát biểu tại một bữa tiệc tối được tổ chức cho Ủy viên Thuế thành phố, ông Charles Putzel; và khi được giới thiệu tại đó là người từng nói câu: "Khi nghi ngờ, hãy nói sự thật," ông đã trả lời rằng mình chỉ đặt ra câu châm ngôn đó cho người khác, còn khi bản thân rơi vào tình trạng nghi ngờ, ông sẽ dùng nhiều sự khôn ngoan hơn.
Những bài diễn văn của ông luôn giữ cho người nghe sự hào hứng; nhưng ông cũng khiến họ phải suy ngẫm, bởi trong đó luôn hàm chứa nội dung sâu sắc, lý lẽ đanh thép và sự châm biếm sắc sảo.
Việc các phóng viên thường xuyên ghé thăm nhà Mark Twain là điều tự nhiên, và thỉnh thoảng, nơi này lại trở thành tâm điểm của những cơn bão tin tức. Một khoảnh khắc như thế đã đến khi người ta biết tin một thư viện công cộng ở Brooklyn đã cấm *Huck Finn* và *Tom Sawyer* tại phòng đọc trẻ em, dưới sự giám sát của một nữ thủ thư có tư tưởng đạo đức khá khắt khe. Vụ việc bắt đầu từ tháng Mười một năm trước đó. Một trong những thủ thư, Asa Don Dickinson, người đã bỏ phiếu phản đối quyết định đó một cách mạnh mẽ, đã viết thư riêng về vấn đề này. Clemens đã trả lời:
THƯA ÔNG,
Tôi vô cùng bận lòng về những gì ông chia sẻ. Tôi viết *Tom Sawyer* & *Huck Finn* dành riêng cho người lớn, & tôi luôn cảm thấy đau lòng khi biết rằng trẻ em đã được phép tiếp cận chúng. Tâm trí bị vấy bẩn từ khi còn trẻ thì không bao giờ có thể gột rửa sạch sẽ trở lại. Tôi biết điều này từ chính kinh nghiệm của bản thân, & cho đến tận ngày nay, tôi vẫn nuôi dưỡng nỗi cay đắng không thể nguôi ngoai đối với những người giám hộ thiếu trung thành trong thời niên thiếu của mình, những kẻ không chỉ cho phép mà còn bắt tôi đọc trọn bộ Kinh Thánh chưa qua biên tập trước khi tôi 15 tuổi. Không ai có thể làm điều đó mà có thể thở được một hơi thở trong lành, ngọt ngào lần nữa trên cõi đời này. Hãy hỏi cô gái trẻ đó – cô ấy sẽ nói cho ông biết.
Tôi vô cùng chân thành mong rằng mình có thể nói đôi lời dịu giọng để bảo vệ tính cách của Huck vì ông mong muốn như vậy, nhưng thực lòng mà nói, theo ý kiến của tôi, nó cũng chẳng tốt hơn gì so với những nhân vật như Solomon, David, & phần còn lại của hội thánh thiện kia.
Nếu ở Phòng Thiếu nhi có bản chưa qua biên tập, ông có thể giúp cô gái trẻ đó loại bỏ *Tom* & *Huck* ra khỏi sự bầu bạn đáng ngờ đó được không?
Trân trọng,
S. L. CLEMENS.
Tôi sẽ không cho bất cứ ai xem thư của ông đâu – nó an toàn khi ở chỗ tôi.
Ông Dickinson tất nhiên đã giữ kín bức thư này không cho công chúng biết, mặc dù ông đã đọc to nó cho các thủ thư khác nghe, và thực tế về sự tồn tại cũng như nội dung của nó cuối cùng đã bị rò rỉ. – [Nó đã được cung cấp cho người viết bởi ông Dickinson, và được xuất bản ở đây với sự đồng ý của ông.] – Một trong những thủ thư đã nghe thấy nó đã kể lại tại một buổi tiệc ở nhà hát trong tầm nghe của một phóng viên báo chí chưa được biết tới. Chuyện này xảy ra vào gần cuối tháng Ba năm sau đó.
