Tôi không báo trước cho Bermuda rằng mình sẽ đến, và vào buổi sáng ngày thứ hai khi tàu cập bến Hamilton, tôi nhanh chóng rời tàu và vội vã đến Bay House. Cánh cửa vẫn mở toang như thường lệ ở hòn đảo mùa hè này, và chẳng thấy bóng dáng ai. Tôi đã quen thuộc với nơi đây nên cứ thế đi thẳng vào căn phòng của Mark Twain mà không cần gõ cửa. Vừa bước vào, tôi thấy ông đang ngồi một mình trên chiếc ghế lớn, khoác chiếc áo choàng ngủ quen thuộc.
Bay House nằm ngay sát mặt nước, và ánh nắng ban mai phản chiếu qua khung cửa sổ mang một vẻ khác lạ. Ông vẫn chưa cạo râu, trông gầy gò và tái nhợt một cách bất thường; chắc chắn là ông đã sút cân nhiều. Trong giây lát, tôi sững sờ đến mức không thốt nên lời. Khi quay lại nhìn thấy tôi, ông có vẻ hơi ngơ ngác.
"Sao nào," ông nói, đưa tay ra, "anh không bảo chúng tôi là anh sẽ đến."
"Vâng," tôi đáp, "chuyến đi hơi đường đột. Tôi thấy không yên tâm lắm khi đọc mấy lá thư gần đây của ông."
"Nhưng chúng đâu có nghiêm trọng đến thế," ông phản đối. "Anh không nên vì tôi mà lặn lội đến đây."
Khi ấy tôi bảo rằng tôi đến vì bản thân mình; rằng tôi thấy cần được nghỉ ngơi nên quyết định chạy sang đây và cùng ông trở về.
"Thế thì—rất—tốt," ông nói, theo cái cách chậm rãi, nhẹ nhàng thường thấy. "Giờ tôi thấy vui khi gặp anh rồi đấy."
Bữa sáng được mang vào và ông ăn rất ngon miệng.
Sau khi được cạo râu và dựa vào gối, tôi lại thấy, hóa ra mình đã lầm khi nghĩ ông thay đổi nhiều đến thế. Quả thật ông gầy đi, nhưng sắc mặt vẫn hồng hào, ánh mắt vẫn tinh anh; chẳng có vẻ gì của một người đang trong cơn nguy kịch. Ông kể cho tôi nghe về những cơn đau dữ dội mà ông phải chịu đựng, về việc những cơn đau ấy đã hành hạ ông ra sao, và ông đã phải tiêm thuốc giảm đau như thế nào, thứ mà ông hóm hỉnh gọi là những "chỉ thị thôi miên" và "phương pháp trị liệu dưới da". Ông vẫn giữ được khiếu hài hước của mình, điều mà ông buộc phải có, ngay cả khi Tử thần có đang đứng ngay trước mặt.
Từ ông bà Allen và bác sĩ, tôi biết được cơ hội sống của ông mong manh đến nhường nào và những ngày sắp tới còn nhiều bất trắc ra sao. Ông Allen đã đặt vé tàu Oceana cho chuyến ngày 12, và mục tiêu duy nhất lúc này là giúp ông hồi phục thể trạng cho chuyến đi.
Những người bạn tốt bụng ấy mới tận tụy với ông làm sao! Họ đã nghĩ ra đủ mọi cách để ông được thoải mái nhất có thể. Ông Allen còn lắp một chiếc chuông điện nối thẳng với phòng mình để có thể thức giấc ngay lập tức vào bất cứ giờ nào trong đêm. Clemens đã từ chối có y tá chăm sóc, vì ông chỉ cần người giúp đỡ trong những cơn đau dữ dội, chứ không muốn có y tá quanh quẩn bên cạnh suốt ngày. Khi cơn đau qua đi, ông lại tươi tỉnh, hoạt bát và trông khỏe khoắn như xưa.
