Chủ Nhật.
[Dấu bưu điện, ngày 16 tháng 3 năm 1846.]
Người yêu dấu nhất, trước hết em muốn nói ngay một điều, kẻo lát nữa lại quên mất, về hai ba điều anh đã nói ngày hôm qua một cách bâng quơ đến mức có lẽ hôm nay anh đã quên bẵng mất rằng mình từng nói những điều ấy. Chúng ta đang nói chuyện về ông Chorley và ngôi nhà của ông ấy, và anh đã bảo rằng anh không màng đến những thứ này hay thứ khác cho bản thân mình, nhưng đối với người khác thì—giờ thì anh nhớ phần còn lại rồi đấy. Em chỉ muốn nói điều mà lẽ ra nói ngay lúc đó sẽ đơn giản hơn—chỉ là không dễ dàng cho lắm—(em không thể nói được vào lúc đó)—rằng xin anh đừng có tưởng tượng rằng vì em là phụ nữ nên em không có tham vọng sống với ít thứ vật chất chẳng kém gì chính anh... không, ý em không phải thế... Ý em là, xin anh đừng có tưởng tượng rằng, vì em là phụ nữ, mà em mong đợi được chăm lo trong những chuyện bề ngoài ấy, hay sẽ lấy làm thích thú dù chỉ chút ít với bất kỳ thứ nào trong số đó. Thế nên, trong tâm trí, anh đừng bao giờ mong ước hay tiếc nuối rằng mình có thể hoặc không thể quan tâm đến những điều này điều nọ vì em; bởi vì khi anh nghĩ như thế, suy nghĩ của chúng ta lại rẽ theo những hướng khác nhau, như vậy là không đúng. Ông Fox đã dành cho em quá nhiều vinh dự khi gọi em là 'một nữ ẩn sĩ sùng đạo'; ông ấy đã sai một cách 'kỳ lạ', như anh đã thấy. Sức em không đủ để ngồi trên một hòn đá trong hang động—từ xưa em vốn đã quá thích ngả ngớn trên những chiếc ghế dài hoặc những chiếc ghế bành lớn gần bằng ghế dài,—và chiếc ghế em đang ngồi đây đã được tặng cho em khi em còn là một đứa trẻ bởi người bác của em, người bác mà em đã kể với anh một lần, và em đã ngả ngớn trên đó hầu như suốt từ bấy đến nay... khi sức khỏe em cho phép. À thì—đó cũng là một thứ xa xỉ, dĩ nhiên—nhưng thói quen ấy nhàn rỗi hơn là tốn kém, và em thực sự tin rằng đó là 'cội nguồn tội lỗi' của em trong chuyện này. Vâng—'confiteor tibi' (thú nhận với anh) thêm rằng em rất ghét những chiếc rèm bằng vải mộc màu trắng, điều đó tất nhiên là vô cùng bất kính đối với một nữ ẩn sĩ sùng đạo, nhưng lại có thể tha thứ được ở một kẻ như em, người sẵn sàng chấp nhận vải thô màu nâu để thay thế mà chẳng mảy may bận tâm. Ánh sáng trắng xuyên qua lớp vải mộc ấy mới là thứ khiến em căm ghét làm sao. Việc 'phát điên trong màn vải mộc trắng' nghe có vẻ hoàn toàn tự nhiên, thậm chí là một hệ quả tất yếu. Gạt bỏ những tật xấu nhỏ nhặt ấy đi, thì đối với em thứ nào cũng tốt như thứ nào, và cách sống càng giản dị bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu. Nếu em nhìn thấy những chiếc ghế bành bằng lụa và trần nhà dát vàng của ông Chorley, em dám cá là em sẽ thốt lên rằng chúng rất đẹp, nhưng chẳng bao giờ thèm muốn sở hữu những thứ tương tự—ý nghĩ đó sẽ chẳng bao giờ xuất hiện trong đầu em. Thêm nữa, từ khi em khôn lớn, tía đã không còn giữ xe ngựa riêng nữa (mọi người trong nhà ở đây hay cằn nhằn về chuyện đó, nhưng một khi người ta đã trải qua những cú sốc lớn, họ trở nên vô cùng nhạy cảm về việc tiêu tiền), thế nên em sẽ chẳng thấy tiếc chiếc xe Clarence và bầy ngựa xám ấy đâu... và em khẩn thiết xin anh đừng bao giờ đặt hai ý nghĩ đó cạnh nhau nữa, ý nghĩ về em và những thứ xiêm y lộng lẫy chẳng dính dáng gì đến cuộc đời em. Chắc anh sẽ nghĩ rằng em đã nói quá nhiều về những chuyện này, nhưng em muốn anh, một lần là đủ, hãy áp dụng điều đó một cách rộng rãi cho toàn bộ tương lai của chúng ta, cả trong cái nhìn tổng thể lẫn từng chi tiết nhỏ, để chúng ta không phải quay lại chủ đề này nữa. Hãy phán đoán hộ em như phán đoán cho chính anh—điều gì tốt cho anh thì cũng tốt cho em. Bằng không, anh biết đấy, em sẽ cảm thấy bị tổn thương; đúng bằng mức độ em thấu hiểu suy nghĩ của anh.
