Mark Twain: Tiểu Sử Toàn Tập

Lượt đọc: 1928 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Trích Từ Sổ Tay:

❊ ❊ ❊

Thứ Bảy, ngày 24 tháng 10 năm 1903. Lên đường trên con tàu Princess Irene đi Genoa lúc 11 giờ. Nhận được hoa và trái cây từ bà Rogers và bà Coe. Cùng đi với chúng tôi có Katie Leary (đã phục vụ trong gia đình 23 năm) và cô Margaret Sherry (y tá chuyên nghiệp).

Hai ngày sau, ông viết:

Bão lớn suốt cả đêm. Chỉ có 3 nữ tiếp viên trên tàu. Nữ tiếp viên của chúng tôi đã phục vụ 60 suất ăn tại phòng vào sáng nay.

Ngày 27:

Livy đang chịu đựng chuyến hải hành một cách kỳ diệu. Tôi nghĩ em ấy khỏe chẳng kém gì Clara và Jean, và vượt trội hơn hẳn cô y tá.

Em ấy đã ra boong tàu được một tiếng đồng hồ.

Ngày 2 tháng 11. Dự kiến đến Gibraltar sau 10 ngày khởi hành từ New York. Thêm 3 ngày đến Naples, rồi 2 ngày nữa tới Genoa.

Vào bữa tối, ban nhạc chơi bản “Cavalleria Rusticana,” một giai điệu trong tâm trí tôi mãi mãi gắn liền với Susy. Tôi yêu nó hơn bất kỳ bản nhạc nào khác, nhưng nó làm tan nát trái tim tôi.

Đó chính là khúc “Intermezzo” mà ông nhắc đến, từng là bản nhạc yêu thích của Susy; và mỗi khi nghe thấy nó, ông lại nhớ mãi về một đêm biểu diễn opera đặc biệt từ thuở nào, để rồi hình bóng Susy hiện lên trước mắt ông.

Họ đến Naples vào ngày mùng 5; từ đó đi tiếp tới Genoa và Florence, rồi chẳng mấy chốc đã ổn định chỗ ở tại Villa Reale di Quarto, một cung điện cổ kính tuyệt đẹp của Ý do Cosimo xây dựng từ hơn bốn thế kỷ trước. Về sau, nơi đây từng có thời gian do các hoàng tộc Württemberg và Nga trưng dụng và sửa đổi. Giờ đây, nó thuộc quyền sở hữu của Nữ bá tước Massiglia, người mà Clemens đã thuê lại.

Họ từng hy vọng có thể thuê được Villa Papiniano, nằm dưới chân đồi Fiesole gần Giáo sư Fiske, nhưng các cuộc thương thảo đã bất thành. Villa Quarto, theo cách gọi quen thuộc, là một cơ ngơi bề thế hơn và có vị thế đẹp không kém, tọa lạc giữa một khu vườn cổ kính nhìn ra thành phố Florence, hướng về phía Vallombrosa và những ngọn đồi Chianti. Thế nhưng giờ đây, khi nghĩ lại, nơi đây dường như chẳng phải là chốn nghỉ dưỡng phù hợp cho một bệnh nhân. Khu vườn của nó đẹp đến mức kỳ ảo, hội tụ tất cả những gì người ta có thể trông đợi ở một khu vườn Ý — một khu vườn mà họa sĩ Maxfield Parrish có lẽ chỉ có thể thấy trong những giấc mơ; nhưng vẻ đẹp ấy lại mang dấu ấn của thời gian cổ kính — sự chồng chất của những năm tháng đã lùi vào dĩ vãng. Những hàng cây trắc bách diệp mang dáng vẻ tang tóc, những bức tường cùng vòm cổng đang mục nát, những dây thường xuân bám đầy và những bức tượng cẩm thạch phôi pha, cùng chiếc đồng hồ từ lâu đã quên mất nhịp thời gian, tất cả tạo nên một bầu không khí đượm buồn như chốn âm lăng. Về mặt nào đó, nó gợi nhớ đến bức tranh “Todteninsel” của Arnold Böcklin, và hoàn toàn có thể trở thành khung cảnh mang tính biểu tượng cho cánh cổng dẫn đến cõi vắng lặng tịch mịch.