Vào buổi chiều hôm tôi đến, chúng tôi đi dạo bằng xe như trước đây, và ông vẫn bàn luận về vài chủ đề cũ theo phong cách cũ. Ông bảo mình vừa đọc lại Macaulay, và kể khá dài về sự giả tạo cùng những âm mưu tại triều đình Anh dưới thời James II. Ông cũng nhắc đến Thư viện Redding. Tôi đã bán giúp ông phần đất nơi từng là trang trại của Jean, và ông nảy ra ý định dùng số tiền đó để xây một công trình tưởng niệm cho cô bé. Tôi đã viết thư gợi ý rằng có lẽ ông muốn dựng một tòa thư viện nhỏ, vì mảnh đất của Adams nhìn ra góc phố nơi Jean vẫn đi qua mỗi ngày khi cô bé cưỡi ngựa ra ga lấy thư. Ông nói mình đã suy nghĩ về việc này và muốn thực hiện ý tưởng đó. Ông nhờ tôi viết thư ngay cho luật sư của mình, ông Lark, để chuẩn bị giấy tờ bổ nhiệm các ủy viên quản lý quỹ thư viện tưởng niệm.
Cơn đau không làm phiền ông vào chiều hôm đó, cũng như trong vài ngày kế tiếp. Ông vui vẻ và hoàn toàn là chính mình, ông thường ra ngoài bãi cỏ; nhưng chúng tôi không đi dạo bằng xe nữa. Phần lớn thời gian, ông ngồi tựa vào giường, đọc sách, hút thuốc hoặc trò chuyện theo cách cũ; và khi nhìn ông, ông tràn đầy sinh lực và niềm vui sống đến nỗi tôi không thể tin được rằng ông sẽ ra đi trước tất cả chúng tôi. Tôi nhận ra trong ba tháng qua ông đã thực sự sống rất mãnh liệt—đôi khi quá sức chịu đựng của bản thân—vì ông không chú ý đến giờ giấc hay chế độ ăn uống, và hậu quả là ông phải chịu đựng những cơn đau.
Ông không viết lách gì, dù thỉnh thoảng có nguệch ngoạc vài tấm thiệp Valentine đùa nghịch, và một ngày nọ, ông tự giải trí bằng cách soạn một chương đưa ra lời khuyên—dường như là dành cho tôi—mà sau khi đọc to cho ông bà Allen nghe và được họ tán đồng, ông tuyên bố sẽ cho in ra để tôi được nhờ. Vì đây dường như là đoạn văn dài cuối cùng ông từng viết, và vì nó rất đặc trưng và thú vị, tôi xin phép trích vài đoạn. "Lời khuyên" này liên quan đến cách ứng xử khi tới Cổng Thiên đàng mà Thánh Peter được cho là đang canh giữ—
Khi mới đến, đừng lên tiếng với Thánh Peter cho đến khi ông ấy lên tiếng trước. Không đến lượt anh mở lời đâu.
Đừng mở đầu bất kỳ câu nào bằng từ "Này".
Khi xin vé, đừng cố bắt chuyện. Nếu bắt buộc phải nói, hãy tránh chủ đề thời tiết. Thánh Peter chẳng quan tâm chết tiệt gì đến thời tiết đâu. Và đừng hỏi ông ấy chuyến tàu 4 giờ 30 khởi hành lúc nào; trên thiên đàng không có tàu hỏa, ngoại trừ tàu chạy thẳng, và anh càng biết ít về chúng thì càng có lợi cho anh.
Anh có thể xin chữ ký của ông ấy—chẳng hại gì đâu—nhưng hãy cẩn thận đừng nói rằng đó là cái giá phải trả của sự vĩ đại. Ông ấy nghe câu đó nhiều rồi.
Đừng cố chụp ảnh ông ấy. Địa ngục đầy rẫy những kẻ đã mắc sai lầm đó đấy.
Hãy để con chó của anh ở ngoài. Thiên đàng được vào là nhờ ân huệ. Nếu nhờ công đức mà được vào, thì anh sẽ phải ở ngoài còn con chó sẽ được vào.
Anh sẽ muốn lẻn xuống vào ban đêm để mang nước cho những đứa trẻ tội nghiệp đó (những đứa trẻ không được rửa tội), nhưng đừng có thử. Anh sẽ bị bắt quả tang đấy, và chẳng ai trên thiên đàng còn tôn trọng anh sau chuyện đó đâu.
