Nhiều phần trong những buổi đọc cho chép vào giai đoạn này xoay quanh Susy, thời thơ ấu của con bé, và cuốn tiểu sử con bé từng viết về ông; hầu hết những tư liệu này đã được ông đưa vào các chương sách của mình. Hơn một lần, sau những buổi đọc như thế, ông tự trách mình cay đắng vì những bất hạnh trong gia đình. Ông tự an ủi đôi chút khi nghĩ rằng Susy đã ra đi đúng lúc, khi đang ở độ tuổi rực rỡ nhất của thanh xuân và hạnh phúc; thế nhưng ông lại trách bản thân vì đã thiếu đi những điều kiện có lẽ đã có thể làm cho tuổi thơ của con bé thêm phần tươi sáng. Có lần, khi nhắc đến cuốn tiểu sử mà con bé dang dở, ông thổ lộ thêm:
“Ồ, ước gì lúc ấy tôi chú tâm hơn đến công trình nhỏ bé của con bé! Nếu tôi chịu khó khích lệ nó đôi chút từ dạo ấy, điều đó hẳn đã có ý nghĩa biết bao đối với nó, và thật tuyệt vời làm sao nếu câu chuyện về tôi được kể lại qua ngòi bút của chính nó, qua từng năm tháng! Giả sử tôi cho nó thấy rằng tôi quan tâm, có lẽ nó đã tiếp tục viết rồi. Chúng ta lúc nào cũng quá bận rộn với những đứa con của mình; chúng ta chẳng bao giờ dành cho chúng thời gian hay sự quan tâm mà chúng đáng được nhận. Chúng ta hào phóng ban phát cho chúng vô số món quà; thế nhưng món quà quý giá nhất — chính là sự gắn bó của chúng ta, thứ có ý nghĩa biết bao đối với chúng — thì chúng ta lại keo kiệt giữ lại, để rồi phung phí nó cho những kẻ vốn chẳng màng gì đến ta.” Rồi, sau một thoáng im lặng: “Nhưng rốt cuộc thì chúng ta cũng được trả giá. Sẽ đến lúc chúng ta khao khát sự bầu bạn và sự quan tâm từ chúng. Chúng ta thèm khát điều đó hơn bất cứ thứ gì trên đời, và rồi chúng ta có nguy cơ phải chịu đựng cơn đói khát ấy, y hệt như chúng từng phải chịu đựng từ rất lâu về trước. Chẳng có lời ngợi ca nào dành cho sách của tôi lại quý giá bằng sự công nhận từ các con tôi. Lời khen của chúng mới là thứ chúng ta thiết tha mong mỏi, và cũng là thứ chúng ta ít có khả năng nhận được nhất.”
Những cơn dằn vặt tội lỗi dường như có lúc đã nhấn chìm ông. Ông nhắc đến cái chết của Henry và bé Langdon, rồi tự trút mọi tội lỗi lên đầu mình. Ông quả quyết rằng trong suốt nhiều năm trời, ông đã bắt bà Clemens phải sống trong cảnh thiếu thốn đủ đường, và nỗi đau mất Susy đã đẩy nhanh cái chết của chính bà. Ông phác họa mọi thứ thật ảm đạm làm sao! Người ta nhìn thấy một gã hề, kẻ trong suốt bốn mươi năm qua vẫn luôn khiến thế giới phải cười vang, nay lại biểu diễn trước một phông nền bi kịch.