Bản thân ngôi nhà, một trong những dinh thự vùng ngoại ô Florence đẹp như tranh vẽ, mang nhiều giá trị lịch sử hơn là sự ấm cúng, vui tươi. Các phòng ốc rộng tới hơn sáu mươi gian, dẫu được trang hoàng lộng lẫy, nhưng lại vô cùng mênh mông chẳng khác nào những cái kho, và có rất nhiều phòng hoàn toàn bỏ trống, chẳng một ai bước chân vào. Nơi đây thiếu vắng những tiện nghi hiện đại mà người Mỹ đã quen coi là thiết yếu, và hệ thống ống nước, dẫu có đi chăng nữa, cũng không phải lúc nào cũng hoạt động ổn định. Đường dẫn vào dinh thự là những con phố hẹp, nơi không hiếm gặp những mặt kém thu hút của nước Ý. Tuổi trẻ, sức khỏe và sự lãng mạn có lẽ sẽ dễ dàng thăng hoa tại một chốn như thế; nhưng ngẫm lại, đây dường như không phải là sự lựa chọn tối ưu cho một người bệnh mong manh, kẻ mà niềm vui, ánh sáng, sự tươi mới và những hy vọng đẹp đẽ luôn có ý nghĩa vô cùng to lớn. — [Villa Quarto gần đây đã được mua lại bởi Ngài P. de Ritter Lahony, sau đó được trùng tu, làm mới và tôn tạo triệt để mà không đánh mất bất kỳ nét lãng mạn vốn có nào.] — Khí hậu Florence cũng không hoàn toàn như những gì họ từng kỳ vọng. Mùa đông ngập tràn ánh nắng trước kia đã đánh lừa họ. Trái với những giai thoại thường truyền tụng, nước Ý — hay ít nhất là vùng Tuscany — không phải lúc nào cũng chìm trong ánh nắng rực rỡ quanh năm. Trời thường ẩm ướt, nhiều mây; và có lẽ cả lạnh giá nữa. Khi viết thư cho MacAlister, Clemens bộc bạch:

Ánh nắng Florence ư? Lạy Chúa, chẳng có lấy một tia. Sáng nào chúng tôi cũng phải hứng chịu những lớp sương mù dày đặc và mưa suốt cả ngày. Ngôi nhà này không chỉ lớn, mà phải gọi là vô cùng rộng lớn — vì thế tôi nghĩ nó sẽ mãi mãi thiếu vắng hơi ấm gia đình.

Sự bất mãn của ông với nơi này đã manh nha từ sớm như vậy, và nó ngày một lớn dần theo thời gian khi mọi chuyện cứ lần lượt trượt dốc. Mặc dù vậy, bà Clemens dường như vẫn khỏe lên chút ít, và bà rất vui khi được tiếp khách — một lượng khách vừa phải — để làm bừng sáng thêm không gian xung quanh.

Clemens bắt đầu quay lại với công việc, viết được một hoặc hai câu chuyện, cùng những bài viết sinh động về ngôn ngữ Ý.

Ông thông báo tiến độ công việc cho Twichell:

Tôi vừa đạt được một thành công mỹ mãn ở đây theo một cách nào đó. Tôi rời New York với một lời hứa lửng lơ rằng sẽ cung cấp cho các tạp chí Harper khoảng 30.000 từ trong năm nay. Viết cho tạp chí là một công việc nhọc nhằn bởi vì cứ ba trang viết ra thì có tới hai trang phải đem vứt vào lò sưởi (bạn gần như chắc chắn sẽ mở đầu sai hướng tới hai lần), và thế là khi bạn hoàn thành một bài viết và sẵn sàng đem đi in, nó chỉ còn giá trị tương đương 10 xu một từ thay vì 30 xu.

Nhưng lần này tôi lại gặp một thứ may mắn kỳ lạ (chưa từng có tiền lệ) là đã khởi đầu suôn sẻ ngay từ nét bút đầu tiên trong mọi trường hợp. Tôi đã cho ra lò 37.000 từ chỉ trong 25 ngày làm việc; và lý do khiến tôi tin rằng mình đã luôn đi đúng hướng ngay từ đầu không chỉ vì bản thân tôi đã phê chuẩn và chấp nhận các bài viết đó, mà tòa án tối cao cuối cùng (Livy) cũng đã làm điều tương tự.