Hãy giải thích với Helen tại sao tôi không đến. Nếu anh có thể.
Có vài trang lời khuyên như vậy. Một đoạn được viết bằng tốc ký. Tôi định nhờ ông dịch lại; nhưng có quá nhiều thứ phải bận tâm, nên tôi đã quên mất.
Tôi dành phần lớn thời gian mỗi ngày bên ông, chỉ ngồi cạnh giường đọc sách trong khi ông tự đọc hoặc chợp mắt. Những đêm ông thường khó ngủ—ông thấy ngủ ban ngày dễ hơn—và ông thích cảm giác có người ở bên. Ông bắt đầu quan tâm đến cuốn Jude của Hardy và bàn luận về nó với vẻ rất tán thưởng, giục tôi đọc cuốn đó. Ông chú trọng nhiều đến vấn đề đạo đức, hay đúng hơn là sự thiếu hụt đạo đức trong truyện. Ông theo dõi câu chuyện đến tận cuối, đọc xong vào buổi chiều trước khi chúng tôi nhổ neo. Đó là lần đọc sách liên tục cuối cùng của ông. Tôi nhận thấy khi ngủ, nhịp thở của ông rất khó khăn, và tôi có thể thấy từ ngày này qua ngày khác rằng ông không hề khá lên; nhưng mỗi buổi tối ông đều vui vẻ và hoạt bát, ông thích cả gia đình quây quần quanh mình, khi ấy ông thực sự rất vui vẻ về những chuyện xảy ra trong ngày. Chỉ vài ngày trước khi chúng tôi lên tàu, những cơn đau dữ dội quay trở lại. Đêm ngày mùng 8 là một đêm rất khó khăn. Bác sĩ được gọi đến, và phải tiêm morphine nhiều lần cơn đau mới dịu đi. Khi tôi quay lại vào sáng sớm, ông đang ngồi trên ghế cố gắng hát, theo thói quen buổi sáng ngày xưa. Ông nắm lấy tay tôi và nói:
"Chà, tôi đã có một đêm đầy màu sắc. Mọi cơn đau tôi có đều được phô diễn cả."
Ông nhìn ra cửa sổ, nơi ánh nắng rọi trên mặt vịnh và những hòn đảo xanh điểm xuyết. "'Lấp lánh và tươi sáng trong làn ánh sáng lung linh'," ông trích dẫn. "Đó là Hoffman. Còn lại gì của Hoffman không?"
"Không," tôi đáp.
"Tôi phải đợi tàu Bermudian để xem nó có kéo còi chào không," một lát sau ông nói. "Thuyền trưởng biết tôi đang ốm ở đây, và ông ấy sẽ thổi hai hồi còi ngắn ngay khi tàu đi vòng qua hòn đảo nhỏ kia. Những hồi còi đó là dành cho tôi đấy."
Ông bảo mình thở dễ hơn nếu có thể ngả người về phía trước, nên tôi đặt một chiếc bàn chơi bài trước mặt ông. Bữa sáng được mang vào, và một lúc sau, ông trở nên khá vui vẻ. Ông lại chuyển sang chuyện Macaulay, nói về âm mưu của Vua James nhằm ám sát William II, và việc các giáo sĩ đã tự thuyết phục bản thân rằng chẳng có khác biệt gì giữa việc giết một vị vua trên chiến trường và bằng ám sát. Ông đã ngồi vào chỗ cạnh cửa sổ để đợi tàu Bermudian. Một lúc sau, con tàu tiến vào vịnh, những ống khói đỏ rực của nó nổi bật phía trên hòn đảo xanh. Đó là một buổi sáng rực rỡ, bầu trời và mặt nước xanh biếc tuyệt diệu. Ông chăm chú dõi theo con tàu mà không nói lời nào. Đột nhiên có hai luồng hơi nước trắng xóa, và hai tiếng còi ngắn, khàn đục vang lên từ con tàu.
