Thứ Ba hàng tuần.
[Dấu bưu điện, ngày 7 tháng 1 năm 1846.]
Nhưng em yêu của anh, viết thư vẫn an toàn hơn là đến thăm, em không thấy vậy sao? Trong thư, người ta có thể tiến đến tận giới hạn của sự chịu đựng mà mình cho phép mà không gặp nguy hiểm nào — khoảng cách giữa bước đi táo bạo nhất ở đó và bước tiếp theo thật rõ mồn một... bước tiếp theo vốn chẳng là gì cả, bởi nó không hề tồn tại trên trang giấy. Hoàn toàn khác với việc gặp mặt trực tiếp, nơi mà bất kỳ dấu hiệu nào muốn rẽ sang một con đường nào đó, dù chỉ là nhỏ nhất, cũng có thể bị ngăn chặn — không phải vì bản thân lối rẽ ấy có lỗi, mà ngỡ rằng khi con đường đã được đặt chân đến và bước tiếp, một ngã rẽ bị cấm đoán nào đó sẽ hiện ra trước mắt, chúng ta cứ cho là vậy đi. Trong thư, mọi thứ đều kết thúc ngay tại đó, đúng tại điểm đó... và em có thể suy ngẫm về điều đó rồi tha thứ; ít nhất, có thể tránh được việc thốt ra những lời không thể rút lại — và khi những lời ấy, đối với anh, mang sự thật mãnh liệt, những lời định mệnh — hãy nghĩ xem, em yêu! Bởi vì, như anh đã từng nói với em, điều đặc trưng nhất trong tình cảm của anh dành cho em chính là sự tôn trọng trọn vẹn, niềm tin tuyệt đối trong đó... (chẳng mấy chốc nữa anh sẽ nhắc đến chính lời thú nhận 'mang ơn em mọi sự kính trọng' của tội nghiệp Robert!). Chính trên nền tảng đó mà anh xây dựng và cảm thấy an toàn — vì nếu phải tự mình tìm hiểu, làm thế nào anh biết cách phụng sự em và trở thành của riêng em trọn vẹn, khi mà mọi điều em tuyên bố là không thích lại bị coi là em đang mong muốn, còn điều em tỏ ra thích thú thì thực chất em lại đang căm ghét tận đáy lòng; và nếu như vô số tiếng 'không' lại thành một tiếng 'có', và 'một lần từ chối không có nghĩa là cự tuyệt' cùng bao nhiêu sự đểu giả gớm ghiếc ấy khiến những quý ông đường bệ phải lật ngước tròng mắt lên, khi họ đứng dậy sau bữa tối và đặt tay phải lên ngực trái mà rằng: 'Xin nâng cốc vì người phụ nữ thân yêu!' Giờ đây, tình yêu ạ, với thứ tình cảm đã có sẵn trong anh từ thuở ban đầu ấy — anh thực sự tin là vậy — giờ đây, khi anh hoàn toàn hạnh phúc trước món quà tình yêu của em, và là kẻ kém cỏi nhất trong việc tưởng tượng ra bản thân sẽ ra sao nếu thiếu đi điều đó — anh vẫn phải tin rằng, anh xin nhắc lại, nếu em đã từng một lần 'từ chối' anh — một cách rõ ràng xuất phát từ chính cảm xúc của em, hoàn toàn tách biệt khỏi bất kỳ sự cân nhắc ảo tưởng nào vì lợi ích của anh; nếu điều đó giáng xuống đầu anh, dù là chậm rãi nhưng tất yếu theo dòng sự kiện, hay đột ngột do bất kỳ bước đi nào của chính anh đẩy tới; tin lời em, anh sẽ chẳng bao giờ dám khơi lại dù trực tiếp hay gián tiếp những lời cầu xin như thế; anh sẽ bắt đầu đếm xem còn bao nhiêu con đường khác rộng mở để phục vụ em và hiến dâng bản thân cho em... nhưng từ một khoảng cách xa xôi, giờ đây, chứ không phải khi đã khoác lên mình chiếc áo livery của em! Giờ đây, nếu trong mọi hoàn cảnh anh có thể hành động như thế, thì sao anh lại không thể nhân đôi nỗ lực đề phòng sau sự dại dột của chính mình — điều mà em biết, và đã tha thứ từ lâu, và chính anh cũng đã tự tha thứ cho bản thân vì nguyên do của nó, dẫu không phải vì cách thức — nhưng liệu anh có thể làm gì khác ngoài việc giữ khoảng cách 'xa em hơn' so với những bức thư, hỡi người dấu yêu? Riêng về phần em trong chuyện đó, khi nhìn nhận nó với tất cả ánh sáng mà em đã ban cho anh từ đó đến nay (và khi ấy, cũng không kém phần qua chính ánh sáng của anh), anh có thể và thực sự xin hôn lên đôi chân em, hôn từng chữ cái trong tên em, chúc phúc cho em bằng cả trái tim và tâm hồn nếu anh có thể trút cạn chúng từ mình ra trước mặt em, để ở lại và thuộc về em; khi anh suy ngẫm về động cơ và lòng quảng đại thuần khiết, tuyệt mỹ của em. Chính sự rạch ròi đó đã quyết định rằng anh phải chờ đợi, phải kiên nhẫn, biết ơn và làm người của em mãi mãi dưới bất kỳ hình thức hay vị thế nào mà em rủ lòng chấp thuận. Em có nghĩ rằng vì bây giờ anh quá giàu có nên khi ấy anh không thể là kẻ giàu có nhất hay sao — trong thứ mà đối với anh chỉ có vẻ nhỏ nhoi, khi chỉ đứng cạnh niềm hạnh phúc lớn lao này? Anh sẽ kiêu hãnh khôn cùng — hạnh phúc vượt quá mọi xứng đáng, chỉ để được gọi là người quen và được phép đến gặp em, trò chuyện cùng em và nghe em nói — anh nào có hơn gì những người khác? Đừng nghĩ đây là sự khiêm nhường giả tạo — không phải thế đâu — em đã khoác lên anh chiếc áo choàng của mình, và chúng ta cùng tỏa sáng, nhưng anh thừa biết phần của mình trong đó là gì!