“Mách nước” thế là đủ. Chuông điện thoại bắt đầu reo liên hồi, và các nhóm phóng viên đồng loạt tập trung trước cửa nhà ông Dickinson và Mark Twain. Tại số 21 Đại lộ số 5, bạn gần như không thể vào hay ra mà không giẫm phải họ. Các tờ báo buổi tối đã đưa ra những suy đoán chi tiết, và *Huck* cùng *Tom* lại có thêm một đợt quảng cáo mới, không chỉ ở Mỹ mà còn ở những vùng đất xa xôi. Dickinson viết cho Clemens rằng ông sẽ không đưa bức thư ra ngoài nếu không có sự cho phép của ông, và Clemens trả lời:
Hãy khôn ngoan như loài rắn và thận trọng như loài bồ câu! Cánh nhà báo muốn bức thư đó – đừng để họ tóm được nó. Họ nói ông từ chối cho họ xem nếu không có sự đồng ý của tôi. Cứ tiếp tục từ chối đi, còn đầu này tôi sẽ lo liệu.
Trong một bức thư gần đây gửi người viết, ông Dickinson khẳng định rằng sự quan tâm của Mark Twain là dành cho người thủ thư, vì ông không muốn đẩy người này vào những rắc rối với cấp trên, và ông nói thêm:
Có lẽ còn chút nghi ngờ về việc liệu Mark Twain có phải là một người theo đạo hay không, bởi có rất nhiều định nghĩa cho từ tôn giáo. Chắc chắn ông là người ghét những quy ước, không có đủ kiên nhẫn với sự đạo đức giả và sự sùng bái sách vở, và có lẽ là bất kính. Nhưng bất cứ ai đọc kỹ sự mô tả về cuộc đấu tranh trong tâm hồn của Huck, liên quan đến việc phản bội Jim, sẽ ghi nhận tác giả của phân cảnh đó có một cảm xúc đạo đức sâu sắc và chân thực.
Các phóng viên thưa dần trong vài ngày sau đó khi không thu được kết quả gì; nhưng chẳng bao lâu sau, họ lại quay trở lại khi vụ lùm xùm Maxim Gorky xảy ra. Nhà cách mạng lỗi lạc, Tchaykoffsky, với tư cách là một người đại diện đi trước cho Gorky, đã ghé thăm Clemens để tranh thủ sự đồng cảm của ông trong sứ mệnh của họ, đó là gây quỹ cho sự nghiệp giải phóng nước Nga. Clemens đã bày tỏ sự đồng cảm và hứa sẽ giúp đỡ, mặc dù ông không ngần ngại làm họ nản lòng. Ông nói rằng sự nhiệt tình của người Mỹ trong những vấn đề như vậy thường dừng lại trước ví tiền của họ, và chuyến đi vận động cách mạng này sẽ thất bại. Howells cũng có chung quan điểm này. Trong bản tường thuật của mình về sự kiện này, ông viết:
Tôi đã nói với một người bạn quý của tôi và của cả anh ấy rằng tôi không tin anh ấy có thể kiếm được hai mươi lăm trăm đô la, và tôi nghĩ bây giờ tôi đã ước tính quá cao rồi.
Tuy nhiên, sự quan tâm của Clemens ngày càng lớn. Ông tham dự một bữa tiệc tối được tổ chức cho Gorky tại "Câu lạc bộ A", số 3 Đại lộ số 5, và giới thiệu Gorky với những người tham dự. Ông cũng viết một bức thư để Tchaykoffsky đọc tại một cuộc họp tổ chức ở Grand Central Palace, nơi ba ngàn người đã tập trung để nghe nhà cách mạng vĩ đại này kể về câu chuyện những bất công tại nước Nga. Bức thư có nội dung:
THƯA ÔNG TCHAYKOFFSKY, – Tất nhiên là tôi ủng hộ cuộc cách mạng Nga. Điều đó không cần phải bàn cãi. Tôi hy vọng nó sẽ thành công, và giờ đây sau khi đã trò chuyện với ông, tôi thêm vững tin rằng điều đó sẽ xảy ra. Chính phủ bằng những lời hứa giả dối, bằng sự lừa lọc, phản bội và lưỡi dao đồ tể, chỉ để làm giàu cho một gia đình duy nhất gồm những kẻ ăn bám cùng đám họ hàng nhàn rỗi và đồi bại, thiết nghĩ đã quá đủ tại nước Nga rồi. Và hy vọng rằng quốc gia đang trỗi dậy, giờ đây đang vươn mình trong sức mạnh, sẽ sớm chấm dứt điều đó và thiết lập nền cộng hòa thay thế. Một vài người trong chúng ta, ngay cả những kẻ đầu bạc, có thể sẽ sống để chứng kiến ngày phước lành khi mà sa hoàng và đại công tước sẽ khan hiếm ở đó giống như tôi tin rằng họ cũng khan hiếm trên thiên đàng vậy.