"Những hồi còi đó dành cho tôi đấy," ông nói, gương mặt tràn đầy sự mãn nguyện. "Thuyền trưởng Fraser không quên tôi."
Tiếp theo lại là một đêm tồi tệ. Phòng tôi cách đó không xa, và Claude đã đến gọi tôi. Tôi không nghĩ bất cứ ai trong chúng tôi tin rằng ông có thể vượt qua được đêm đó; nhưng cuối cùng ông cũng ngủ, hoặc ít nhất là chợp mắt được. Đến sáng, ông bảo:
"Cơn đau ngực đó canh chừng suốt đêm còn hơi thở dốc thì hành hạ cả ngày. Tôi đang mất ngủ đủ để cung cấp cho cả một đội quân kiệt sức đấy. Tôi muốn một ca thuốc 'chỉ thị thôi miên' đó mỗi tối và mỗi sáng."
Giờ chúng tôi bắt đầu lo rằng ông sẽ không thể lên tàu vào ngày 12; nhưng thật may mắn, đến ngày 12, sức khỏe ông đã cải thiện đáng kể, đến mức tôi bắt đầu tin rằng nếu ông có thể về đến Stormfield, nơi không khí trong lành hơn, ông hoàn toàn có thể sống qua mùa hè. Bầu không khí ẩm ướt của mùa này làm tăng thêm sự khó khăn trong việc thở của ông.
Tối hôm đó, ông vui vẻ lạ thường. Ông bà Allen, Helen và tôi cùng vào chúc ông ngủ ngon. Ông không nỡ để chúng tôi rời đi, nhưng được nhắc rằng sáng mai ông sẽ lên tàu, và bác sĩ đã khăng khăng yêu cầu ông phải nghỉ ngơi, nằm yên trên giường. Ông vốn chưa bao giờ là người dễ bảo. Một lát sau, bà Allen và tôi, khi đang ở trong phòng khách, nghe thấy tiếng ai đó bước đi nhẹ nhàng ngoài hiên. Chúng tôi bước ra, và thấy ông đang đi dạo qua lại trong chiếc áo choàng ngủ, thản nhiên như thể ông không hề là một bệnh nhân vậy. Ông bảo mình không thấy buồn ngủ, và nghĩ tập thể dục một chút sẽ tốt cho mình. Có lẽ là vậy thật, vì đêm đó ông đã ngủ ngon lành—một điều may mắn lớn.
Ông Allen đã thuê một chiếc tàu kéo đặc biệt đến bến Bay House vào buổi sáng để đưa ông ra tàu lớn. Ông được bế trên chiếc ghế tay nhỏ ra tàu kéo, và suốt chặng đường đi, ông có vẻ tinh thần rất phấn chấn, chẳng giống một bệnh nhân chút nào. Các thủy thủ lại bế ông trên chiếc ghế đó vào tận khoang tàu, và ông nói lời tạm biệt với những người bạn Bermuda thân thương ấy, rồi chúng tôi khởi hành.
Chừng nào tôi còn ký ức, tôi sẽ còn nhớ bốn mươi tám giờ của chuyến hải trình về nhà đó. Đó chỉ là hai ngày ngắn ngủi nếu đo bằng thời gian; nhưng nếu đo bằng trải nghiệm cuộc sống, nó đã chiếm một vị trí trong những khoảng thời gian vô định mà ngay cả những năm tháng cũng không thể đong đếm được.
Ban đầu ông có vẻ hoàn toàn bình thường, và hỏi xin danh mục thư viện trên tàu, rồi chọn vài tập hồi ký của Nữ bá tước Cardigan để đọc. Ông cũng hỏi tập hai cuốn Cách mạng Pháp của Carlyle mà ông mang theo. Nhưng chúng tôi lập tức đi vào vùng không khí ẩm ướt, ngột ngạt hơn của dòng hải lưu Gulf Stream, và nhịp thở của ông bắt đầu khó khăn, rồi trở nên gần như không thể. Có hai lỗ cửa sổ tàu lớn, tôi đã mở ra; nhưng lát sau ông gợi ý rằng ở ngoài boong sẽ tốt hơn. Chỉ vài bước là ra đến boong chính, và không có hành khách nào ở đó. Tôi cho mang một chiếc ghế tàu ra, cùng với Claude dìu ông ngồi vào đó và quấn chăn cho ông; nhưng trời trở nên ẩm và lạnh, nhịp thở của ông không cải thiện. Tôi cảm thấy hồi kết có thể đến bất cứ lúc nào, và suy nghĩ này cũng hiện trong đầu ông, vì một lần trong cơn cố gắng giành lấy từng hơi thở, ông thốt lên:
"Tôi đi đây—tôi sẽ đi trong chốc lát nữa thôi."