Thế nhưng những tâm trạng ấy thường trôi qua rất nhanh. Ông vui vẻ nhiều hơn là u sầu. Có buổi sáng nọ, trước khi chúng tôi bắt đầu công việc, ông hào hứng kể lại chuyện mình đã thất bại thảm hại thế nào trong việc kể chuyện cười tại một bữa tiệc vào tối hôm trước. Ông bảo rằng một họa sĩ đã kể cho ông nghe một câu chuyện cười mà ông cho là thú vị nhất trên đời. Nhưng ông vẫn chưa thấy thỏa mãn và đã cố gắng tô vẽ thêm cho nó tại bữa tiệc. Ông đã kể câu chuyện đó với sự trau chuốt tỉ mỉ nhất về mặt chi tiết cũng như hiệu ứng nghệ thuật mà ông có thể nghĩ ra, để rồi khi dứt lời và chờ đợi những tràng pháo tay, thứ chào đón ông chỉ là một sự im lặng đến đến đến nghẹt thở.
“Một đám đông như thế khi hùa lại với nhau có thể tạo ra một khoảng lặng kha khá đấy,” ông nói, “và chắc nó kéo dài đến mười giây ấy chứ, vì trông nó dài đằng đẵng như cả tiếng rưỡi vậy. Rồi một vị phu nhân lên tiếng, với vẻ xúc động rõ rệt: 'Trời ơi, thảm hại làm sao!' Trong khoảnh khắc, tôi hoàn toàn câm nín. Rồi những suối nguồn sâu thẳm trong tôi bỗng vỡ òa, và tôi tuôn ra những trận cười suốt bốn mươi ngày đêm trong khoảng ba phút đồng hồ. Lúc bấy giờ tôi mới nhận ra đó là lỗi của mình. Tôi đã làm quá đà. Tôi cố tình đánh lừa họ bằng một màn kịch bi lụy được pha trò tinh vi, nhằm phóng đại vụ nổ hài hước ở đoạn kết; nhưng tôi lại dựng lên một màn sương bi lụy dày đặc đến nỗi khi tôi chạm tới sự hài hước thì chẳng ai còn tìm thấy nó đâu nữa.”
Ông thường bắt đầu buổi sáng bằng những sự kiện kiểu ấy — những mẩu chuyện mà có lẽ ông thấy không đáng để đưa vào phần đọc chép của mình — và đôi khi ông ngắt quãng việc đọc chép để kể lể chuyện ngoài lề, hoặc để phác thảo một dự định hay kế hoạch nào đó chợt lóe lên trong đầu.
Có lần, khi đang kể về một tờ tạp chí mà ông từng dự tính thành lập mang tên The Back Number — tờ báo chuyên đăng lại những sự kiện chấn động trong lịch sử, những mẩu tin lượm lặt từ báo chí, cùng tường thuật của những nhân chứng sống mà ông bảo rằng chẳng bao giờ phai mờ sức hút — ông bỗng nhiên ngắt lời để đề xuất rằng chúng ta nên bắt tay thực hiện một tờ tạp chí như thế trong tương lai gần, với ông là nhà phát hành còn tôi là biên tập viên. Tôi nghĩ lúc đó mình đã đồng ý, và việc đọc chép lại tiếp diễn, nhưng rồi dự án ấy cứ thế chìm vào quên lãng vĩnh viễn.
Ông thường để sẵn một số mẩu báo cắt rời hoặc mảnh giấy ghi chú giữa đống sách vung vãi trên chiếc giường bên cạnh để làm tài liệu đọc chép mỗi ngày, nhưng hiếm khi ông tìm đúng được thứ mình đang cần. Một lần, sau vài phút tìm kiếm đến mức phát bực, ông mời cô Hobby tạm thời ra ngoài phòng, cốt để, theo lời ông, ông có thể thoải mái... chửi thề. Ông đứng dậy và chúng tôi bắt đầu sục sạo khắp chiếc giường, tiếng lẩm bẩm chửi rủa của ông tăng lên đáng kể sau mỗi giây. Đó là một chiếc giường rộng thênh thang, và ông bắt đầu phàn nàn về kích thước của nó.
“Người ta có thể lạc cả một con chó trên chiếc giường này ấy chứ,” ông tuyên bố.
