Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1834 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ccxxxviii. Tác Giả Gặp Mark Twain

❊ ❊ ❊

Chúng ta đã bước đến một giai đoạn trong lịch sử này, nơi câu chuyện dần mang tính cá nhân nhiều hơn, và tại đó, dẫu có nguy cơ bị coi là kẻ tự cao tự đại, cách thức kể chuyện buộc phải thay đổi.

Đó là vào cuối năm 1901, lần đầu tiên tôi gặp Mark Twain — tại Câu lạc bộ The Players vào đêm ông đọc bài diễn văn của người sáng lập mà tôi đã nhắc đến trong một chương trước.

Tôi không thể đến kịp lúc để nghe bài diễn văn, nhưng khi bước lên bậc thềm trên cùng, tôi thấy ông đang ngồi trên chiếc ghế dài ở lối ra vào phòng ăn, say sưa trò chuyện với một ai đó mà, theo trí nhớ của tôi, hoàn toàn không đọng lại chút ấn tượng nào trong tâm trí tôi. Tôi chỉ nhìn thấy mái tóc trắng bạc phơ ấy, bóng hình quen thuộc ấy, và nghe thấy giọng điệu khoan thai, từ tốn của ông. Tôi ngạc nhiên khi thấy trông ông có vẻ mỏng manh và già nua đến vậy. Qua những bức ảnh, tôi đã hình dung ông khác cơ. Tôi không hề nhận ra rằng đó chỉ là tình trạng tạm thời do một khoảng thời gian sức khỏe kém và lịch trình giao tế dồn dập gây ra. Tôi hoàn toàn không nhớ mình đã đứng đó ngắm nhìn ông bao lâu. Từ thuở nhỏ, ông đã là thần tượng văn chương của tôi, như trong lòng rất nhiều người khác; hơn thế nữa, chính nhân cách bộc lộ qua các tác phẩm đã tôn vinh ông thành một người anh hùng thực sự trong mắt độc giả.

Chẳng mấy chốc ông đứng dậy để ra về, và tiến thẳng về phía tôi. Một năm trước, tôi đã làm một việc mà các nhà văn mới vào nghề vẫn thường làm — tôi gửi tặng ông một cuốn sách do chính tôi viết, và ông cũng đã làm điều mà ông vẫn luôn làm — đáp lại bằng một lá thư ân cần. Giờ đây, tôi nhân lời cảm ơn ấy làm cái cớ để bắt chuyện với ông. Tim tôi ấm lại khi nghe ông nói rằng ông vẫn nhớ cuốn sách đó, dẫu thú thật lúc ấy tôi lấy làm hoài nghi. Rồi ông đi khuất; nhưng tâm trí và thính giác của tôi đã ghi lại trọn vẹn những ấn tượng đầu tiên sống động ấy, để rồi mãi mãi khắc sâu.

Mùa xuân tiếp theo, tôi lại gặp ông — tại một buổi họp mặt buổi chiều, và ký ức về dịp đó đặc biệt quan trọng bởi đó là lần duy nhất tôi được gặp bà Clemens, và giống như tất cả những ai từng gặp bà dẫu chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, tôi cảm nhận được sự dịu dàng và nét đẹp tâm hồn nơi bà. Tôi nghĩ mình đã trò chuyện với bà hai hoặc ba lần trong suốt buổi chiều hôm đó, và lần nào tôi cũng mang ấn tượng sâu sắc về thứ cảm giác thân thuộc mà chúng ta thường lập tức có được trước những con người hiếm hoi có tâm hồn là suối nguồn đồng cảm nhân ái và hoàn toàn trong sáng. Bret Harte vừa mới qua đời, và trong buổi chiều hôm đó, ông Clemens đã nhờ tôi tìm giúp một số thông tin liên quan đến tang lễ.