Vào nhiều ngày nghỉ giữa các chặng, tôi vẫn làm việc, nhưng chỉ là những việc mang tính giải trí và không nhất thiết phải hoàn thành, bởi chúng sẽ không được đem in cho đến khi tôi qua đời. Tôi sẽ tiếp tục duy trì thói quen này (mỗi ngày một tiếng), nhưng khoảng thời gian còn lại trong năm, tôi trông đợi sẽ dồn sức cho một vài cuốn sách dài (đang viết dở dang). Sẽ không còn thứ áp lực bài vở tạp chí nào treo lơ lửng trên đầu tôi nữa.

Sự tĩnh mịch và cô tịch này, bầu không khí trong lành, dịu nhẹ ấy, cùng khung cảnh mê hồn của Florence, thung lũng bao la và những ngọn núi phủ tuyết bao bọc lấy nó, chính là những điều kiện hoàn hảo để làm việc. Chúng là nguồn cảm hứng bất tận. Ngày hôm nay thật đáng yêu làm sao; khi buổi chiều buông xuống, sẽ có một bức tranh mới hiện ra mỗi giờ cho đến khi màn đêm buông xõa, và mỗi bức tranh đều đẹp tuyệt trần — hoặc cứ thế tiến dần từ tuyệt trần đến tuyệt trần hơn và đỉnh cao nhất. Ở tầng (thứ hai) này, phòng của Clara có góc nhìn đẹp nhất; con bé mở hoang hoác một ô cửa sổ cao mười thước suốt cả ngày để đóng khung bức tranh ấy vào phòng. Thỉnh thoảng trong ngày, tôi lại tạt vào đó để trêu chọc con bé đổi lấy một ánh nhìn ra ngoài. Điểm nhấn trung tâm là một chỏm tuyết uy nghi ở đằng xa, nhô cao vượt lên trên và phía sau những ngọn đồi phủ rừng đen thẳm, cùng những sườn núi thoai thoải rộng lớn mang sắc nhung mượt mà được ánh nắng gọt giũa, xen kẽ với những khoảng bóng râm tím thẫm, gợi lên thứ khung cảnh mà chúng tôi từng biết đến trong những năm tháng tuổi trẻ đi bộ qua đất nước Thụy Sĩ.

Từ bức thư đề ngày 7 tháng 1/1904 này, chúng ta có thể thấy rằng thời tiết đã cải thiện đáng kể, và sức khỏe của bà Clemens cũng vậy, dẫu cho bà đã trải qua một cơn bạo bệnh đáng sợ vào tháng Mười Hai. Một trong những câu chuyện ông đã hoàn thành là “The $30,000 Bequest.” Tác phẩm được nhắc tới, thứ sẽ không được xuất bản cho đến sau khi ông qua đời, chính là phần tiếp theo của những chương tự truyện mà ông đã nhẫn nại ghi chép lại trong nhiều năm bất cứ khi nào cảm hứng ghé thăm.

Ông đã thử nghiệm phương pháp đọc cho người khác chép, điều mà ông từng làm từ lâu với Redpath, và giờ đây trong một khoảng thời gian ngắn, ông lại thấy vô cùng hứng thú với nó. Ông đã đọc cho chép lại một số ký ức có bản quyền của mình, cùng một vài giai thoại và mẩu chuyện nhỏ; nhưng người thư ký của ông chỉ viết tay hoàn toàn, điều đó có lẽ đã gây ra những bất tiện, khiến ông dần cảm thấy mỏi mệt và rồi việc đọc chép cũng bị đình chỉ.