Hơi thở quay lại; nhưng lúc đó tôi nhận ra rằng ngay cả cabin của ông cũng tốt hơn ở đây. Tôi dìu ông trở lại giường và chắn bớt luồng hơi ẩm chết chóc đó. Ông hỏi xin "chỉ thị thôi miên" (vì khiếu hài hước của ông chưa bao giờ mất đi), và dù chưa đến giờ quy định, tôi không thể từ chối. Ông không thể nằm xuống, dù chỉ là tựa lưng, mà không cảm thấy vô cùng đau đớn. Thuốc giảm đau làm ông lờ đờ, và ông khao khát được ngủ; nhưng ngay khi giấc ngủ sắp đến, cơn vật lộn để tìm không khí lại bắt ông phải ngồi dậy.
Trong những khoảnh khắc dễ chịu hơn, ông nói chuyện hoàn toàn theo cách cũ, và hết lần này đến lần khác cố gắng đọc sách, rồi với tay lấy chiếc tẩu hoặc điếu xì gà nằm trong chiếc võng nhỏ bên giường. Tôi bật diêm cho ông, và ông rít một hai hơi đầy thỏa mãn. Sau đó, sự bình yên mang đến cơn buồn ngủ, và trong khi tôi đỡ ông, có lẽ đã có vài khoảnh khắc ngủ thiếp đi quý giá. Chỉ vài khoảnh khắc thôi, vì con quỷ ngạt thở luôn chực chờ để kéo ông trở lại với những đợt tra tấn mới. Điều này lặp đi lặp lại không biết bao nhiêu lần, đan xen với việc ông được dìu đứng dậy hoặc ngồi trên chiếc ghế đối diện giường. Bất chấp nỗi đau đớn, hai đặc điểm nổi bật vẫn còn đó—khiếu hài hước và sự quan tâm dịu dàng dành cho người khác.
Có lần khi con tàu lắc lư và chiếc mũ của ông rơi khỏi móc, lăn vòng quanh sàn cabin, ông nói:
"Con tàu đang đi quyên góp đấy."
Lại một lần khác ông nói: "Tôi xin lỗi anh, Paine, nhưng tôi không thể làm gì khác—tôi không thể hối thúc việc chết chóc này. Anh không thể cho tôi thêm chút thuốc 'chỉ thị thôi miên' để kết thúc mọi chuyện sao?"
Ông nghĩ nếu tôi có thể xếp gối để ông ngồi thẳng dậy thì sẽ không cần phải dìu ông nữa, và khi đó tôi có thể ngồi trên ghế sofa đọc sách trong khi ông cố chợp mắt. Ông muốn tôi đọc cuốn Jude, ông nói vậy, để chúng tôi có thể bàn luận về nó. Tôi lấy tất cả những chiếc gối có thể tìm được và xếp xung quanh ông, rồi ngồi xuống với cuốn sách, và điều đó dường như mang lại cho ông sự an tâm. Ông chợp mắt một chút rồi lại giật mình tỉnh giấc, đôi mắt mã não sắc sảo của ông dò xét tôi xem tôi có còn ở đó không. Cứ thế—hai mươi lần trong một giờ—điều này lặp đi lặp lại. Khi tôi không thể từ chối ông thêm nữa, tôi cho ông dùng thuốc giảm đau, nhưng nó chưa bao giờ hoàn toàn chế ngự được ông hay mang lại cho ông sự nhẹ nhõm trọn vẹn.