Hơn ba năm sau tôi mới gặp lại ông. Trong khoảng thời gian ấy, mối quan hệ quen biết giữa chúng tôi đã có phần tiến triển. Tôi đang bận rộn viết tiểu sử về Thomas Nast, nhà biếm họa, và trong số tư liệu thu thập được, tôi tìm thấy một loạt thư từ gửi cho Nast từ Mark Twain. Dĩ nhiên tôi rất mong muốn được sử dụng những bức thư đặc sắc mang đậm dấu ấn cá nhân ấy, nên đã viết thư xin phép ông. Ông muốn xem qua những bức thư đó, và sự cho phép sau đó của ông quả thực vô cùng ân tình. Sự ngưỡng mộ của ông dành cho Nast là rất lớn.

Trong hoàn cảnh đó, việc gửi tặng ông một bản sao của cuốn sách khi nó ra mắt là điều phải phép; nhưng đó lại là năm 1904, năm ngập tràn nỗi buồn và sự vắng bóng của ông, nên việc đành gác lại. Rồi đêm tiệc sinh nhật lần thứ bảy mươi hoành tráng của ông cũng đến, mang lại cho tôi cơ hội trực tiếp cảm ơn ông vì đã cho phép sử dụng những bức thư. Chúng tôi chỉ trao đổi vài lời ngắn ngủi, và tôi nghĩ phải sang đến ngày hôm sau, tôi mới gửi tặng ông cuốn sách ấy. Tôi chưa từng nghĩ mình sẽ còn nghe ngóng được phản hồi gì từ ông.

Tại đây, chúng ta hãy ngược dòng thời gian một chút. Hơn một năm trước đó, do một sự hiểu lầm, mối thâm giao lâu năm giữa Mark Twain với câu lạc bộ The Players đã bị cắt đứt. Đó là nỗi buồn lớn đối với ông, và còn là nỗi buồn lớn hơn nữa đối với toàn câu lạc bộ. Trong số những hội viên thường được gọi là “Nhóm Bàn Tròn” — bởi họ có thói quen tụ họp ăn trưa quanh một chiếc bàn lớn hình tròn ở một ô cửa sổ nào đó — đã nảy sinh phong trào đưa ông trở lại. David Munro, biên tập viên phó của tờ North American Review — “David”, một người được hết mực kính trọng — cùng nhà họa sĩ Robert Reid đã soạn thảo một văn bản giản dị sau đây:

GỬI

MARK TWAIN

từ

NHỮNG NGƯỜI ĐỒNG TỘC

Anh có trở lại nữa không?

Anh có trở lại nữa không?

Chẳng đâu yêu quý anh hơn thế,

Anh có trở lại nữa không?

Văn bản có chữ ký của Munro, Reid cùng khoảng ba mươi người khác, và nó đã chạm đến tận đáy lòng Mark Twain. Những vần thơ ấy vẫn luôn làm ông xúc động. Ông viết:

GỬI ROBT. REID VÀ CÁC BẠN KHÁC —

NHỮNG NGƯỜI BẠN YÊU QUÝ,— Chắc hẳn những vần thơ tuyệt diệu ấy đã lay động trái tim Hoàng tử Charlie, nếu ngài có một trái tim, và chắc chắn chúng đã chạm đến trái tim tôi. Tôi vô cùng vui mừng và tự hào được trở lại sau lời khen ngợi đầy xúc động và tốt đẹp thế này từ những người đồng chí mà tôi đã yêu quý bấy lâu. Tôi hy vọng các bạn có thể vận động đủ số phiếu cần thiết; dẫu sao thì tôi biết các bạn sẽ cố gắng hết sức. Sẽ còn nhiều tháng nữa trước khi tôi có thể tề tựu cùng các bạn, bởi viền khăn tang đen này không phải là hình thức hay lệ thường; nó biểu thị cho sự mất mát của một người mà ký ức về nàng là điều duy nhất tôi tôn thờ.

Tôi không cần phải cảm ơn các bạn — và dẫu sao thì ngôn từ cũng không thể giãi bày hết những gì tôi cảm nhận. Tôi sẽ cất nội dung bức thư của các bạn vào chiếc hộp nhỏ nơi tôi gìn giữ những kỷ vật đã trở nên thiêng liêng đối với mình.

