Ngày 1 tháng 1 năm 1845 [1846].
Anh mới tốt làm sao — tốt nhất trên đời! Em rất thích hồi tưởng lại hình ảnh của anh trong tâm trí từ nhiều năm về trước, khi anh hãy còn là một nhà thơ xa cách — rồi sau đó, hình ảnh ấy dần rõ nét hơn trong một hình hài cụ thể, với tư cách là bạn của ông Kenyon, người từng ăn tối với ông ấy vào một ngày nào đó, hay gặp ông ấy trong bữa tiệc vào một ngày khác, và đã thốt lên một câu nói vĩ đại đáng nhớ "vào thứ Tư tuần trước," rồi có lẽ đã ân cần hỏi thăm em vào thứ Năm — cho đến khi em cảm thấy thật tự hào! Và cứ thế, những nghĩ suy về anh ngày một đến gần hơn (dù vẫn còn xa cách!) với tư cách là ông Browning, người có nhã ý muốn viết thư cho em, và quả thực đã viết; người mà trong một lá thư đã từng hỏi em rằng (liệu anh ấy có còn nhớ không?) "xin đừng rướn người ra cửa sổ khi chân anh ấy đang ở trên bậc cầu thang!" — gom góp tất cả những nghĩ suy ấy, và còn nhiều hơn thế nữa, nối tiếp nhau, rồi kết chúng lại bằng tất cả những điều này, những điều chẳng thể gọi tên dễ dàng — chẳng thể xếp loại theo thực vật học hay tiếng Hy Lạp. Đó là một bó hoa huyền diệu, mang vẻ đẹp lạ lùng và rực rỡ, giữ nguyên vẹn hơi sương tháng Năm qua những mùa Giáng sinh — thậm chí còn tuyệt vời hơn cả những bông hoa của anh! Và em chẳng hề "hổ thẹn" về bó hoa của mình đâu... xin hãy cứ tin là thế! Không đâu!
Còn về nàng mỹ nhân ngư, em chưa bao giờ gợi ý với anh điều gì như thế cả — chắc chắn là anh chẳng hề giả vờ rằng mình đã đọc được gợi ý ấy trong thư của em đâu nhỉ. Làm như vậy thì em khiêm tốn đến mức gương mẫu quá mất! Phải không hỡi Odysseus?
Thế mà anh định viết thư... anh đã định viết đấy! để rồi cuối cùng lại đi dạo ở "Lối đi của Nhà thơ" (trong khu "Aonius ở Highgate") — nơi mà em nhớ mình từng đọc qua, chẳng phải Hunt đã nhắc đến nó trong hồi ký của ông ấy sao? — và thế là giờ đây lại có thêm một vệt sáng trong truyền thuyết về chốn ấy, để người ta có thể bàn tán về hương thơm của quả lựu thoang thoảng giữa những hàng rào cây. Hóa ra anh thực sự có đồi ở New Cross chứ không phải những ngọn đồi trên danh nghĩa thôi sao? Em đã từng đến Hampstead — và có điều gì đó thật hấp dẫn đối với em ở mảnh đất hoang vu với mùi hương hoang dã ấy, bị ném xuống... tựa như đóa hồng xứ Sicilia rơi từ lòng của Proserpine khi cỗ xe phóng đi... giữa chốn văn minh khô cằn toàn "những bụi nguyệt quế và hàng rào vô hình mà hữu hình," như anh vẫn nói! — và làn khói vĩ đại, vĩnh cửu cuồn cuộn dâng lên từ đằng xa, như một lời tố cáo thiên nhiên! Người ta thường hay cay nghiệt đùa cợt về phong cảnh chốn thị thành — nhưng chẳng phải cây cối và thảm cỏ nằm sát những đô thị lớn nhất định sẽ khơi gợi những cảm xúc sâu sắc hơn sao, so với những khu rừng và thung lũng cách đó cả trăm dặm, nơi con người ta ngây ngốc nhai