Cuối cùng, tôi gợi ý ông lật mặt sau mẩu giấy cắt dán đang cầm trên tay. Ông làm theo, và quả nhiên đó chính là thứ ông đang tìm. Sự kiện tìm thấy nó được tiếp nối bằng một tràng bộc phát những tiếng chửi thề, chỉ là âm lượng bị kìm nén lại một nửa. Rồi ông bảo:
“Lẽ ra trong ngôi nhà này phải có một căn phòng chuyên để chửi thề mới phải. Thật nguy hiểm khi cứ phải kìm nén một cảm xúc như thế.”
Chỉ một lát sau, khi cô Hobby quay lại, ông đã điềm tĩnh và vui vẻ trở lại. Nhìn chung, ông thường rất ôn hòa trong các buổi đọc chép và rất kiên nhẫn với những người xung quanh — theo tôi thấy, sự kiên nhẫn ấy thực sự đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, vẫn có những thời điểm tiềm ẩn rủi ro. Ông từng yêu cầu tôi ngắt lời bất cứ khi nào phát hiện ra ông lặp lại ý, tự mâu thuẫn với chính mình, hoặc trình bày sai một sự thật nào đó mà tôi nắm rõ. Ban đầu, tôi còn ngần ngại chẳng dám làm thế, và chỉ uyển chuyển nhắc nhở sau khi ông đã đọc xong. Khi ấy, thể nào ông cũng nói:
“Sao cậu không cản tôi lại? Sao lại để tôi cứ tiếp tục biến mình thành một tên ngốc trong khi cậu hoàn toàn có thể cứu vấy cho tôi chứ?”
Thế là từ đó tôi đành chấp nhận mạo hiểm bị sét đánh, và hầu như lần nào cũng chặn ông lại ngay lập tức. Nhưng nếu chẳng may việc đó làm đứt mạch suy nghĩ của ông, thì sấm sét y như rằng sẽ giáng xuống. Ông sẽ làu bàu:
“Thế là cậu vừa thổi bay mọi thứ ra khỏi đầu tôi rồi đấy.”
Và đương nhiên, lúc đó tôi sẽ phải cất lời xin lỗi và bày tỏ sự tiếc nuối, điều này sẽ làm dịu tình hình, dẫu cho nửa tiếng sau chuyện đó có thể lại lặp lại. Cuối cùng thì tôi cũng luyện được "mình đồng da sắt" trước những trận lôi đình ấy; tôi cũng học được cách chọn đúng thời điểm tâm lý thích hợp để đưa ra lời đính chính.
Các buổi đọc chép ẩn chứa một màu sắc hài hước mà có lẽ tôi chưa bao giờ truyền tải hết được tới người đọc; khiếu hài hước chính là hơi thở và lẽ sống tự nhiên của ông, và nó chưa từng hoàn toàn biến mất ngay cả trong những khoảnh khắc u ám nhất.