Khi nhìn ông nằm đó, thân hình tiều tụy, tôi không thể không nhớ đến biết bao công lao trong những năm tháng của đời ông, và tất cả vinh quang lẫy lừng mà thế giới đã dành cho ông. Có lẽ một phần điều này cũng hiện lên trong tâm trí ông, vì một lần khi tôi mời ông dùng vài loại thuốc nhẹ hơn mà chúng tôi mang theo, ông nói:
"Sau bốn mươi năm cống hiến cho công chúng, tôi chỉ còn là tấm bia để thuốc men bắn vào."
Quy trình thay đổi từ giường xuống sàn, từ sàn sang ghế sofa, từ ghế sofa lại về giường giữa những chiếc gối, cứ lặp đi lặp lại, ông luôn nghĩ đến việc mình có thể đang gây phiền hà, hiếm khi thốt ra lời than vãn nào; nhưng có một lần ông nói:
"Tôi chưa bao giờ nghĩ mình lại không sống thọ hơn John Bigelow."
Và lần khác: "Căn bệnh này thật bí hiểm. Nếu chỉ cần biết rõ các chi tiết thôi thì chúng ta cũng có thứ mà chửi rủa rồi."
Hết lần này đến lần khác ông cầm cuốn Carlyle hoặc Hồi ký Cardigan lên, và đọc, hoặc có vẻ như đang đọc, vài dòng; nhưng rồi cơn buồn ngủ ập đến và cuốn sách rơi xuống. Hết lần này đến lần khác ông cố gắng hút thuốc, hoặc trong cơn lơ mơ, ông giả bộ hành động đưa điếu xì gà lên môi và rít theo cách cũ.
Hai giấc mơ ám ảnh ông trong những giây phút thiếp đi—một là về một vở kịch mà vai diễn tổng quản lý luôn bị bỏ trống. Thỉnh thoảng khi tỉnh lại, ông kể về chuyện này, và nó dường như khiến ông buồn cười. Giấc mơ kia lại là một nỗi khó chịu: một hội đồng đại học đang cố gắng trao cho ông một tấm bằng mà ông không hề muốn. Có lần, nửa tỉnh nửa mê, ông nhìn tôi dò xét và hỏi:
"Có thứ gì đó mà tôi có thể từ chức để thoát khỏi tất cả chuyện này không? Họ cứ cố trao cái bằng đó cho tôi mà tôi thì không muốn." Sau đó, khi nhận thức được, ông nói: "Tôi giống như một con chim trong lồng: luôn mong được thoát ra, nhưng luôn bị những sợi dây thép đánh bật trở lại." Và, một lúc sau: "Ôi, nó thật bí ẩn, và nó kéo dài lâu quá."
Về phía tối ngày đầu tiên, khi trời bên ngoài tối dần, ông hỏi:
"Chúng ta đã trên chuyến hải trình này bao lâu rồi?"
Tôi trả lời rằng hôm nay đã kết thúc ngày đầu tiên.
"Còn bao nhiêu ngày nữa?" ông hỏi.
"Chỉ còn một ngày và hai đêm nữa thôi."
"Chúng ta sẽ chẳng bao giờ đến đích mất," ông nói. "Thật là một vĩnh hằng."
"Nhưng chúng ta phải làm vậy vì Clara," tôi bảo ông, và tôi ước tính rằng giờ này Clara đã đi được hơn nửa quãng đường đại dương rồi.
"Đó là một cuộc đua thua cuộc," ông nói; "chẳng con tàu nào có thể chạy nhanh hơn cái chết cả."
Đã có những bài viết—tôi không rõ bằng chứng xác thực thế nào—rằng một số người bất đồng chính kiến vĩ đại đã cải chính khi cận kề cái chết—trở nên yếu đuối và sợ hãi không dám phớt lờ những truyền thống cũ trước sự bí ẩn lớn lao. Tôi muốn viết ở đây rằng Mark Twain, khi tiến gần đến điểm kết thúc, chưa bao giờ lộ ra một chút run sợ hay thậm chí là do dự. Tôi đã chú trọng vào những giờ phút đau đớn này, khi cái chết là cái bóng hiện hữu, để cho thấy rằng cuối đời ông vẫn như trước đây, không hơn không kém, và chưa bao giờ thôi dũng cảm.