S. L. C.

Thế là mọi việc tạm thời được gác lại cho đến khi ông quay trở lại với các sinh hoạt xã hội. Khi ông bước sang tuổi bảy mươi, câu lạc bộ đã có hành động thiết thực, và Mark Twain được đưa trở lại, không theo thủ tục thông thường, mà với tư cách là hội viên danh dự suốt đời được miễn mọi hội phí và trách nhiệm. Chỉ có đúng một hội viên khác thuộc diện này là Ngài Henry Irving.

Câu lạc bộ The Players, với tư cách là một hội, không tổ chức những bữa tiệc tối. Bất cứ việc gì theo hướng đó đều do một hoặc nhiều hội viên tự tổ chức trong phòng ăn riêng tư, nơi có một chiếc bàn lớn duy nhất đủ chỗ cho hai mươi lăm, thậm chí ba mươi người khi kéo dài hết mức. Căn phòng ấy và chiếc bàn ấy đã gắn liền với biết bao buổi tiếp đãi sang trọng cùng bao trang sử. Henry James từng đọc bài diễn văn sau bữa tối đầu tiên của mình tại đó — ít ra thì ông ấy khẳng định đó là lần đầu tiên, dẫu đây chỉ là chuyện ngoài lề.

Tôi nhận được một bức thư thông báo rằng những ai từng ký vào bản thỉnh nguyện đón Hoàng tử trở về sẽ tổ chức tiệc chào đón ông tại phòng ăn riêng tư vào ngày 5 tháng Giêng. Đó không chỉ là một lời mời, mà là một đặc ân đầy nhã ý. Tôi có mặt ở New York trước ngày đó một hoặc hai ngày, và tôi nghĩ David Munro là người đầu tiên tôi gặp tại The Players. Khi chào tôi, đôi mắt anh ánh lên vẻ háo hức vì có điều gì đó mà anh biết chắc tôi sẽ muốn nghe. Anh được ủy nhiệm ngỏ lời mời dự tiệc tối với Mark Twain, và khi tìm đến, anh thấy ông đang nằm ngự trên giường, liếc thấy trên chiếc bàn bên cạnh là cuốn sách về Nast. Tôi đoán rằng Munro đã khéo léo dẫn dắt để ông nhắc đến nó, và qua tấm lòng nhân hậu ngời ngời của ông, câu chuyện khi truyền đạt lại không hề phai mờ chút ý nghĩa nào.

Đêm ngày 5 tháng Giêng năm 1906 mãi là một ký ức đặc biệt, khác biệt với những bữa tiệc tối khác. Brander Matthews chủ trì buổi tiệc, Gilder có mặt ở đó, cùng Frank Millet, Willard Metcalf, Robert Reid và khoảng chừng hai mươi người khác; một số trong số họ nay đã qua đời, trong đó có David Munro. Thật tình cờ là chỗ ngồi của tôi gần như đối diện với vị khách danh dự — người mà theo quy định của The Players, được bố trí ngồi bên cạnh chứ không phải ở đầu chiếc bàn dài. Ông không còn mỏng manh và gầy gò như lần đầu tôi gặp. Trông ông tráng kiện và khỏe khoắn hơn; nước da mang sắc thái tinh tế như một bức tranh thu nhỏ. Được chiếu rọi bởi ánh nến lung linh dưới chao đèn, nổi bật giữa không gian tường trầm mặc u tịch, ông hiện lên như một bức tranh tuyệt mỹ. Người ta không thể rời mắt khỏi ông, và đối với ít nhất là một vị khách, khung cảnh ấy đã khơi dậy những ký ức xa xôi nhất. Tôi chợt nhìn thấy khung cảnh bên trong phòng khách của một ngôi nhà trang trại ở Trung Tây, nơi lần đầu tiên tôi nghe thấy cái tên Mark Twain vang lên, và nơi từng đêm qua đêm, một nhóm người quây quần bên ngọn đèn phòng khách để nghe kể câu chuyện về cuộc hành hương đầu tiên — thứ mà với một cậu bé lên tám, chỉ tựa như một câu chuyện cổ tích và bài thơ kỳ diệu. Tôi thì thầm điều này với Charles Harvey Genung, người ngồi cạnh tôi, và kể cho ông nghe trong suốt ba mươi sáu năm qua kể từ dạo ấy, chưa từng có một con người nào khác mang lại cho tôi ý nghĩa trọn vẹn như những gì Mark Twain đã mang lại — trong văn chương, trong cuộc đời, và trong thứ thiêng liêng vượt lên trên cả hai điều đó, thứ mà vì thiếu vắng một từ ngữ chính xác hơn, chúng ta gọi là “cảm hứng”. Và giờ đây, ông đang ở ngay trước mặt tôi, ở ngay phía bên kia chiếc bàn. Câu chuyện cổ tích đã trở thành sự thật.