Trân trọng nhất,
MARK TWAIN.
Clemens và Howells đã đến thăm Gorky và đồng ý sẽ đóng vai trò quan trọng trong một bữa tiệc tối văn chương được tổ chức để vinh danh ông ta. Phong trào thực sự đang đạt đến quy mô đáng kể thì đột nhiên, một sự việc xảy ra khiến nó lụi tàn vĩnh viễn, và khá nực cười.
Một buổi chiều nọ, khi đến số 21 Đại lộ số 5, tôi gặp Howells đang bước ra. Tôi thấy vẻ mặt ông có nét gì đó bất hạnh và bị truy đuổi. Tôi đi lên phòng làm việc, và khi mở cửa, tôi thấy bầu không khí đặc quánh khói xì gà, còn Clemens đang đi lại giữa những làn khói xanh lượn lờ, vẻ mặt khá dữ dội. Ông quay lại nhìn tôi đầy dò hỏi khi tôi bước vào. Tôi đã cắt một bức tranh biếm họa từ một tờ báo buổi sáng, vẽ cảnh ông đang lật đổ ngai vàng của Sa hoàng – kiểu thứ mà ông thường rất thích. Tôi nói:
"Đây là thứ có lẽ ông sẽ muốn xem, thưa ông Clemens."
Ông lắc đầu dữ dội.
"Không, bây giờ tôi không xem gì được cả," và ngay lập tức biến mất vào phòng riêng. Một điều gì đó phi thường đã xảy ra. Tôi tự hỏi liệu sau tình bạn kéo dài suốt đời đó, ông và Howells có cãi nhau hay không. Tôi đương nhiên là tò mò, nhưng đây không phải là lúc thích hợp để tìm hiểu. Lát sau, tôi xuống phố, nơi những cậu bé bán báo đang rao báo ấn bản đặc biệt. Khi tôi mua một tờ và liếc nhìn trang nhất, tôi đã hiểu. Gorky đã bị đuổi khỏi khách sạn vì đưa đến Mỹ, với tư cách là vợ ông ta, một người phụ nữ không được luật pháp Mỹ công nhận. Bà Andreieva, một nữ diễn viên người Nga, là một lãnh đạo trong phong trào tự do, và theo phong tục Nga, mối quan hệ của bà với Gorky được công nhận và tôn trọng; nhưng nó lại không đủ "chính thống" theo các quy ước của Mỹ, và chắc chắn thật đáng tiếc khi một sứ giả của mục tiêu cao cả lại đến đây với sự cản trở như vậy. Dường như tin tức đã đến tai Howells và Clemens, và họ đang thảo luận một cách đầy lo âu về việc nên làm gì với bữa tiệc tối.
Trong vòng một hoặc hai ngày, Gorky và bà Andreieva đã bị đuổi khỏi hàng loạt khách sạn, và tất nhiên các tờ báo tràn ngập những dòng tít lớn. Một đội quân phóng viên đang truy đuổi Clemens và Howells. Cuộc cách mạng Nga hoàn toàn bị lãng quên trong sự quan tâm đời tư sống động và thân mật hơn này. Howells lại đến, các phóng viên theo sau và đứng gác ở cửa bên dưới. Trong cuốn 'My Mark Twain', ông viết:
Đó là thời điểm của đợt phun trào núi lửa Vesuv vĩ đại, và chúng tôi tự hình dung mình đang ở trong tầm với của một ngọn núi lửa thi thoảng lại "thổi bay một chóp nón", theo cụm từ của điện báo. Mái của khu chợ lớn ở Naples vừa bị sập dưới sức nặng của tro và than, chôn vùi hàng trăm người; và chúng tôi hỏi nhau liệu mình có cảm thấy tiếc vì không ở đó, nơi áp lực sẽ còn ít khủng khiếp hơn nhiều so với chúng tôi ở Đại lộ số 5. Người quản gia bị cấm đoán đi lên cùng tin nhắn rằng có vài quý ông ở dưới đang muốn gặp Clemens.
"Bao nhiêu người?" ông hỏi.
