Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1900 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ccxl. Định Nghĩa Về Một Quý Ông

❊ ❊ ❊

Đó là một mùa đông bận rộn đối với ông về mặt xã giao. Người ta liên tục mời gọi ông tham gia mọi thứ từ các buổi tụ họp công cộng cho đến những bữa tiệc tối, và đi đến đâu ông cũng là nhân vật trung tâm. Có lần ông chủ trì một bữa tiệc tối mừng ngày Lễ tình nhân do một số thành viên hội Players tổ chức để khoản đãi David Munro. Ông cho biết mình chưa từng chủ trì một bữa tiệc tối nào trước đó, và ông đã làm việc ấy theo cách riêng của mình—chắc chắn là một cách rất cuốn hút, hoàn toàn phù hợp với bầu không khí và dịp hội ngộ vô tư lởi ấy. Đó thực sự là một sự kiện đậm chất Scotland, với họa tiết kẻ sọc Munro xuất hiện ở khắp nơi, bàn tiệc được trang trí ngập hoa thạch thảo, cùng một tay thổi kèn túi hoang dã diễu hành qua lại trong phòng chờ, tấu lên những khúc âm mạnh mẽ để tôn vinh người con dịu hiền nhất của đất nước Scotland.

Một cuộc họp quan trọng diễn ra vào mùa đông năm đó tại Carnegie Hall—một buổi tụ họp lớn được tổ chức nhằm hỗ trợ Booker T. Washington trong sứ mệnh vì phúc lợi cho đồng bào của ông. Sân khấu và khán phòng chật kín những nhân vật nổi tiếng. Joseph H. Choate và Mark Twain cùng chủ trì buổi lễ và đều có bài phát biểu; ngoài ra còn có sự góp mặt của Robert C. Ogden và chính Booker T. Washington. Mọi thứ thật tuyệt vời và thú vị. Bài diễn văn của Choate được trình bày rất tài tình, và Mark Twain cũng thể hiện phong độ đỉnh cao của mình. Ông nói về chính trị và đạo đức—cả công lẫn tư—về việc người công dân Mỹ trung bình vẫn giữ vững các nguyên tắc Cơ đốc giáo của mình trong ba trăm sáu mươi ba ngày một năm, để rồi vào hai ngày còn lại, họ bỏ quên những nguyên tắc ấy ở nhà, kéo nhau đến cơ quan thuế và các phòng phiếu, rồi làm hết sức mình để phá hoại và xóa bỏ thành quả lao động trung thực, chính đáng suốt cả năm trời của chính họ.

Trước đây tôi từng là một người trung thực, nhưng giờ tôi đang sụp đổ—không, tôi đã thực sự sụp đổ rồi. Khi họ định giá tài sản của tôi ở mức 75.000 đô-la vào cách đây hai tuần, tôi đã đi khắp nơi để hỏi vay số tiền đó nhưng không tài nào vay được. Rồi khi phát hiện ra họ đang để cho cả một đám triệu phú sinh sống ở New York với mức thuế chỉ bằng một phần ba so với những gì họ áp đặt lên tôi, tôi cảm thấy bị tổn thương, phẫn nộ, và tự nhủ rằng đây chính là giọt nước tràn ly. Tôi không đời nào gánh vác cả cái thị trấn này một mình nữa. Chính trong khoảnh khắc đó—khoảnh khắc đáng nhớ ấy, tôi bắt đầu sụp đổ. Chỉ trong mười lăm phút, sự tan rã đã hoàn tất. Chỉ trong mười lăm phút, tôi đã biến thành một đống cát luân lý thuần túy, và tôi giơ cao tay mình, cùng với những vị chấp sự lão luyện và dày dạn kinh nghiệm ấy, thề từ bỏ mọi mảnh tài sản cá nhân mà tôi đang có trên cõi đời này.

Tôi chưa từng nghe ông phát biểu trước một cử thật tạp pí lù. Thật kỳ diệu khi thấy cách ông khiến họ cười ngất, rồi lại lặng đi, rồi hoàn toàn kiểm soát họ theo ý muốn. Ông không hề đưa ra bất kỳ lời biện hộ đặc biệt nào cho phong trào của người da đen; ông chỉ dọn đường bằng niềm vui sự phấn khởi.