Có lần, trong khoảnh khắc ông thấy dễ chịu và hoàn toàn tỉnh táo, ông nói một cách nghiêm túc:
"Khi tôi có vẻ như sắp chết, tôi không muốn bị kích thích để sống lại. Tôi chỉ muốn được thoải mái để ra đi thôi."
Không hề có một chút do dự nào; không có sự níu kéo vô vọng, không có một chút sợ hãi nào.
Bằng cách nào đó, hai ngày hai đêm ấy cũng trôi qua. Có lần, khi thuốc giảm đau làm dịu bớt cơn đau, tôi đã ngủ trong khi Claude canh chừng; và một lần nữa, vào lúc cuối đêm cuối cùng, khi chúng tôi đã đi vào bầu không khí miền Bắc lạnh giá, đầy sinh khí, hơi thở đã trở lại với ông, và cùng với nó là giấc ngủ.
Người thân, bác sĩ và cánh phóng viên đã có mặt tại bến tàu để chào đón ông. Ông đã tỉnh, và luồng không khí phương Bắc làm ông tỉnh táo hơn, mặc dù có lẽ chính cái lạnh đó đã gây ra những cơn đau ở ngực, điều mà may mắn thay, ông đã tránh được trong suốt chuyến hải trình. Đó không phải là một cơn đau kéo dài, và thật may mắn, đó là lần cuối cùng.
Một chiếc xe cứu thương đã được chuẩn bị, và một khoang tàu đã được đặt trên chuyến tàu nhanh buổi chiều đến Redding—cũng chính là chuyến tàu đã đưa ông đến đó hai năm trước. Bác sĩ Robert H. Halsey và Bác sĩ Edward Quintard đã chăm sóc ông, và chuyến đi thực sự thoải mái trong sự vui vẻ, vì giờ ông đã có thể thở được, và sự nhẹ nhõm đó mang lại những mối quan tâm cũ. Nằm nửa tựa trên ghế sofa, ông xem qua báo chiều. Thật tình cờ, Charles Harvey Genung, người hơn bốn năm trước đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa tôi đến với Mark Twain, cũng ở trên cùng chuyến tàu, cùng toa xe, đang trên đường đến trang trại của ông ấy ở New Hartford.
Lounsbury đang đợi sẵn với chiếc xe ngựa, và trong buổi tối tháng Tư tĩnh lặng, ngọt ngào đó, chúng tôi đưa ông về Stormfield giống hệt như cách chúng tôi đã đón ông hai năm trước. Thỉnh thoảng ông nhắc đến sự chậm chạp của mùa xuân, vì chỉ mới có vài cái cây bắt đầu hé xanh. Khi chúng tôi đánh xe vào con đường dẫn đến lối vào Stormfield, ông nói:
"Chúng ta có thể thấy nơi anh xây phòng bi-a không?"
Phần mái đầu hồi nhô lên trên những tán cây, và tôi chỉ cho ông thấy.
"Trông khá uy nghi đấy," ông nói.
Tôi nghĩ đó là mối quan tâm cuối cùng đối với thế giới bên ngoài mà ông từng thể hiện về bất cứ điều gì. Ông đã được bế từ tàu lên và từ tàu hỏa xuống, nhưng khi xe chúng tôi đỗ lại trước Stormfield, nơi bà Paine, cùng Katie Leary và những người khác trong gia đình đang chờ đón, ông đã tự mình bước xuống xe với một chút nhẹ nhàng như ngày xưa, và với tất cả sự lịch thiệp vốn có, ông đưa tay chào từng người một. Sau đó, trên chiếc ghế vải mà chúng tôi đã mang theo, Claude và tôi bế ông lên lầu về phòng mình, giao ông cho các bác sĩ chăm sóc, và để ông tận hưởng sự thoải mái cùng bầu không khí thân thương của ngôi nhà. Đó là tối thứ Năm, ngày 14 tháng Tư năm 1910.