Nhưng chất thơ cũng hiện diện ở đó. Con người ông đong đầy chất thơ: sự uy nghi trong vóc dáng; nét uyển chuyển trong từng cử động; âm vang từ giọng nói nhịp nhàng của ông. Đôi khi xuất hiện những khoảng lặng kéo dài khi tâm trí ông lang thang đến những thung lũng xa xôi của dòng suy tưởng và chẳng thốt lên lời nào. Những lúc ấy, ông có thói quen gấp đi gấp lại phần cổ tay áo chiếc áo choàng tắm quanh cổ tay mình, vẻ như đang đăm đăm ngắm nghía nó. Đôi bàn tay ông thật đẹp và thanh tú; lòng bàn tay và đầu ngón tay hồng hào chẳng khác nào trẻ thơ. Rồi khi ông cất lời, thế là ông lại hất mái tóc trắng bề thế ra sau, đôi mắt nheo lại nhưng vẫn lóe lên tia lửa qua khe mi, nắm đấm giơ cao hoặc ngón trỏ khẽ chỉ hướng để tiếp thêm sức nặng và ý nghĩa cho từng câu chữ. Tôi chẳng thể nào nhớ lại hình ảnh ấy quá nhiều lần, hay tự nhắc nhở bản thân quá nhiều lần về việc thật trân quý biết bao khi được có mặt ở đó, được ngắm nhìn và lắng nghe ông. Tôi chẳng biết tại sao trước đây mình lại quên nhắc đến chuyện ông hút thuốc liên tục trong suốt những buổi đọc chép — có lẽ như một thứ trợ lực cho tư duy — mặc dù thực ra ông hút thuốc trong hầu hết mọi thời điểm khác. Những điếu xì gà của ông mang thứ hương thơm nức mũi đặc trưng của thuốc lá nội địa; nhưng tôi đã sớm học được cách tị nạn sang một nhãn hiệu khác mỗi khi ông mời tôi một điếu. Chúng vừa đen, vừa nặng lại vừa rẻ tiền, và chỉ có sự rèn luyện từ thuở hàn vi tại nhà in hay trên những dòng sông mới giúp ông tôi luyện được một cơ địa thích hợp với loại thuốc lá nặng đô đến vậy. Những người bạn giàu có và ngưỡng mộ từng gửi tặng ông vô số hộp xì gà ngoại nhập đắt tiền; nhưng ông hiếm khi thèm đụng đến chúng, để rồi chúng cứ thế mục nát theo thời gian hoặc bị đám khách khứa hút hộ. Có lần, đáp lại nhã ý của một mục sư muốn gửi tặng ông một loại xì gà đặc biệt nào đó, ông đã viết:
Tôi sẽ nhận ngay nhã ý của ông nếu không vì một sự thật rằng tôi không thể làm thế mà vẫn giữ được sự thành thực của mình. Ý tôi là, nếu tôi để ông gửi cho tôi thứ mà ông tin là những điếu xì gà ngon, điều đó đồng nghĩa với việc tôi có ý định hút chúng, trong khi thực tế tôi chẳng đời nào làm thế. Tôi sành xì gà hơn ông, bởi tôi đã có tới 60 năm kinh nghiệm.
Không, ý tôi không phải thế; ý tôi là tôi rành xì gà dở hơn bất cứ ai trên đời. Tôi chỉ đánh giá dựa trên giá cả; nếu nó có giá trên 5 xu, tôi thừa biết đó là hàng ngoại hoặc nửa ngoại và là loại — tôi — không - thể - hút - nổi. Tôi có rất nhiều hộp xì gà Havana, đủ mọi mức giá từ 20 xu mỗi điếu cho tới tận 1,66 đô-la mỗi điếu; tôi chẳng tự mua lấy điếu nào cả, tất cả đều là quà biếu; chúng là chiến lợi phẩm tích tụ qua mấy năm trời. Tôi chưa từng hút lấy một điếu và cũng sẽ chẳng bao giờ hút; tôi toàn mang chúng ra để đãi khách. Khi nào đến chơi, ông sẽ có cơ hội thưởng thức chúng.
Ông hút tẩu khá nhiều, và ông thích loại tẩu đã cũ cùng có mùi khét lẹt; và có lần, sau khi tậu được một chiếc tẩu rễ thạch nam mới toanh đắt đỏ của Anh, ông ngắm nghía nó với vẻ hoài nghi một hồi lâu rồi chuyền sang cho tôi, bảo rằng:
“Tôi rất muốn cậu hút cái tẩu này tầm một hoặc hai năm, và khi nào nó biến chất đến mức cậu không ngửi nổi nữa, thì có lẽ nó mới vừa ý tôi.”
Tôi rất vui khi được kể thêm rằng sau đó ông đã tặng luôn chiếc tẩu ấy cho tôi, bởi vì hình như nó chẳng bao giờ đạt đủ tiêu chuẩn để hợp với khẩu vị của ông, có lẽ vì thứ thuốc lá được dùng quá nhẹ đô.
