Thứ Bảy.
[Dấu bưu điện, ngày 20 tháng 12 năm 1845.]
Em đã nhận được thư anh rồi, và giờ thì em lại thấy tiếc vì đã gửi thư của mình. Nếu lúc nãy em viết rằng anh đã «quên viết thư», thì em không hề có ý đó đâu; một chữ cũng không! Nếu thực sự có ý đó thì em đã chẳng viết ra làm gì. Nhưng suy cho cùng, dù xét theo lý do nào đi nữa, chờ đợi thêm một chút nữa hãy viết vẫn là điều tốt hơn. Một thói xấu cứ đeo bám lấy em là sự thiếu kiên nhẫn, thứ khiến người ta phải phì cười khi nó không làm rối tung những dải lụa, thắt chặt thêm những nút thắt, hay làm rách toạc những cuốn sách lúc rọc giấy.
Anh mới có cái nhìn chuẩn xác làm sao về ông Mr. Lowell! Ông ấy có một trí tưởng tượng tinh tế và tao nhã đối với một nhà phê bình người Mỹ, nhưng sự thật là ngoài điều đó ra, ông chẳng biết gì về thơ ca Anh hoặc xấp xỉ như không biết gì, và chỉ hoài mộng về các nhà soạn kịch thời kỳ đầu. Khối lượng đọc của ông trong lĩnh vực ấy chỉ vỏn vẹn là một bài báo đăng trên tờ Retrospective Review có chứa các đoạn trích dẫn; rồi ông trích dẫn lại các đoạn trích đó, lặp lại những câu nói đã được người ta trích sẵn, và theo kiểu «a pede Herculem», nhìn cái chân mà suy ra vóc dáng đại trượng phu, hay đúng hơn là từ sợi dây giày sandal mà suy đoán và phán xét tâm hồn con người ta — đó là môn giải phẫu so sánh trong những điều kiện mang tính phỏng đoán cao nhất. Làm sao một nhà văn với tài vọng và sự tự phụ ấy lại có thể quyết định chấp bút viết hẳn một cuốn sách trên một nền tảng mỏng manh đến thế, quả là một minh chứng kỳ lạ cho thực trạng văn học ở Mỹ. Anh có nghĩ vậy không? Sao một giảng viên chuyên giảng về các Nhà soạn kịch Anh tại một «học viện dành cho các thiếu nữ» ngay tại nước Anh này lại có thể thấy cần phải có thông tin xác thực tốt hơn những thứ ông ta có thể nhặt nhạnh từ một tập sách lẻ tẻ của một tờ tạp chí cũ chứ!
Và rồi, sự ngây thơ của Mr. Lowell trong việc trưng ra nguồn tài liệu của mình — cứ như thể các nhà thơ thời Elizabeth đang nằm mục rữa trong những bản thảo không tài nào tiếp cận được ở đâu đó tận tầng sâu thẳm nhất dưới ngôi mộ của Shakespeare — mới là điều kỳ lạ hơn cả! Nói chung, sự kiện ấy chính là một câu châm ngôn đả kích nền văn học bề nổi của Mỹ. Đúng như anh nói, sách của họ không hợp với chúng ta tẹo nào: — Mrs. Markham thà đem bản tóm lược Lịch sử nước Pháp của bà gửi cho M. Thiers còn hơn. Nếu biết nhiều hơn một chút thì họ đã chẳng trao những vòng nguyệt quế bằng rau mùi tây cho chính các nhà thơ bản xứ của mình trong khi còn có biết bao nhân tài vượt trội hơn cả loài thỏ. Mrs. Sigourney vừa mới gửi cho em — ngay sáng nay thôi — cuốn «Scenes in my Native Land» của bà, và khi liếc qua những trang sách chưa rọc, em đọc được rằng nhà thơ Hillhouse, với «tinh thần siêu việt và sinh lực theo kiểu Milton», đang đứng trong «đền thờ Danh Vọng» cứ như thể nơi đó được xây lên chỉ dành riêng cho ông ta vậy. Em đoán ông ta cũng giống hầu hết các nhà thơ Mỹ khác, những kẻ chỉ là cái bóng của chân lý, phẳng lì như một cái bóng, vô sắc như một cái bóng, vô hồn và cũng thật mau qua. Bản thân Mr. Lowell trong các tập thơ của mình, nếu chưa hẳn là một nhà thơ thì ít ra cũng rất ra dáng thi sĩ — và quả thực cuốn sách nhỏ mà chúng ta đang bàn luận này cũng có nhiều điều đáng mến theo một vài cách — anh sẽ gọi nó là một cuốn sách đẹp chứ? — đúng không nào? Em đã nhận được hai hay ba bức thư từ ông ấy... thảy đều rất tử tế! — và điều đó lại khiến em nhớ đến, ôi chao! một sự vong ân bội nghĩa vô vàn từ phía chính em! Khi lương tâm trở nên quá nặng nề, chẳng còn cách nào khác ngoài việc vứt quách nó đi! —
Anh có nhớ cách em cố gắng kể cho anh nghe những gì ông ấy nói về anh, và cách anh kiên quyết không cho em nói không?