Genung liền bảo:

“Anh nên viết tiểu sử về ông ấy đi.”

Lời nhận xét của ông ấy tựa như một lời xã giao nhã nhặn, và tôi đã gạt đi theo hướng đó. Khi ông ấy cứ nài nỉ mãi, tôi cho rằng đó là do bầu không khí hân hoan chung của buổi tiệc, và có lẽ cũng một phần vì hơi men, bởi bữa tiệc lúc ấy đang ở vào giai đoạn ngọt ngào nhất — cái giai đoạn vui vẻ, sớm sủa khi ly champagne thứ nhất, hay thứ hai, đã phát huy trọn vẹn hương vị của nó. Để củng cố cho ý kiến của mình, ông nhắc lại những gì Munro đã mang đến về cuốn sách viết về Nast, nhưng chẳng điều nào trong số đó thắp lên được dù chỉ một đốm hy vọng trong tôi. Tôi đinh ninh rằng hẳn đã có ai đó với bề dày kinh nghiệm, tình bạn thân thiết và năng lực vượt trội hơn được chọn cho công việc này rồi. Chẳng mấy chốc, phần phát biểu bắt đầu — những lời tâm tình đầy thú vị và gần gũi trong vòng tròn hạn hẹp ấy — và ý nghĩ kia trôi tuột khỏi tâm trí tôi.

Khi bữa tiệc kết thúc, và mọi người tản ra xung quanh bàn để trò chuyện phiếm, tôi tìm được cơ hội để thưa vài lời với vị khách danh dự về tác phẩm Joan of Arc của ông, cuốn sách mà tôi vừa đọc lại gần đây. Thật hạnh phúc làm sao, ông đã giữ tôi lại để kể về cơ duyên từ thuở nào đã dẫn dắt ông đến với sự quan tâm không chỉ dành riêng cho người thiếu nữ tử đạo, mà còn cho toàn bộ nền văn chương. Tôi nghĩ chúng tôi giải tán chẳng bao lâu sau đó và đi xuống các phòng phía dưới. Dù thế nào đi nữa, tôi chẳng mấy chốc lại thấy người bạn tận tụy Charles Genung âm thầm khơi lại đề nghị tôi nên đảm nhận việc viết tiểu sử cho Mark Twain. Có lẽ đó là sự đồng điệu ngắn ngủi được thiết lập qua cái tên Joan of Arc, có lẽ chỉ đơn thuần là sự kiên trì theo đuổi mục đích của Genung — hay niềm tin của ông ấy, nếu tôi được phép dùng từ đó. Dù nguyên nhân là gì, đúng vào khoảnh khắc cất lời chào tạm biệt vị khách danh dự của chúng tôi, một thôi thúc đã trỗi dậy, giục giã tôi thốt lên:

“Thưa ông Clemens, liệu hôm nào đó tôi có thể ghé thăm ông được không?”

Và một điều gì đó — có lẽ bắt nguồn từ hạt nguyên tố đầu tiên của vũ trụ — đã thôi thúc ông đáp lại:

“Được chứ, hãy đến sớm nhé.”

Đó là đêm thứ Tư, hay đúng hơn là rạng sáng thứ Năm, bởi lúc đó đã qua nửa đêm, và một ngày sau đó, tôi đã hẹn với thư ký của ông để đến gặp vào thứ Bảy.