Một ngày nọ, sau buổi đọc chép, người ta mang tin lên rằng có một phóng viên báo chí đang đứng dưới tầng muốn gặp ông để xác minh thông tin cho rằng Chauncey Depew sắp từ bỏ chiếc ghế Thượng nghị sĩ và Mark Twain sẽ là người được đề cử thay thế. Ý tưởng kỳ quặc này thu hút sự chú ý của ông, và vị phóng viên được phép lên lầu. Cậu ta là một thanh niên, trông có vẻ khá hồi hộp và không muốn tiết lộ nguồn gốc của tin đồn ấy xuất phát từ đâu. Mối bận tâm lớn nhất của cậu ta hình như là muốn nghe bình luận của Mark Twain về vấn đề này. Lúc đó Clemens nói rất ít. Ông chẳng màng làm Thượng nghị sĩ; dạo này ông đang bận rộn với việc đọc chép hồi ký rồi, và ông nói thêm rằng dẫu sao thì ông cũng chẳng hứng thú gì với công việc đó. Tuy nhiên, khi phóng viên vừa rời đi, một vài khả năng hài hước bắt đầu nảy sinh. Ghế Thượng nghị sĩ sẽ là một bước đệm để tiến tới ghế Tổng thống, và với sự kết hợp của một nhà hài hước, một nhà xã hội chủ nghĩa cùng một người yêu chuộng hòa bình ngồi trên chiếc ghế Tổng thống thì quốc gia này hẳn sẽ có những phen náo nhiệt đây. Chẳng có diễn biến nào tiếp theo xảy ra cả. Chẳng có tin đồn nào sất. Cậu phóng viên trẻ đã tự bịa ra toàn bộ câu chuyện chỉ để khai thác một “bài báo” từ Mark Twain. Mẩu tin được đăng tải vào ngày hôm sau đã thu hút vô số lời bàn ra tán vào, và tờ Collier's Weekly thậm chí còn lấy nó làm chủ đề cho một bài xã luận bàn về sự minh mẫn cũng như sự thích hợp nói chung của ông đối với vị trí đó.
Những buổi chiều nếu không vướng bận lịch trình cụ thể nào, ông rất thích đi dạo đây đó, nhất là khi thời tiết vào mùa đẹp trời. Thỉnh thoảng chúng tôi đi dọc Đại lộ Fifth, và tôi phải thừa nhận rằng trong một khoảng thời gian dài, tôi không sao rũ bỏ được cảm giác ngượng ngùng, bởi hầu hết mọi người đều quay đầu lại nhìn, dẫu tôi thừa biết rằng mình chẳng hề lọt vào tầm ngắm của họ. Họ chỉ nhìn thấy mỗi Mark Twain. Cảm giác ấy dễ chịu hơn hẳn khi ở The Players — nơi chúng tôi thỉnh thoảng ghé qua ăn trưa, bởi sự quen thuộc ở đó cùng tinh thần bình đẳng của chốn này có xu hướng xóa nhòa mọi sự tương phản và khác biệt. Chúng tôi ngồi bên Chiếc bàn Tròn giữa những con người tuyệt vời luôn sẵn lòng chào đón ông.
Có lần chúng tôi đi xem “The Music Master” — vở kịch đầy cảm xúc của Charles Klein, do người nghệ sĩ biểu diễn vô song David Warfield thủ vai. Clemens tỏ ra vô cùng mê mẩn, và đã hơn một lần thốt lên:
“Nó mang sức sống trường tồn chẳng kém gì 'Rip Van Winkle'. Warfield, cũng như Jefferson, có thể tiếp tục diễn vở này suốt cả cuộc đời.”