Mr. Mathews từng kể về ông ấy, sau một lần gặp gỡ ngoài xã hội, rằng ông ta chính là hiện thân của sự tự phụ từ diện mạo cho đến phong thái. Nhưng từ đó đến nay hình như họ đã có mối quan hệ tốt hơn rồi.
Xin hỏi, ý nghĩa của E.B.C. là gì vậy, ý của anh ấy? Ý em là ý của anh cơ!
Tên viết tắt thật sự của em là E.B.M.B. — tên đầy đủ của em, đối lập với cái tên ngắn gọn, chính là Elizabeth Barrett Moulton Barrett! — một cái tên dài dằng dặc đủ để khiến người ta hụt hơi! — Tên thánh... Elizabeth Barrett: — họ, Moulton Barrett. Nó dài đến mức để có thể mang theo bên mình cho tiện, em đã quen thói gấp gọn lại và gói ghém thật sát sao... và hoàn toàn quên mất rằng mình mang họ Moulton. Viết cả bốn chữ cái đầu chẳng khác nào viết cả bảng chữ cái. Dù vậy, họ của gia đình chúng ta là Moulton Barrett, và các anh em trai đôi khi vẫn trách mécl em vì đã từ bỏ quyền cai quản một thị trấn cổ ở Norfolk cùng một chút sắc xanh gỉ đồng danh giá từ Sở Hợp Thức Hóa Hợp Hiệu (Heralds' Office). Cứ làm như em thèm quan tâm đến cái tờ Retrospective Review ấy không bằng! Dẫu vậy, sự thật là em sẵn sàng đánh đổi mười thị trấn ở Norfolk (nếu em có chúng) để được sở hữu một dòng dõi thuần khiết hơn cái dòng máu nô lệ ấy! Chúng ta bị nguyền rủa từ đời này qua đời khác! — Em dường như vẫn văng vẳng nghe thấy «Nghi thức Nguyền rủa» (Commination Service) vậy.
Nguyện xin Chúa luôn luôn phù hộ cho anh! vượt qua cả sự trường tồn của thế gian này! —
Người của anh
E.B.B.
Cuốn «Cricket» của Mr. Dickens lặp lại nhiều lần, và dẫu mang vẻ đẹp đáng kể, nó lại có phần thái quá. Đối với em, nó hoàn toàn không phải là một trong những tác phẩm thành công nhất của ông, dù cho nó đã hoàn toàn rỗng tuếch khỏi những điều từng bị chỉ trích là cay nghiệt và phiến diện vào năm ngoái.
Anh chẳng đả động gì đến việc sức khỏe mình ra sao — một chữ cũng không! Và anh đã sai lầm khi nói rằng mình «lẽ ra nên viết thư» — cứ như thể từ «lẽ ra» lại có thể đặt đúng chỗ trong hoàn cảnh đó vậy! Anh chưa bao giờ «lẽ ra phải» viết thư cho em cả, anh thừa biết điều đó mà! Hay đúng hơn... nếu anh từng nghĩ rằng mình phải viết, thì anh lại càng không nên viết! Đó quả là một lời ẩn ý đầy huyền bí từ phía em!