Tôi có thể thành thật nói rằng khi lên đường, tôi chẳng mang theo gì ngoài chút hy vọng mong manh nhất, đồng thời tự hỏi liệu khi gặp ông, mình có đủ can đảm để dù chỉ hé lộ ý định trong đầu hay không. Tôi biết chắc mình không đủ can đảm để thổ lộ với Genung rằng tôi đã hẹn gặp ông ấy — vì tôi quá đỗi chắc chắn mọi chuyện sẽ thất bại. Tôi đến số 21 đại lộ Fifth và được dẫn vào căn phòng dài vừa làm thư viện vừa làm phòng khách, rồi trong lúc chờ đợi, tôi bất giác cảm thấy vô cùng tò mò và hứng thú trước những cuốn sách cùng các món đồ trang trí dọc theo các kệ sách. Rồi tôi được gọi vào, và tôi nhớ mình đã bước lên lầu trong nỗi tự hỏi không hiểu tại sao mình lại dấn thân vào một việc vô ích đến thế, đồng thời cố nghĩ ra một cái lý do để biện minh cho sự hiện diện của bản thân.

Ông đang nằm ngự trên giường — trong căn phòng ngủ kiêm phòng khách trang nghiêm ấy, theo thói quen của ông, những chiếc gối được đặt ở phía cuối giường, để ông có thể luôn ngắm nhìn tấm ván đầu giường được chạm trổ lộng lẫy và tinh xảo ngay trước mắt. Ông đang săm soi tìm kiếm trong một bản in của cuốn Huckleberry Finn để tìm một đoạn văn mà một độc giả ngẫu nhiên nào đó vừa viết thư hỏi xin giải thích. Ông đang buông lời chê bai vị độc giả ấy cùng thói quen viết thư bậy bạ của thiên hạ nói chung. Ông đẩy hộp xì-gà về phía tôi, và câu chuyện xoay quanh những vấn đề đó cứ thế trôi đi rồi hòa quyện vào những chủ đề khác mang tính cá nhân nhiều hơn. Chẳng mấy chốc, tôi kể cho ông nghe điều mà hàng ngàn người trước đó từng kể: những gì ông đã mang lại cho tôi, gợi nhắc lại những ấn tượng thời thơ ấu về cuốn sách khổ lớn bọc da mạ vàng đen với những bức tranh cùng các cuộc phiêu lưu kỳ diệu — chuyến hành hương qua Địa Trung Hải. Rất có thể điều đó khiến ông chán ngấy — ông đã nghe những lời ấy quá nhiều lần — và tôi dám cá là ông sẵn lòng để tôi đổi chủ đề và gửi lời cảm ơn về những lời tốt đẹp mà David Munro đã mang tới. Tôi không nhớ lúc đó ông đã đáp lại thế nào, chỉ biết rằng tôi bất chợt thấy mình đang ngỏ ý rằng từ sự khích lệ của ông đã nảy sinh một niềm hy vọng — dẫu chắc chắn nó còn khiêm tốn hơn thế — rằng một ngày nào đó tôi có thể thực hiện một cuốn sách viết về chính con người ông. Tôi đã đinh ninh chương truyện sẽ khép lại tại đây, và sự im lặng kéo theo sau đó của ông dường như thật dài đằng đẵng và đầy điềm gở.

Cuối cùng, ông cất lời rằng trong những giai đoạn khác nhau của cuộc đời, ông từng nhiều lần chuẩn bị một số tư liệu tự truyện, nhưng rồi ông đã chán ngấy công việc ấy và gác lại một bên. Ông nói thêm rằng ông từng hy vọng các con gái mình sẽ có ngày sưu tập lại những bức thư của ông; thế nhưng một cuốn tiểu sử — một câu chuyện chi tiết về nhân cách và hành trình, về vinh quang và cay đắng — dĩ nhiên lại là một chuyện hoàn toàn khác, và đối với một công trình như vậy, chưa hề có sự sắp đặt nào cả. Có lẽ ông còn nói thêm một vài nhận xét chung chung khác; rồi, xoáy thẳng đôi mắt màu mã não xanh sắc lạnh ấy vào tôi, ông cất lời:

“Anh muốn bắt đầu khi nào?”