Trong số những ghi chép này, có một đoạn miêu tả vô cùng công phu về Villa di Quarto, được đọc cho chép lại vào cuối mùa đông, thời điểm mà chúng ta không mấy ngạc nhiên khi nhận ra ông đã trở nên vô cùng gắn bó với chốn này. Mùa xuân nước Ý đang lan tỏa trong bầu không khí, và ông vốn có thói quen đem lòng yêu mến những nơi mình gắn bó. Một vài đoạn văn giàu cảm xúc khắc họa những ấn tượng ấy xin được dẫn ra đây:

Chúng tôi đang ở khu vực tận cùng phía nam của ngôi nhà, nếu như thực sự có cái gọi là đầu phía nam của một tòa nhà mà hướng của nó tôi chẳng tài nào xác định nổi, bởi tôi vốn bất tài trong mọi trường hợp khi một đối tượng không chỉ thẳng về hướng bắc và nam. Ngôi nhà này nằm xiêu vẹo ở khoảng giữa, và vì thế nó là một sự hỗn độn. Phòng khách riêng nhỏ bé này nằm ở một trong hai góc của nơi mà tôi gọi là đầu nam của ngôi nhà. Mặt trời mọc theo cách mà suốt cả buổi sáng, nó tuôn ánh sáng qua 33 cánh cửa kính hoặc ô cửa sổ trổ dọc theo mặt tiền ngôi nhà hướng ra khoảng sân hiên và khu vườn; phần thời gian còn lại trong ngày, ánh sáng ngập tràn khu vực phía nam này của ngôi nhà, theo cách gọi của tôi; vào lúc trưa, mặt trời đứng ngay đỉnh đầu thành phố Florence đằng kia ở phía xa giữa vùng đồng bằng, nằm ngay trên những công trình kiến trúc vốn đã quen thuộc với thế giới qua các bức tranh suốt mấy thế kỷ nay, nào Nhà thờ lớn Duomo, tháp chuông Campanile, Lăng mộ nhà Medici, cho đến ngọn tháp xinh đẹp của cung điện Palazzo Vecchio; ở vị thế này, mặt trời bắt đầu hé lộ những bí mật của dãy núi xanh thẳm tuyệt diệu uốn lượn trải dài về phía tây, bởi ánh sáng của nó đã dò tìm, phơi bày và lột tả một trận bão tuyết trắng xóa gồm những biệt thự và đô thị mà bạn không sao có thể tập cho mình sự vững dạ được, chúng xuất hiện rồi biến mất một cách đầy kỳ bí, tựa hồ như chúng chẳng phải là biệt thự hay đô thị nào cả, mà chỉ là những bóng ma của những thành trì đã lụi tàn từ thời đại Etruscan xa xôi mờ mịt; và vào lúc chiều muộn, mặt trời lặn xuống khuất sau những ngọn núi kia ở đâu đó, chẳng vào lúc nào cụ thể và cũng chẳng ở chốn nào cụ thể, theo như những gì tôi có thể nhìn thấy.

Lại vào cuối tháng Ba, ông viết:

Giờ đây, khi chúng tôi đã sống trong ngôi nhà này được bốn tháng rưỡi, những thành kiến của tôi đã rơi rụng dần từng cái một và nơi chốn này đã trở nên vô cùng gần gũi như quê nhà đối với tôi. Dưới những điều kiện nhất định, tôi rất muốn tiếp tục sống ở đây vô thời hạn. Chỉ có điều tôi muốn Nữ bá tước hãy dọn khỏi nước Ý, khỏi châu Âu, khỏi cả hành tinh này thì hơn. Tôi muốn bắt bà ta ký quỹ để lui về cơ ngơi của mình ở thế giới bên kia và báo cho tôi biết đó là nơi nào trong hai chốn, để tôi còn có thể tự lo liệu cho cõi vĩnh hằng của chính mình.

Những rắc rối với bà chủ nhà đã xuất hiện từ sớm, và theo thời gian, bên cạnh sức khỏe của bà Clemens — thứ có mối liên hệ mật thiết và sống còn — sự dửng dưng của Nữ bá tước Massiglia trước những nhu cầu của họ đã trở thành mối bận tâm lớn lao và trùm lấp lên cuộc sống tại biệt thự, đồng thời dẫn đến công cuộc đi tìm nhà mới liên tiếp và gần như không có hồi kết.

Vào những ngày thời tiết cho phép, Clemens lại lái xe qua các ngọn đồi để tìm kiếm một căn biệt thự mà ông có thể thuê hoặc mua — một nơi có đầy đủ tiện nghi với độ cao cùng cảnh quan vừa vặn. Có rất nhiều biệt thự; nhưng một số lại nằm ở vị trí bất lợi về độ cao hay tầm nhìn; số khác thì đang rơi vào cảnh hoang tàn mục nát, khiến cuộc tìm kiếm trở nên khá nản lòng. Dù vậy, nó vẫn không bị bỏ dở, và những báo cáo về các chuyến đi ấy luôn mang lại niềm hứng khởi cũng như hy vọng mới cho người bệnh đang ở nhà.