Clemens và Choate lại một lần nữa bắt tay nhau vài tuần sau đó, tại một cuộc họp công cộng lớn được tổ chức nhằm giúp đỡ những người trưởng thành bị khiếm thị. Helen Keller dự định sẽ tham gia, nhưng cô đã ngã bệnh vì làm việc quá sức. Cô đã gửi cho Clemens một trong những bức thư tuyệt đẹp của mình, trong đó cô viết:

Tôi sẽ vô cùng hạnh phúc nếu có thể cảm nhận qua lòng bàn tay từng từ thốt ra từ đôi môi ông, và được đón nhận, ngay trong khoảnh khắc chúng cất lên, sự hùng biện của vị đại sứ mới nhất của chúng tôi gửi đến những người khiếm thị.

Clemens, khi đọc cho thư ký ghi chép lại vào sáng hôm sau, đã kể về buổi gặp gỡ đầu tiên của ông với Helen Keller tại một buổi họp mặt nhỏ ở nhà Lawrence Hutton, khi cô khoảng mười bốn tuổi. Đó là một sự kiện không cần đến sự thêu dệt nào thêm, và có lẽ cũng chẳng có sự thêu dệt nào.

Henry Rogers và tôi đi cùng nhau. Mọi người trong nhóm đã tề tựu đông đủ và chờ đợi một lúc. Cô bé kỳ diệu ấy lúc này mới xuất hiện cùng với người giáo viên cũng tuyệt vời không kém của mình, cô Sullivan, và có vẻ nhận biết rất rõ về bầu không khí xung quanh. Cô bé thốt lên: “Ôi, sách kìa, sách kìa, nhiều, nhiều sách quá. Thật đáng yêu làm sao!”

Từng vị khách lần lượt được dẫn đến chỗ cô bé. Khi bắt tay với từng người, cô lại rụt tay về và nhẹ nhàng đặt những ngón tay lên môi cô Sullivan, người sẽ đọc to tên của vị khách đó áp vào tay cô.

Ông Howells liền đến ngồi cạnh Helen trên chiếc ghế sofa, và cô đặt các ngón tay lên môi ông để ông kể cho nghe một câu chuyện khá dài; bạn có thể thấy từng chi tiết của câu chuyện thấm sâu vào tâm trí cô, bùng lên những tia lửa và hắt ánh chớp rực rỡ lên khuôn mặt cô.

Sau khoảng vài giờ đồng hồ trôi qua vô cùng thú vị, có người hỏi liệu Helen có còn nhớ cảm giác về bàn tay của mọi người sau khoảng thời gian khá dài này không, và liệu cô có thể phân biệt được các bàn tay cũng như gọi đúng tên chủ nhân của chúng hay không. Cô Sullivan liền nói: “Ôi, con bé sẽ chẳng gặp chút khó khăn nào về chuyện đó đâu.” Thế là mọi người lần lượt xếp hàng đi ngang qua, lần lượt bắt tay, và với mỗi cái bắt tay, Helen đều chào đón chủ nhân của bàn tay đó một cách vui vẻ và cất lên cái tên thuộc về họ mà không hề do dự.

Chẳng mấy chốc, mọi người di chuyển vào phòng ăn và ngồi vào bàn tiệc nhẹ. Tôi phải rời đi trước khi buổi tiệc kết thúc, và khi đi ngang qua Helen, tôi nhẹ nhàng vỗ lên đầu cô rồi bước tiếp. Cô Sullivan liền gọi tôi lại và nói: “Xin dừng lại, thưa ông Clemens, Helen đang cảm thấy buồn phiền vì con bé đã không nhận ra bàn tay của ông. Ông có thể quay lại và làm lại điều đó được không?” Tôi quay lại và nhẹ nhàng vỗ lên đầu cô bé, và cô liền thốt lên ngay lập tức: “Ôi, đó là ông Clemens.”

Có lẽ ai đó có thể giải thích được điều kỳ diệu này, nhưng tôi chưa bao giờ làm được. Phải chăng cô có thể cảm nhận được những nếp nhăn trên bàn tay tôi xuyên qua mái tóc? Chắc phải có ai đó khác trả lời hộ câu hỏi này.

