Thứ Bảy.
[Dấu bưu điện, ngày 27 tháng 12 năm 1845.]
Phải, quả thực, em đã 'nhận thấy cung cách ấy' ở anh, không chỉ một lần, không phải hai lần, cũng chẳng phải hai mươi lần, mà là vô số lần — và hầu như là mọi lần... anh biết không,... mang lại một cảm giác không dễ chịu từ sự chiêm nghiệm rằng đó chính là con đường dẫn đến đủ mọi thứ sai lầm vốn bắt nguồn từ và kết thúc bằng sự phóng đại. Đó chính là con đường ấy! — con đường cái quan.
Đối với những gì anh nói trong bức thư ở đây theo một cách khác, em không phủ nhận sự thật — như một sự thật phiến diện: — khi nãy em nói hoàn toàn mang tính chung chung. Hãy thừa nhận rằng em vốn không hay tỏ ra quá quắt trong cái esprit de sexe [tinh thần giới tính] của mình: những học thuyết của cô Martineau về sự bình đẳng trí tuệ v.v., em đã từ bỏ chúng, anh nhớ chứ, giống như một người phụ nữ — một cách vô cùng đáng hổ thẹn, như bà Jameson hẳn sẽ bảo em vậy. Nhưng chúng ta không bàn về vấn đề đó lúc này — chúng ta đang bàn về một vấn đề đáng để lên tiếng bảo vệ! — và khi phụ nữ thất bại ở điểm này... thì đó không hẳn là lỗi của chúng ta. Đó là tất cả những gì em muốn nói từ đầu.
Nó làm em nhớ đến sự phân tích tinh tế trong tác phẩm 'Luria' của anh, hồi thứ ba này, về giá trị của sự đồng cảm nơi người phụ nữ — quả thực là sự phân tích kép tinh tế về lòng đồng cảm của kẻ vô học và người có học. Không gì có thể tuyệt vời hơn thế này, theo em: —
Hướng về động cơ, về nỗ lực, — tận đáy trái tim —
Tấm lòng nhạy bén của anh soi thấu; anh tôn vinh và gọi đúng tên
Linh hồn của mục đích trước khi nó thành hình hành động,
Mang thể xác trên cõi đời, và khoác lên mình hình hài một vị vua;
ngoại trừ việc khắc họa 'lời ca tụng uyên bác', phần xuất hiện sau đó với vẻ đẹp chân thực và tinh tế khôn tả. Những nhà phê bình này sẽ đối xử với anh ra sao, sẽ phá hủy anh đến mức độ nào, những kẻ muốn tước đoạt ở anh việc thực thi năng lực phân định của các nhà siêu hình học? Tựa như một người thợ đồng hồ mà lại có thể vĩ đại nếu thiếu đi điều đó! Họ cũng có thể khuyên một thợ đồng hồ hãy chỉ quan tâm đến mặt đồng hồ, đến các con số, mà đừng mớ máy đến những bánh xe bên trong! Anh hãy nói điều đó với ông Forster xem sao.
Và nhân nhắc đến 'Luria', tác phẩm càng thấm đượm trong em bấy nhiêu khi em đọc đi đọc lại,... anh thật tuyệt vời làm sao khi sự hoài nghi ập đến giày vò chàng — ý em là, khi chàng bắt đầu... 'Vậy thì, mọi chuyện đều ổn cả thôi.' Thật là vô cùng xúc động, theo em, toàn bộ quá trình hoài nghi ấy... và lời nhắc đến những người bạn ở quê nhà (điều vừa minh chứng chàng là một kẻ tha hương, vừa ngụ ý, chỉ bằng một nét bút, rằng chàng sẽ không tìm kiếm sự an ủi nơi quê nhà để khuây khỏa nỗi đoạn tuyệt xa lạ mới mẻ ấy) được anh xử lý với sự khéo léo mang kịch tính phi thường....
... 'nhỏ nhoi biết bao, nhỏ nhoi biết bao,
Mà vẫn nói cho anh hay họ đã chết và đi xa'—
Và rồi, sự tiếp cận trực diện....
Anh giờ đây, thật tử tế làm sao ở nơi này, hỡi tất cả những người Firenze,
Có điều gì trong ánh mắt của anh vậy?—
Anh có cảm thấy đó là sự thành công không,... 'anh bây giờ?' Em thì có, từ vị thế thấp kém của mình là một độc giả. Toàn bộ đám mây tan biến xung quanh chàng, và cách chàng đứng vững, đối mặt với nó,... em ngưỡng mộ tất cả điều ấy một cách trọn vẹn. Lời minh oan cho Firenze của Braccio khiến em có cảm giác dường như mang đậm chất thơ đến mức quá tinh tế đối với con người đó — nhưng chẳng ai nỡ lòng nào muốn bỏ đi dù chỉ một dòng — điều đó sẽ là quá sức đối với đức hạnh phê bình mất!
Em nhận được thư anh sáng sớm hôm qua. Mấy người ở bưu điện kiên quyết giữ lấy ngày lễ Giáng sinh của họ, nên họ chẳng chịu để em giữ lấy ngày lễ của mình. Cả ngày chẳng có lá thư nào, sau lần phát thư chung trước buổi trưa vốn chưa bao giờ mang lại cho em thứ gì đáng để bõ công bóc niêm phong cả!
Liệu em có được gặp anh vào thứ Hai không? Nếu có dù chỉ là một chút, một chút trở ngại nhỏ nhoi nào vào ngày hôm đó,... có việc gì phải làm, có điều gì phải xem, có thứ gì phải lắng nghe,— xin hãy nhớ rằng ngày thứ Ba đang ở ngay sát bên, và rằng một ngày thứ Hai khác sẽ đến vào tuần sau. Giờ thì em không cần phải nói rằng mỗi lần đều như vậy, và xin anh hãy ghi nhớ điều đó — Eccellenza [Thưa Ngài]!—
Nguyện xin Chúa phù hộ cho anh —
E.B.B. của anh
Trích từ Tạp chí New Monthly Magazine. 'Những người ái mộ thơ ca của Robert Browning, và giờ đây họ rất đông đảo, sẽ vui mừng khi hay tin ông Moxon cho ra mắt chuỗi ấn bản thứ bảy của tập "Bells" lừng danh và tập "Pomegranates" tuyệt vời, dưới tựa đề "Dramatic Romances and Lyrics."'