Ông Kenyon đã đến đây hôm nay—và em đã xuống dưới nhà—hai sự kiện lớn! Tâm trạng ông ấy vô cùng phấn khởi và ngồi nói chuyện suốt cả buổi, nhắc đến anh như mọi khi. Ông hỏi điều gì đó, rồi bất chợt nói... 'Nhưng tôi chẳng hiểu sao mình lại phải hỏi cô, trong khi lẽ ra tôi phải rành về cậu ta hơn bất cứ ai cô biết.' Ngay lúc đó, em đủ khôn ngoan để thấy mặt mình biến sắc, cảm giác như đỏ đến tận chân tóc. Đó chính là hậu quả của một lương tâm cắn rứt! Và chuyện này đã xảy ra với em trước đây, khi ở bên ông Kenyon, đúng ba lần—có một lần đặc biệt nọ, khi em suýt khóc vì bực bội (cho trọn bộ hậu quả!), ông nhìn em với vẻ ngạc nhiên vô tận giữa một khoảng lặng chết chóc không ai nói câu gì. Lần ấy là vào mùa hè; và điều duy nhất có thể tự biện hộ cho em lúc bấy giờ, là chuyện đó không thể tránh khỏi: không thể nào khác được!
Ông Kenyon có nhắc đến bài 'Saul'. (Nhân tiện, anh chưa bao giờ trả lời về những bông hoa ly màu xanh cả.) Ông hỏi về 'Saul' và liệu nó có được hoàn thành trong số báo mới hay không. Ông cứ mải đắm chìm trong khúc nhạc về Đavít của anh. Anh có đọc trên tờ Athenæum bài viết về việc Jules Janin—không, về việc nhà phê bình viết về Jules Janin (có phải nhà phê bình không nhỉ? hay chính là Jules Janin? cái sự nhầm lẫn huy hoàng ấy đang lấn át em thì phải) đã nhầm lẫn một cách vô cùng hoành tráng giữa các địa danh và nhân vật trong bình urn của Robert Southey bên bờ biển Adriatic với tình bạn thắm thiết dành cho Lãnh chúa Byron? Và ngay lập tức, nhà quan sát người Anh trước hiện tượng đó, sau khi triết lý đôi chút về sự dốt nát thô thiển của người Pháp đối với văn học nước nhà, lại tiếp tục viết lách chẳng khác nào một kẻ vô học, bàn về bà Charles Reybaud, ca ngợi cái cô nhà văn mới vào nghề hãy còn non trẻ ấy, kẻ thực chất chỉ là một cây bút viết thuê chuyên tạo ra những tiểu thuyết hạng ba hạng tư, với sự trong sáng cũng đáng ngờ không kém. Quả thực thật kỳ lạ khi chúng ta ở châu Âu này lại không đứng ngang hàng với nhau đủ để biện minh và tạo sự cần thiết cho việc thành lập một tờ tạp chí mang tầm vóc châu Âu—đúng hơn là một tập san—(tờ 'Foreign Review' cái gọi là thế, chỉ chạm đến những đỉnh cao của ngọn đồi)—một tập san có thể sánh ngang với những độc giả thông thái ở mọi quốc gia châu Âu, và đưa tất cả những tên tuổi đang nổi của từng nước, dưới ánh sáng quốc gia của họ khi vừa vươn lên, vào tầm quan sát và đánh giá. Nếu không ai có thể làm được điều này, thì thật đáng tiếc, theo em, khi cứ làm những điều kém cỏi hơn thế nhiều—cả ở Pháp lẫn ở Anh—để rồi vồ vập lấy một cuốn sách tiếng Pháp từ bên kia eo biển như họ vẫn thường làm trên tờ Athenæum ẩn danh, và thốt lên những lời ngớ ngẩn đến kỳ quặc về nó, cho đến khi người ta la ó 'ôi chao' y như trong Hạ viện vậy.
Ôi chao—và hôm nay em mới uyên bác làm sao, cứ như thể chính em là một nhà phê bình vậy! Hôm qua em lại ngốc nghếch làm sao—bởi vì suốt cả buổi tối em cứ luẩn quẩn mãi trong đầu câu nói của anh rằng anh sẽ đến 'để ngắm bóng cây nến được giơ lên bên cửa sổ.' Thôi được! Nhưng em không có ý định yêu anh thêm chút nào nữa ngay lúc này đâu—em nói thẳng với anh thế đấy. Chắc chắn là không. Em đã yêu anh quá mức cần thiết rồi có lẽ. Em cảm thấy giống như những tu sĩ xoay tròn dưới ánh mặt trời khi anh thốt ra những lời ấy với em—và em sẽ không bao giờ yêu anh 'ít đi' chút nào nữa, bởi vì tình yêu ấy đã quá lớn để có thể vơi bớt đi được.
Và ngày mai anh sẽ viết thư chứ? Và sẽ kể cho em nghe sức khỏe của anh thế nào chứ? Thành thật kể cho em nhé? Nguyện xin Chúa ban phước lành cho anh, người yêu dấu nhất của em!
Em là của anh—'Tota tua est'
Ba.