Ba năm sau buổi ghi chép đó, điều bí ẩn này cuối cùng đã có được một lời giải đáp vô cùng đơn giản và khá thú vị. Helen đã đến thăm dinh thự Stormfield của Mark Twain ở Connecticut, nơi bấy giờ vừa mới hoàn thành. Trong khoảng thời gian ấy, ông đã gặp lại cô, nhưng trước đó ông vẫn chưa hề nghĩ đến việc hỏi xem làm thế nào mà sáng hôm ấy ở nhà Hutton, cô lại có thể nhận ra ông theo cách có vẻ kỳ diệu đến vậy. Cô nhớ lại, và với một nụ cười, cô đáp:

“Em ngửi thấy mùi của ngợi đấy.” Điều mà, suy cho cùng, cũng chẳng khiến sự việc bớt phần kỳ diệu đi là bao.

Vào một buổi sáng sau khi cô Hobby ra về, Clemens liền nói:

“Một điều rất kỳ lạ đã xảy ra—một trò đùa cỡ bự.” Lúc đó ông đang cạo râu, và những thông tin này được thốt ra ngắt quãng, đứt quãng, hoàn toàn phù hợp với công việc đang làm. Người đọc có lẽ có thể mường tượng ra hiệu ứng mà không cần phải giải thích thêm.

“Tôi từng chuẩn bị đi du ngoạn trên du thuyền cùng với Henry Rogers thì bị một phóng viên chặn lại. Anh ta tuyên bố rằng bà Astor từng nói chưa từng có một vị quý nhân nào bước chân vào Nhà Trắng, và anh ta muốn tôi đưa ra định nghĩa của mình về một người quý ông. Tôi đã không đưa ra định nghĩa của mình; nhưng thế quái nào anh ta vẫn cho đăng nó lên tờ báo buổi chiều. Ban đầu tôi rất tức giận và muốn kiện đòi bồi thường. Nhưng khi đọc lại định nghĩa đó, tôi thấy nó khá thỏa đáng nên đành để mặc nó qua đi. Thế rồi hôm nay, tôi nhận được một bức thư và một bức điện từ một người ở Missouri. Ông ấy đã lập di chúc để lại mười nghìn đô la nhằm làm những tấm biển đồng gắn cho các thư viện khác nhau trong tiểu bang, trên đó sẽ khắc định nghĩa về một quý ông của Mark Twain. Anh ta không có sẵn định nghĩa đó—anh ta chỉ nghe đồn về nó, và muốn tôi cho biết mình có thể tìm thấy nó trong cuốn sách hay bài diễn văn nào của tôi. Khi đọc bức thư ấy, tôi chẳng tài nào nghĩ ra nổi ý tên đó đang ám chỉ cái quái gì, nhưng việc cạo râu hóa ra lại có tác dụng giải phóng suy nghĩ, và ngay lúc này thì mọi thứ đã hiện ra trong đầu tôi.”

Đó là một tình huống chứa đầy những khả năng thú vị; nhưng ông đã không đưa ra bất kỳ kết luận nào về vấn đề này. Ngay lúc đó, một bức điện tín nữa được mang vào, mang đến một góc nhìn đượm buồn hơn cho dòng suy nghĩ của ông. Bức điện báo rằng người đánh xe lâu năm của ông, Patrick McAleer—người đã bắt đầu phục vụ gia đình Clemens từ đúng ngày cưới của cặp đôi trẻ cách đây ba mươi sáu năm trước—đang lâm bệnh nặng và có lẽ chỉ sống được thêm vài ngày nữa. Điều này khiến ông nói về Patrick, về bản chất cao quý, trung thực của ông ấy, và việc ông luôn khẳng định mình vẫn đang phục vụ gia đình họ, ngay cả trong những khoảng thời gian họ đi vắng dài ngày ở nước ngoài. Clemens ra lệnh phải làm mọi cách có thể để mang lại sự thoải mái cho Patrick. Khi thời khắc cuối cùng đến vào vài ngày sau đó, ông đã đáp chuyến đi đến Hartford để đặt những vòng hoa lên linh cữu của Patrick, và cùng với những người bạn của Patrick—những người đánh xe hàng xóm và John O'Neill, người làm vườn—làm khiêng tráp tang, nhận lấy vị trí được phân công của mình mà không hề có bất kỳ sự phân biệt hay ưu ái nào.