Tất cả những điều này được viết ra trong một cơn bốc đồng nghẹt thở vì bất chợt nghĩ rằng em có thể — nếu không phải lúc này, thì vào một thời điểm nào đó trong tương lai — đưa ra một lý do khác, không phải lý do thực sự, cho sự chênh lệch mà em thấy, đó là sự gần gũi trong những thư từ, và khoảng cách ban đầu trong những lần thăm viếng! Và em yêu ạ, mọi thứ tình yêu suy cho cùng chỉ là sự xích lại gần nhau một cách nồng nhiệt — anh muốn hòa làm một với em, người dấu yêu; hãy để tâm hồn anh áp sát lấy em, như đôi môi anh vậy, hỡi sự sống của đời anh.
Thứ Tư. — Em hoàn toàn đúng về những bài thơ ấy của Horne — anh chỉ nói về ấn tượng của cái nhìn đầu tiên, và nguyên tắc của anh là luôn bắt đầu bằng việc chào đón bất kỳ sự lạ lẫm hay ý định mang tính nguyên bản nào ở con người — bởi cách ngược lại là sao chép những tiền lệ vốn đã quá an toàn! Thế nên anh đã bắt đầu bằng việc ca ngợi tất cả những gì còn đáng ngờ về mặt hình thức... và để dành phần cốt lõi cho việc suy ngẫm sau. Câu chuyện về yêu tinh hóa ra lại là một sự nhầm lẫn hoàn toàn, anh nghĩ thế — và cũng là một sự nhầm lẫn phổ biến. Những câu chuyện cổ tích, những câu chuyện hay, được viết cho cả người lớn lẫn trẻ em, và vì mang tính chân thực, chúng cũng làm hài lòng cả trẻ nhỏ; giờ đây, người ta lại bắt đầu viết riêng cho trẻ em để rồi bỏ lỡ cả thiếu nhi lẫn người lớn — với sự bất kính đáng ghét và thái độ giễu cợt trơ trẽn xuyên suốt đối với chính sự kỳ diệu mà họ lớn tiếng muốn khơi gợi. Đó là sự cố ý hạ thấp mình xuống mức độ nhận thức kém cỏi hơn, quyết tâm không trọn vẹn là một con người vĩ đại hoàn chỉnh bằng một nửa bản ngã; là những phút giây ban ơn được dành ra trong nhà trẻ bên những cuốn sách, công việc và trò chơi lành mạnh của một vị khách mà chẳng chốc nữa sẽ chào tạm biệt để lui tới câu lạc bộ Beefsteak — xin hãy cứu chúng ta khỏi những điều đó! Ngôn ngữ của thủy thủ có cái hay riêng của nó; nhưng nếu được sử dụng trong Nghệ thuật thì cũng sai lầm chẳng khác nào việc trát đất bùn thật lên tiền cảnh của một bức tranh phong cảnh, dẫu là để đạt được chút chân thực nào đó đi chăng nữa — điều thực sự cần hướng tới là pha chế ra một sắc vàng có thể mang lại mọi điều tốt đẹp nằm trong khả năng của màu nâu bẩn thỉu ấy. Chà, vậy thì, anh đúng là một con gà cờ đổi chiều gió khi vừa viết thế này lúc nãy, mà giờ lại viết thế kia! Cũng không hẳn hoàn toàn thế — bởi ban đầu anh chỉ dành cho nó sự chào đón của một kẻ tha hương, quyền lợi của bất kỳ người mới đến nào phải tự đứng vững hoặc gục ngã dựa vào cách cư xử của mình một khi đã được bước qua cánh cửa. Và rồi — khi anh biết Horne nghĩ gì về em, người dấu yêu; biết cách ông ấy lần đầu quen biết em, và từ tận đáy tâm hồn đã ngưỡng mộ em; và việc ông ấy đánh giá thấp vận may của anh đến nhường nào... anh không thể mở đầu bằng việc gieo cho em ấn tượng xấu về bất kỳ tác phẩm nào ông ấy gửi tới — ông ấy có quá ít sự ghi nhận cho một khối lượng công việc vất vả, xuất sắc và bền bỉ rất lớn, và anh tin chắc rằng sẽ chẳng có phần thưởng nào, không một phần thưởng nào, mà ông ấy lại ít muốn từ chối hơn là lời ca ngợi và sự đồng cảm của em. Nhưng một khi ý kiến của em đã được bày tỏ — chân lý vẫn hoàn là chân lý — ít nhất, anh tự bào chữa cho mình như thế... và điều đó đúng cho cả những gì anh nói lúc này lẫn những gì đã nói khi trước! 