Khi vở kịch hạ màn, chúng tôi lui vào hậu trường, và tôi có thể nhận thấy Warfield đang rạng rỡ trước lời khen ngợi không tiếc lời của Mark Twain. Sau này, khi gặp lại ông ở The Players, Warfield quả quyết rằng chưa từng có lời ca tụng nào trong quá khứ khiến ông hạnh phúc đến thế.
Lúc bấy giờ tại Madison Square Garden đang diễn ra các trận tranh tài bida giữa hai cơ thủ kỳ cựu Hoppe và Sutton, và Clemens, với niềm đam mê sục sôi dành cho môn thể thao này, rất nóng lòng muốn tới xem. Ông không thích đi đâu một mình, thế nên vào một buổi tối nọ, ông đã ngỏ ý mời tôi đi cùng. Vừa lúc ông bước vào khán phòng, một tràng pháo tay giòn giã vang lên. Các cơ thủ khựng lại, có chút ngơ ngác, bởi chẳng có đường cơ xuất sắc nào vừa được thực hiện. Rồi họ bắt gặp bóng dáng của Mark Twain và nhận ra rằng trận đấu, trong khoảnh khắc đó, không còn là tâm điểm thu hút nữa. Khán giả lại vang lên những tràng pháo tay và vẫy phất khăn tay. Sự tôn vinh nhường ấy hiếm khi dành cho một công dân bình thường.
Clemens dành sự ngưỡng mộ lớn cho nhà vô địch trẻ tuổi Hoppe — điều mà tuổi đời còn rất trẻ cùng tài năng chói sáng của cơ thủ này khơi gợi, và ông chăm chú theo dõi trận đấu với một sự say mê tột độ. Khi trận đấu khép lại, trọng tài đã nói vài lời và mời Mark Twain phát biểu. Ông đứng dậy và kể cho họ nghe một câu chuyện — có lẽ đượca bịa ra ngay tại chỗ. Ông nói:
“Có lần ở Nevada, tôi tình cờ ghé vào một quán bida, cầm lấy một chiếc gậy và bắt đầu khua khoắn mấy viên bi xung quanh. Người chủ quán, một gã tóc đỏ với mái tóc chẳng khác nào ngọn đuốc mà tôi chưa từng thấy ở bất cứ đâu, hỏi tôi có muốn chơi thử không. Tôi đáp, 'Có'. Gã bảo, 'Khua mấy viên bi đó một chút rồi cho tôi xem cậu bắn thế nào'. Thế là tôi khua khoắn mấy đường, tưởng rằng mình đang làm khá tốt, thì gã cất lời, 'Thế là được rồi; tôi sẽ chấp cậu tay trái đấy'. Điều đó làm tổn thương lòng tự trọng của tôi, nhưng tôi vẫn đấu với gã. Chúng tôi đánh thăng bằng để giành quyền khai cuộc và gã đã thắng. Rồi gã bắt đầu đánh, còn tôi thì bắt đầu thoa phấn lên đầu cơ để chuẩn bị chơi, và gã cứ thế đánh tiếp trong khi tôi cứ thế thoa phấn; gã đánh còn tôi thoa phấn suốt cả ván đấu đó. Khi gã đã đánh hết một lèo số điểm của mình, tôi thốt lên:
“Thật tuyệt diệu! Quá đỗi tuyệt diệu! Nếu cậu có thể chơi bằng tay trái cừ khôi thế thì bằng tay phải cậu sẽ làm được những gì chứ?'
“'Chẳng làm được gì sất,' gã đáp. 'Tôi thuận tay trái mà.'”
Chúng làm sao mà thích thú đến thế! Tôi nghĩ đó là bài phát biểu cuối cùng mang bất kỳ hình thức nào của ông trong mùa giải đó. Một hoặc hai tuần sau, ông đến Dublin, New Hampshire để nghỉ hè — lần này ở Upton House, căn nhà đã được thuê từ một năm trước, còn khu điền trang Copley Greene lúc bấy giờ đang do chính chủ nhân của nó sinh sống.