“Ngay cả khi chúng tôi tìm được,” ông viết cho Howells, “tôi e rằng phải mất nhiều tháng nữa mới có thể di chuyển được bà Clemens. Dĩ nhiên là thế rồi. Nhưng việc giả vờ như chúng tôi nghĩ ngược lại đem lại cho chúng tôi chút ít niềm an ủi, và những sự ngụy tạo ấy giúp thắp lên ngọn lửa hy vọng trong lòng em ấy.”

Bà có những ngày tồi tệ và những ngày khá hơn, những ngày mà người ta tin rằng bà đã vượt qua thời điểm bước ngoặt và đang trên con đường hồi phục; nhưng những ngày khỏe khoắn luôn mang lại ít nhiều sự hy vọng dè dặt, còn những ngày tồi tệ lại càng thêm phần chán nản. Vào ngày 22 tháng 2, Clemens ghi lại trong sổ tay:

Vào lúc nửa đêm, mạch của Livy tăng vọt lên 192 và cơ thể bắt đầu suy sụp. Sự hoảng hốt bao trùm. Mũi tiêm brandy dưới da đã cứu sống em ấy.

Và viết cho MacAlister vào khoảng cuối tháng Ba:

Hiện tại chúng tôi đang có thời tiết khá hoàn hảo và đang hy vọng nó sẽ mang lại những chuyển biến tích cực cho bà Clemens.

Nhưng chỉ vài ngày sau, ông lại bổ sung rằng ông đang đứng ngắm những giọt mưa quất roi qua khung cửa sổ, và rằng đó là một thời tiết tồi tệ đối với người bệnh. “Nhưng nó sẽ không kéo dài đâu,” ông tự nhủ.

Người bệnh sau đó đã khá hơn, và có một buổi hòa nhạc diễn ra tại Florence nơi Clara Clemens cất tiếng hát. Clemens ghi trong sổ tay rằng:

Ngày 8 tháng 4. Buổi hòa nhạc của Clara là một thắng lợi vang dội. Livy tỉnh giấc và cho gọi con bé đến để nghe kể tường tận mọi chuyện, khi ấy đã gần nửa đêm.

Nhưng chỉ một hoặc hai ngày sau, sức khỏe của bà lại chuyển biến xấu — rồi sau đó lại khá lên. Trái tim của những con người trong mái ấm ấy tựa như những quả lắc đồng hồ, luôn dao động giữa niềm hy vọng và sự tuyệt vọng.

Những ai rành mạch về lịch sử gia đình Clemens hẳn sẽ không khỏi cảm thấy những điềm gở bao trùm. Ngay từ tháng Giêng, một thành viên trong gia đình là bà Mollie Clemens, vợ của Orion, đã qua đời — một tin tức mà họ đã giấu không cho bà Clemens biết, tương tự như cái chết của con trai Aldrich, và sự ra đi của Ngài Henry M. Stanley, cả hai đều xảy ra vào mùa xuân năm đó.

Quả thực, thần chết đã gặt hái một vụ mùa bội thu trong năm ấy giữa những mối thâm tình của Clemens. Ông viết cho Twichell rằng:

Bức thư của anh vừa mới đến đúng vào khoảnh khắc này — ngay lúc tôi đang hoàn thành lời nhắn gửi tới tội nghiệp phu nhân Stanley. Tôi tin rằng chuyến thăm dinh thự đồng quê cuối cùng của chúng tôi ở Anh chính là nhà của Stanley. Chúa ơi! Bạn bè và người quen của tôi giờ đây ngã rụng xung quanh tôi biết bao trong những năm tháng đầu hai màu tóc này! Vereshchagin, Mommsen, Dvorak, Lenbach, và Jókai, tất cả đều ra đi quá gần nhau, và giờ đến lượt Stanley. Tôi đã quen biết Stanley suốt 37 năm trời. Ôi chao, còn ai trên đời này mà tôi chưa từng quen biết nữa đây?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.