'King John' rất hay và đầy dụng ý; còn 'The Noble Heart' lại buồn bã, nhạt nhòa và thiếu cá tính. Bi kịch chính, hơn thế nữa, lại xoay quanh cái ngụy biện ước lệ tội nghiệp ấy về thế nào là một sự bất công chính đáng cần phải chống lại — một mảng luân lý theo một tiêu chuẩn khác được lồng vào để hoàn thiện một thứ luân lý mang kiểu cách khác — một phân đoạn của vòng tròn có kích thước lớn hơn lại được lắp vào một vòng tròn nhỏ hơn. Giờ đây, em có thể có tiêu chuẩn đạo đức riêng của mình trong vấn đề chống lại cái ác, chống lại như thế nào và khi nào, nếu có thể. Và em hoàn toàn có thể thấu hiểu và đồng cảm với vô số tiêu chuẩn hoàn toàn khác của những người khác; nhưng bảo rằng có thể đột ngột chuyển từ người này sang người khác, thì anh nghĩ là không thể. 'Hãy kiên nhẫn chịu đựng mọi tổn hại — tuyệt đối không trả thù' — điều đó thật rõ ràng. 'Hãy đóng vai trò mà em cho là của Chúa, làm công việc hiển nhiên của Ngài, đứng lên vì điều thiện, tiêu diệt cái ác và chung tay vào toàn bộ sơ đồ này' — điều đó cũng rõ ràng không kém — thế nhưng, lại gọi hành động của Otto không phải là điều sai trái, hoặc dẫu có là sai trái đi nữa thì cũng chưa đến mức đáng bị trả thù — rồi sau đó, lại gọi nhận xét của một kẻ xa lạ rằng người ta là một kẻ 'hèn nhát' — chính là điều đòi hỏi sự trừng phạt nhẹ nhàng là cái chết tức tưởi giáng xuống kẻ đưa ra nhận xét đó — và... đường nào mới là lối đi? Đâu mới là điều rõ ràng?
— Không phải bức thư của anh! Cứ tiếp tục mãi thế này — những 'bức thư quý giá' — hỡi người ngọt ngào nhất? Bởi vì chúng tốn bao công sức trân quý để đọc ra ư? Chà, anh hy vọng sẽ được gặp em vào ngày mai. Cầu xin những điều tốt đẹp nhất đến với em, người của riêng anh — anh còn chưa nói được một nửa những điều cần nói, ngay cả trong bức thư mà anh từng nghĩ sẽ viết, để rồi nó chỉ chứng minh đúng những gì em đang thấy! Nhưng chỉ cần một thoáng suy nghĩ là anh lại bay cao cùng em, 'ngay tiếng gáy đầu tiên từ trang trại Grange.' — Mãi mãi là của riêng em.
Đêm qua, anh nhận được một cuốn New Quarterly — giờ thì ở đây có cả lời ca ngợi bình dân, một cành nguyệt quế đấy! Thay vì sự công kích mà anh từng đinh ninh qua lời kể của người bạn ngốc nghẽn của mình, bài điểm sách lại mang giọng điệu tán dương quá đà, một sự ca tụng ngu ngốc phóng đại từ đầu đến cuối — và trong ba bài viết khác, như chị anh đã phát hiện ra sau khi mày mò tìm kiếm, họ đã lồng tên anh vào với những lời ca ngợi đầy tốt lành tương tự (trừ một trường hợp, dẫu vậy trong một bài viết hay của Chorley thì anh dám chắc); và cùng với anh, chẳng biết có bao nhiêu kẻ đần độn làm thơ cũng được ca tụng nổi bật không kém — và, chỉ lật qua một trang giấy, ai đó lại bị mạt sát bằng phong cách cặn bã nhất — chỉ có mỗi Carlyle là thế! Và anh đủ yêu quý ông ấy để không ganh tị hay ước mong được đổi chỗ cho ông, rồi nhường chỗ của mình để leo lên vị trí ấy.
Tất cả những điều đó, xin hãy để anh quên đi trong tâm tưởng về ngày mai! Cầu Chúa phù hộ cho em, Ba yêu dấu của anh.