Phía sau ông có một chiếc tủ đựng quần áo gắn chiếc gương lớn. Tôi vô tình bắt gặp hình ảnh phản chiếu của mình trong đó, và tôi nhớ như in mình đã thầm nhủ với cái bóng ấy rằng: “Đây không phải sự thật; đây chỉ là một trong vô số những giấc mơ tương tự mà thôi.” Nhưng ngay cả trong mơ thì người ta vẫn phải trả lời, và tôi đáp:

“Bất cứ lúc nào ông muốn. Tôi có thể bắt đầu ngay bây giờ.”

Ông vẫn luôn hăng hái trong bất kỳ dự án mới nào.

“Rất tốt,” ông nói. “Vậy thì càng sớm càng tốt. Hãy bắt đầu khi chúng ta còn đang hứng thú. Càng trì hoãn một việc thế này, anh lại càng ít có khả năng thực hiện nó hơn.”

Đó là ngày thứ Bảy, như tôi đã trình bày. Tôi đề cập đến việc gia đình tôi vẫn đang ở vùng quê, và tôi sẽ cần một hoặc hai ngày để ổn định chỗ ở trên thành phố. Tôi hỏi liệu thứ Ba, ngày 9 tháng Giêng, có quá sớm để bắt đầu hay không. Ông đồng ý rằng thứ Ba là được, đồng thời hỏi dăm câu về kế hoạch làm việc của tôi. Dĩ nhiên tôi chưa phác thảo điều gì cụ thể, nhưng tôi đáp rằng trong những công việc tương tự, một phần tiến độ thường được thực hiện cùng một nhân viên tốc ký, người sẽ ghi chép lại trong khi tôi gợi ý để nhân vật nhớ lại chuỗi các biến cố và sự kiện, kết hợp bổ sung với đủ loại tư liệu có thể thu thập được — từ thư từ cho đến các tài liệu lưu trữ khác. Rồi ông bảo:

“Tôi nghĩ mình sẽ rất thích thú khi được đọc cho tốc ký viết, có người gợi ý và đóng vai trò như một thính giả. Căn phòng liền kề với phòng này đã được sửa sang làm phòng làm việc của tôi. Các bản thảo, ghi chú, sách cá nhân cùng nhiều bức thư của tôi đều ở đó, và còn có một hai chiếc rạp đựng đầy những thứ tương tự trên gác mái. Tôi hiếm khi tự mình sử dụng căn phòng đó. Tôi toàn viết lách và đọc sách trên giường. Tôi sẽ giao lại căn phòng ấy cho anh để làm việc này. Bất cứ thứ gì anh cần đều sẽ được mang đến. Chúng ta có thể đọc cho chép ở đây vào buổi sáng, và anh có thể dùng thời gian còn lại trong ngày tùy ý muốn. Anh sẽ có chìa khóa và cứ việc ra vào tùy thích.”

Ông vẫn luôn cư xử như vậy. Ông không bao giờ làm điều gì nửa vời; không bao giờ hành động mà thiếu đi sự tin tưởng tuyệt đối cùng sự hào phóng rộng mở. Ông đứng dậy và dẫn tôi đi chiêm ngưỡng sự tiện nghi tuyệt vời của căn phòng làm việc, nơi chứa đựng biết bao kho tàng tư liệu. Lúc ấy tôi vẫn chưa dám tin đó là sự thật. Tất cả mang đậm bầu không khí của một giấc mơ, và tôi chẳng có chút ký ức rõ ràng nào về việc mình đã rời đi ra sao. Khi trở lại câu lạc bộ The Players, gặp lại Charles Harvey Genung và kể cho ông ấy nghe mọi chuyện, tôi dám chắc rằng ông ấy đã nuốt lời thề khi ra điều tỏ ra tin sái cổ và làm bộ như chẳng hề ngạc nhiên chút nào.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.