Hiếm khi cả thế giới cùng để tang một người. Các quốc gia, hay thậm chí các chủng tộc, thường thương tiếc một người anh hùng, nhưng có lẽ chưa bao giờ toàn nhân loại lại thực sự hòa chung một nỗi niềm xót thương cho sự ra đi của bất kỳ ai như lần này.
Trong một câu cách ngôn, ông từng viết: “Hãy nỗ lực sống sao cho đến lúc lìa đời, ngay cả người làm dịch vụ mai táng cũng phải thấy luyến tiếc.” Và Mark Twain đã sống đúng như vậy.
Chưa từng có ai chạm đến trái tim của cả thế giới theo cách ấy, và có lẽ ta cũng chẳng thể nào giải thích trọn vẹn lý do vì sao. Chỉ có thể nói rằng, ông mang trong mình một tâm hồn nhân bản bao la đến mức mọi trái tim con người khác, dù ở bất kỳ tầng lớp hay hoàn cảnh nào, đều rung cảm trước ông. Từ mọi góc xa xôi của địa cầu, những bức điện chia buồn dồn dập gửi về; mọi tờ báo trên khắp các nước Cơ Đốc giáo đều tràn ngập những lời ca tụng nồng nhiệt; các vị mục sư quên đi những tư tưởng dị giáo của ông mà dành cho ông sự tôn vinh trân trọng. Chưa từng có vị vua nào khi băng hà lại nhận được sự kính trọng lớn lao đến thế. Bất kỳ sự trích dẫn hay kể tên riêng lẻ nào cũng chỉ làm giảm đi giá trị của tấm lòng bao la ấy.
Chúng tôi đưa ông về New York, đến Nhà thờ Brick. Tiến sĩ Henry van Dyke chỉ nói vài lời giản dị, còn Joseph Twichell, lặn lội từ Hartford đến, đã nghẹn ngào đọc một bài cầu nguyện từ trái tim đang quặn thắt nỗi đau kép, bởi người vợ của ông, bà Harmony, cũng đang cận kề cái chết, và một bức điện triệu tập ông về bên giường bệnh của bà đã đến trước khi tang lễ kết thúc.
Mark Twain, vận bộ âu phục trắng mà ông hằng yêu quý, nằm đó với nét cao quý của người đã khuất, trong khi đông đảo những người yêu mến ông đi ngang qua, nhìn gương mặt ông lần cuối. Hoa, được gửi đến rất nhiều, được xếp thành hàng quanh ông; nhưng trên chính cỗ quan tài chỉ đặt một vòng nguyệt quế đơn sơ do Dan Beard và vợ ông tết từ những nhành nguyệt quế mọc trên ngọn đồi Stormfield. Chưa bao giờ ông trông đẹp đẽ như khi nằm đó, và thật xúc động khi chứng kiến hàng ngàn người lặng lẽ nối bước nhau, ngắm nhìn ông một lát đầy nghiêm cẩn, suy tư, rồi bước tiếp. Đủ mọi hạng người ở đó, giàu sang lẫn bần hàn; vài người làm dấu thánh, vài người chào theo nghi thức quân đội, vài người dừng lại một chút để nhìn kỹ hơn; nhưng không một ai mảy may có ý định hái lấy một bông hoa. Howells đã đến, và trong cuốn sách của mình, ông viết:
Tôi nhìn gương mặt mà mình quen biết quá đỗi này trong giây lát; gương mặt ấy vẫn mang vẻ kiên nhẫn mà tôi đã bao lần được thấy: một chút gì đó bí ẩn, một vẻ uy nghiêm trầm mặc to lớn, một sự chấp nhận những điều tất yếu từ sâu thẳm bản chất một con người mà vẻ bi kịch nghiêm cẩn đã hóa thành những tiếng cười – thứ mà những kẻ nông cạn lầm tưởng là toàn bộ con người ông.
Đêm đó, chúng tôi đưa ông về Elmira. Ngày hôm sau – một ngày u ám dưới cơn mưa – ông nằm trong những căn phòng khách trang nghiêm từng chứng kiến ngày cưới của ông, nơi Susy, bà Clemens, và Jean cũng từng quàn tại đó, trong khi Tiến sĩ Eastman cất lên những lời an nghỉ tiễn biệt người đã khuất về với cõi vĩnh hằng. Rồi, trong làn mưa tĩnh lặng, đều đặn của chiều Chúa nhật ấy, chúng tôi đặt ông nằm lại bên những người thân yêu, nơi ông yên giấc ngàn thu, dù rằng có đôi người từng ước mong rằng, giá như ông cũng được an nghỉ dưới lòng dòng sông vĩ đại ấy – dòng sông mà tên tuổi của ông mãi mãi gắn liền – giống như De Soto năm xưa.