Vào chủ nhật tuần tiếp theo, tại Nhà hát Majestic ở New York, Mark Twain đã có buổi trò chuyện trước Hiệp hội Nam thanh niên Cơ đốc giáo. Vì một số lý do, buổi gặp gỡ này đã trở nên vô cùng đặc biệt. Một số lượng lớn vé miễn phí đã được phát ra, vượt xa sức chứa của địa điểm; hơn nữa, người ta còn thông báo rằng khi nào những người có vé đã ngồi vào chỗ, cửa sẽ được mở tự do cho công chúng vào cửa. Chủ đề được chọn cho buổi trò chuyện là “Những hồi ức.”

Khi chúng tôi đến nơi, các con đường đã chật cứng người từ bên này sang bên phía kia suốt một đoạn dài và một vụ bạo loạn đang diễn ra. Một đám đông khổng lồ đã kéo đến vây quanh tòa nhà, nhưng ngặt nỗi các nhân viên thay vì mở toang cửa để khán giả tràn vào nhà hát bất kể có vé hay không, lại khóa chặt chúng lại. Kết quả là một khối con người đang hò hét, chen lấn bỗng chốc lao sầm vào lối vào. Cửa sổ và cửa ra vào bật tung, tiếp theo đó là một cuộc tranh giành hỗn loạn để chen chân vào trong. Chỉ một lát sau, rạp hát đã chật kín người không còn một chỗ trống. Một đội cảnh sát lúc này mới tới nơi và dần vãn hồi trật tự trên đường phố. Người ta bảo rằng giữa lúc hỗn loạn, một số người đã bị ngã và bị giẫm đạp đến thương tích, nhưng phải đến sau này chúng tôi mới biết chuyện đó. Chúng tôi đã được dẫn theo một lối đi phụ nào đó và len lỏi vào các lô ngồi.—[Số báo sáng hôm sau giật tít: “10.000 người chen lấn giẫm đạp tại buổi gặp gỡ Mark Twain. Đàn ông và phụ nữ ăn mặc lịch sự bị cảnh sát gậy gộc đánh đập tại nhà hát Majestic.” Trong bài báo này, tờ báo tường thuật rằng đám đông đã tụ tập từ một tiếng trước giờ mở cửa; rằng chẳng ai lường trước được điều đó và không có sự chuẩn bị nào từ phía lực lượng cảnh sát.]

Bên trong nhà hát bầu không khí hết sức yên bình cho đến khi Mark Twain xuất hiện trên sân khấu. Ông được chào đón bằng những tràng phán hô vang dội, và khi ông chậm rãi, nghiêm trang cất lời: “Tôi cảm ơn các vị vì sự công nhận đáng chú ý này dành cho những giá trị nhỏ bé,” lại một đợt bùng nổ còn náo nhiệt hơn nữa vang lên. Trong bầu không khí im lặng sau đó, ông bắt đầu kể lại những ký ức của mình, lang thang từ câu chuyện này sang câu chuyện khác theo đúng cách thức của những buổi đọc cho ghi chép hàng ngày.

Cuối cùng, dường như nhận ra rằng, xét theo thành phần khán giả của mình, ông nên kết thúc bằng một điều gì đó mang tính chất lời khuyên phù hợp cho giới trẻ.

Chính từ những trải nghiệm giống như của tôi [ông nói] mà chúng ta tích lũy được bài học cuộc sống. Chúng ta chuỗi chúng thành những viên ngọc quý hay chỉ là những món đồ bằng thiếc vụn, tùy theo lựa chọn của mỗi người. Gần đây tôi nhận được khá nhiều bức thư yêu cầu được tư vấn hoặc xin lời khuyên, trong đó yêu cầu chính là kể lại một biến cố nào đó có thể hữu ích cho giới trẻ. Sứ mệnh của tôi là dạy học, và tôi luôn vui mừng khi được đóng góp điều gì đó. Đã có rất nhiều biến cố trong sự nghiệp giúp tôi tiến bước—có lúc chúng còn giúp tôi tiến nhanh hơn cả mức tôi muốn.

Ông lấy vài tờ giấy từ trong túi ra và bắt đầu mở một tờ trong số đó ra; rồi như chợt nhớ ra điều gì, ông hỏi xem mình đã nói chuyện được bao lâu rồi. Câu trả lời vọng lại là: “Ba mươi lăm phút.” Ông làm bộ như muốn rời khỏi sân khấu, nhưng khán giả đã ra lệnh cho ông phải nói tiếp.