"Năm," người quản gia ngập ngừng.
"Phóng viên à?"
Người quản gia giả vờ không chắc chắn.
"Ông sẽ làm gì?" ông hỏi tôi.
"Tôi sẽ không gặp họ," tôi nói, và sau đó Clemens đi thẳng xuống gặp họ. Bằng cách nào hay phương tiện gì mà ông xoa dịu được sự thèm khát của họ, tôi không thể nói, nhưng tôi đoán là nhờ lời thú nhận sự thật chính xác, điều vốn dĩ chẳng gây hại gì. Họ rời đi trong vui vẻ, và ông trở lại với sự hài lòng rạng rỡ khi đã gặp được họ.
Vào thời điểm này, không rõ chính xác lời nhắn nào được gửi đến Gorky nhưng vấn đề hẳn đã được giải quyết vào đêm hôm đó, vì sáng hôm sau Clemens có tâm trạng rất tốt. Đó là trước giờ đọc chính tả, ông trôi vào phòng làm việc và bắt đầu nói ngay về bữa tiệc tối và sự bất khả thi của việc tổ chức nó bây giờ. Sau đó ông nói:
"Dư luận Mỹ là một loại vải mỏng manh. Nó co rúm lại như những sợi tơ buổi sáng ngay khi chỉ cần một tác động nhẹ nhất."
Cuối ngày đó, ông đã viết ghi chú này:
Luật pháp có thể lách và sự trừng phạt có thể tránh, nhưng một phong tục bị vi phạm công khai sẽ mang lại sự trừng phạt chắc chắn. Hình phạt có thể bất công, phi đạo đức, vô lý và tàn nhẫn; không quan trọng, nó vẫn sẽ được thực thi như thường. Chắc chắn rồi, người lạ đến thăm chỉ có một cách khôn ngoan nhất để làm – tìm hiểu phong tục của đất nước đó là gì và kiềm chế việc phạm vào chúng.
Những nỗ lực được thực hiện để biện minh cho Gorky xứng đáng nhận được mọi sự tôn trọng vì lòng bao dung của động cơ đằng sau chúng, nhưng tôi nghĩ rằng mực đã bị lãng phí vô ích. Phong tục là phong tục: nó được xây bằng đồng, sắt nồi hơi, đá granite; những sự thật, những lý lẽ, những tranh luận chẳng có tác dụng gì với nó giống như những cơn gió nhàn rỗi chẳng làm gì được Gibraltar vậy. – [Với Dan Beard, ông nói: "Gorky đã phạm một sai lầm khủng khiếp, Dan. Cậu ta thà rằng cứ đến đây với mỗi chiếc áo sơ mi còn hơn."]
Sự xáo trộn về Gorky vừa mới bắt đầu lắng xuống thì có một biến động khác ập đến dập tắt hoàn toàn nó. Vào buổi chiều ngày 18 tháng Tư, tôi nghe thấy tại The Players một tin đồn điện thoại lan truyền rằng một trận động đất lớn đang xảy ra ở San Francisco. Có lẽ nửa giờ sau đó, tôi gặp Clemens bước ra từ số 21. Ông hỏi:
"Anh đã nghe tin tức về San Francisco chưa?"
Tôi nói tôi đã nghe tin đồn về một trận động đất; và đã thấy một ấn bản đặc biệt với những dòng tít lớn gây hoang mang; nhưng tôi cho rằng vấn đề đã bị thổi phồng.
"Không," ông nói, "tôi sợ là không phải vậy. Chúng tôi vừa nhận được một tin nhắn điện thoại rằng tình hình còn tồi tệ hơn những gì báo cáo ban đầu. Một đám cháy lớn đang thiêu rụi thành phố. Đi cùng tới sạp báo thôi và chúng ta sẽ xem có ấn bản mới hơn không."
Chúng tôi đi bộ đến Đại lộ số 6 và phố số 8 và lấy vài tờ báo mới. Tin tức thực sự còn tệ hơn những gì được báo cáo ban đầu. San Francisco đang trên đà hủy diệt. Clemens vô cùng xúc động, và bắt đầu nhớ lại người bạn cũ này, người kia mà tính mạng và tài sản của họ có thể đang gặp nguy hiểm. Ông nhắc đến Joe Goodman và gia đình Gillis, và hình dung ra cảnh tượng tại thành phố đang lụi tàn đó.