lại chẳng khác gì loài bò, nơi "các gia đình điền chủ" tránh xa mọi kẻ không phải là "chủ đất," và những người nông dân chẳng bao giờ nhìn lên quá con bọ nằm trên chiếc lá củ cải cao nhất! Anh có chút hiểu biết nào về đời sống đồng quê nước Anh không, thứ mà người ta hết lời ca ngợi, và "triết lý thành hàng nghìn phép ẩn dụ," như thể nó là điều vĩ đại nhất, thuần khiết nhất, cao quý nhất trên đời — nét đặc trưng thuần túy và tuyệt hảo của nước Anh? Đối với em, nó đơn thuần và hoàn toàn là một thứ ghê tởm, và em thà sống trên một con đường phố còn hơn bị ép phải sống hết quãng đời ở đó — cái đời sống đồng quê Anh quốc ấy; bởi em không hề có ý nói đến cuộc sống ở vùng quê. Những áp lực xã hội — chà, chẳng có gì tồi tệ hơn thế — tuyệt đối không có gì! Đó chính là con đường để những người Anh lớn lên và vươn lên đứng đầu thế giới trong lĩnh vực sở trường của họ về những sự ngớ ngẩn đáng kính.
Nghĩ đến việc em lại lớn tiếng bàn luận như thể em có thể bực bội với bất kỳ ai trong số họ ấy nhỉ! Em ư! — Ngược lại, em chúc tất cả bọn họ một năm mới hạnh phúc để tha hồ phỉ báng lẫn nhau, hoặc đi thăm kẻ láng giềng đáng ghét nhất của mình ba lần một tuần, chỉ vì "khoảng cách thật thuận tiện," rồi tổ chức những bữa tiệc linh đình trong sự ganh đua cao cả (thịt nai từ ngài Lãnh chúa đại diện so tài với cá bơn từ London!), rồi lần lượt diễn thuyết về sự nổi tiếng và luật săn bắt trước mặt tá điền, rồi ép giá tiền thập phân của vị mục sư. Nước Anh vinh quang này của chúng ta; với niềm vinh quang đặc biệt của các vùng quê! Và niềm vinh quang về đức tính ái quốc của em, kẻ đang vô cùng hạnh phúc dẫu cho tất cả những điều đó, và chỉ đang ra vẻ nói — nói — trong khi suốt thời gian ấy em chỉ nghĩ về bức thư của anh. Em nghĩ về bức thư của anh — em chẳng còn chút lòng yêu nước nào ngoài điều đó!
Nguyện xin Chúa phù hộ anh, người tuyệt vời và đáng trân trọng nhất! Anh nói với em những lời mà em chẳng đáng được lắng nghe dù chỉ một khoảnh khắc, dẫu cho khoảnh khắc tiếp theo em có hóa thành cát bụi đi chăng nữa... Em khiêm nhường và thành kính thú nhận điều đó trước Chúa.
Thế nhưng Ngài thừa biết — nếu sự trọn vẹn của một món quà mang ý nghĩa gì — rằng em đã trao đi mà không giữ lại chút gì cho riêng mình, rằng em hoàn toàn thuộc về anh cả về thể xác lẫn tâm hồn, trong năm nay và trong những năm tháng khác. Xin hãy để em được hữu ích cho anh thay vì chống lại anh! Và nỗi đau buồn khôn tả, khôn lường khi cảm thấy bản thân mình là một hòn đá ngáng đường anh, một áng mây che khuất bầu trời của anh, nguyện xin cho em được cứu rỗi khỏi điều đó... hãy cầu nguyện cho em... vì em thay vì vì chính anh. Còn lại thì, em cảm ơn anh, em cảm ơn anh. Anh sẽ mãi mãi là tất cả đối với em như ngày hôm nay — và chỉ thế thôi —!
Em là của riêng anh —