“Được thôi,” ông nói, “tôi có thể chịu đựng việc nghe chính mình lải nhải nhiều hơn bất kỳ ai mà tôi từng biết.” Mở một trong những tờ giấy ra, hóa ra là một bức điện tín, ông đọc:

“Chúng tôi có thể tìm thấy định nghĩa về một quý ông ở tác phẩm nào của ông?” Rồi ông nói thêm:

Tôi chưa trả lời bức điện đó. Tôi không thể. Tôi chưa bao giờ viết một định nghĩa nào như thế cả, mặc dù đối với tôi, nếu một người có những bản năng chính trực, nhân từ và tử tế, thì anh ta ắt hẳn là một quý ông, bởi vì anh ta chẳng cần thêm bất cứ điều gì khác trên cõi đời này nữa.

Ông mở một bức thư khác ra. “Từ Howells,” ông nói.

Người bạn cũ của tôi, William Dean Howells—Howells, người đứng đầu nền văn học Mỹ. Không ai có thể sánh vai cùng ông ấy. Ông là một người bạn vô cùng lâu năm của tôi, và ông ấy viết cho tôi rằng: “Ngày mai tôi sẽ bước sang tuổi sáu mươi chín.” Chà, tôi thực sự ngạc nhiên khi Howells lại viết như vậy. Bản thân tôi đã quen biết ông ấy lâu hơn khoảng thời gian đó cơ. Tôi lấy làm tiếc khi thấy một người cứ cố tỏ ra mình còn trẻ như thế. Để xem nào. Howells giờ đây lại viết rằng, “Tôi thấy anh vừa mới chôn cất Patrick xong. Chắc là ông ấy cũng già lắm rồi phải không.”

Cả khán phòng trở nên tĩnh lặng tuyệt đối. Hầu hết bọn họ đều đã đọc được bài tường thuật về chuyến đi của Mark Twain đến Hartford và lần phục vụ cuối cùng dành cho người đầy tớ trung thành của mình. Những lời tiếp theo của diễn giả cất lên chỉ hơi lớn hơn tiếng thì thầm một chút, nhưng từng âm tiết đều vô cùng rành mạch.

Không, Patrick chưa bao giờ già cả. Ông ấy đến với chúng tôi từ ba mươi sáu năm trước. Ông là người đánh xe cho chúng tôi từ cái ngày mà tôi tự tay lái chiếc xe chở cô dâu trẻ của mình về ngôi nhà mới. Ông khi ấy là một chàng trai người Ireland trẻ tuổi, gầy gò, cao ráo, uyển chuyển, trung thực, thật thà, và ông chẳng hề thay đổi chút nào trong suốt cả cuộc đời mình. Thực ra ông chỉ ở bên chúng tôi có hai mươi lăm năm, bởi vì ông đã không đi cùng chúng tôi sang châu Âu; nhưng ông chưa bao giờ coi đó là một sự chia lìa. Khi những đứa trẻ lớn lên, ông chính là người dìu dắt chúng. Ông là hiện thân của sự danh dự, lòng trung thực và tình yêu thương. Ông đã ở cùng chúng tôi tại New Hampshire vào mùa hè năm ngoái, với mái tóc vẫn đen tuyền ấy, đôi mắt vẫn xanh ngắt ấy, vóc dáng vẫn thẳng tắp ấy, và trái tim vẫn tốt đẹp như ngày đầu tiên chúng tôi gặp mặt. Trong suốt ngần ấy năm dài, Patrick chưa từng mắc một sai lầm nào. Ông chưa bao giờ cần phải nghe nhắc nhở; ông chưa bao giờ phải nhận một mệnh lệnh nào. Ông tự khắc biết việc phải làm. Tôi từng được hỏi về quan niệm của mình về một hình mẫu quý ông hoàn hảo, và giờ tôi xin trao nó cho các vị—đó chính là Patrick McAleer.

Đó là kiểu tâm sự mà không ai ngoài Mark Twain có thể làm được trọn vẹn đến thế, và chính cái phẩm chất đã được công nhận đằng sau con người ông đã khiến dòng người chen chúc chật kín đường phố và giẫm đạp lên nhau ở lối vào chỉ để được hiện diện bên cạnh ông—được nhìn thấy ông và lắng nghe giọng nói của ông.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.