[TIÊU DỀ]: Màn 22
Dù gió có thổi lớn đến đâu, mưa có rơi to đến đâu, dù thời tiết có lạnh giá hay oi bức thế nào, dù trong nhà có việc gấp hay cơ thể không được khỏe, Thụy Xuan nhất định không chịu xin nghỉ. Giả sử có bất đắc dĩ phải xin nghỉ một, hai tiếng, anh cũng nhất định sẽ dạy bù, không muốn để học sinh chịu thiệt thòi chút nào về chuyện học hành.
Một người thực sự hiểu rõ bản thân thì không thể không khiêm tốn. Sự khiêm tốn làm thu hẹp tâm hồn con người lại, giống như một viên đá cuội nhỏ, tuy nhỏ nhưng vô cùng rắn chắc. Chỉ có rắn chắc mới có thể chân thực. Thụy Xuan hiểu rõ chính mình. Anh cảm thấy tài năng, trí tuệ và khí phách của mình chẳng có gì đủ để kiêu hãnh; anh chỉ có thể cố gắng hết sức có thể để trọn vẹn tâm can, sức lực với người với việc. Anh biết rằng ở cõi đời này, kết quả và ảnh hưởng từ việc anh dốc lòng dốc sức cũng gần như việc ném một hòn đá xuống đại dương, nhưng anh không vì thế mà tiếc nuối giấu hòn đá trong ngực, hay tùy tiện ném nó vào một vũng nước hôi thối. Anh không chịu dùng những thói hư tật xấu để làm giảm đi độ cứng cáp và sức mạnh của hòn đá trong mình.
Tiếng chuông reo, anh lập tức cầm sách lên bục giảng; tiếng chuông reo, anh mới chịu rời khỏi phòng học. Anh không có thói quen xấu đi muộn về sớm hay ra vẻ ta đây. Trừ phi vạn bất đắc dĩ, anh cũng không bao giờ nghỉ dạy. Lên lớp giảng bài không mang lại cho anh niềm vui sướng gì, anh chỉ muốn xứng đáng với học sinh, để lòng mình cảm thấy dễ chịu hơn mà thôi.
Trường học đã khai giảng. Thế nhưng anh chẳng lấy gì làm vui vẻ khi đến đó. Anh sợ phải nhìn thấy thế hệ vong quốc nô thứ hai. Anh có rất nhiều lý do và thực tế để tự tha thứ cho việc mình đang cúi đầu chịu nhục ở Bắc Bình. Nhưng anh không thể tha thứ cho bản thân, nếu như anh dám mặt dày đứng lên bục giảng, chẳng khác nào nói rõ với học sinh rằng bản thân anh đã thừa nhận sự vô sỉ của mình, lại còn dạy giới trẻ coi anh làm gương!
Thế nhưng, anh không thể không đi. Vì thu nhập, vì để các cụ được yên lòng, vì trách nhiệm đối với nhà trường, anh không thể trốn trong nhà. Anh buộc phải cắn răng chịu trận – dạy những ánh mắt đáng yêu của đám thanh niên cứ sắc như đinh nhọn, đâm vào mặt và vào tim anh.
Cổng trường, tuy là ngày khai giảng nhưng lại chẳng có quốc kỳ. Trên đường, anh đã gặp từng nhóm học sinh đi ba đi hai; anh không dám chào họ. Bám sát chân tường, anh cắm đầu bước nhanh, ra đến ngoài cổng trường thì học sinh càng lúc càng đông. Anh không biết mình đã bước vào cái cổng trường không có quốc kỳ ấy bằng cách nào.
Phòng nghỉ giáo viên là ba gian nhà hướng nam, từ trước đến nay vốn dĩ rất ẩm thấp; trải qua cả một mùa hè không hề mở cửa sổ, hơi ẩm ngưng tụ trong không khí tựa như sương mù, khiến người ta không dám thở mạnh. Trong phòng chỉ có ba giáo viên ngồi. Thấy Thụy Xuan bước vào, cả ba đều không đứng dậy. Vào những ngày thường, ngày khai giảng chẳng khác nào ngày lễ trong gia đình, mọi người có thể gặp lại những người bạn cũ suốt cả mùa hè không gặp, cùng những người bạn mới được tuyển dụng, rồi sau đó không đi ăn tụ tập thì cũng do hiệu trưởng thết đãi, vui vẻ trải qua ngày hôm đó. Ngày hôm ấy là ngày mọi người đón chào nhau bằng nụ cười rạng rỡ, rồi trên mặt vương hơi men, bắt tay nồng nhiệt và nói câu "ngày mai gặp lại". Hôm nay, căn phòng ẩm thấp và tĩnh mịch chẳng khác gì ngôi mộ. Cả ba người đều là bạn cũ của Thụy Xuan. Có hai người đang trầm ngâm hút thuốc, một người thì đăm đăm nhìn vào lớp sơn đang bong tróc trên mặt bàn. Cả ba không ai chào Thụy Xuan, mà chỉ khẽ gật đầu một cái, giống như những kẻ cùng phạm một tội, tình cờ gặp lại nhau trong ngục tối vậy. Thụy Xuan vốn là người hễ có thể câu nệ thì càng câu nệ hơn, lúc này lại càng không tiện phá vỡ bầu không khí trầm mặc trong phòng. Anh cảm thấy chỉ có sự lạnh lùng, vào ngày hôm nay, mới là điều thích hợp nhất. Vào ngày hôm nay, chỉ có sự lạnh lùng tĩnh mịch mới có thể biểu thị được nỗi u uất trong lòng mỗi người. Trong sự tĩnh lặng, người ta có thể lờ mờ nghe thấy tiếng giọt lệ trong lòng nhau đang trào dâng ra ngoài.
Ngồi xuống, anh lật giở cuốn sổ gọi tên dùng từ học kỳ trước. Giấy trong sổ vô cùng ẩm ướt, mấy trang liền dính chặt vào nhau, rất khó tách ra. Vừa tách, trang giấy liền phát ra một tiếng động nhỏ. Âm thanh nhỏ bé ấy vang lên giữa bầu không khí ẩm ướt đang đặc quánh trong phòng, khiến người ta bỗng thấy ngứa ngáy khắp người, có cảm giác như sắp toát mồ hôi. Anh vội vàng gập cuốn sổ lại. Dù gập sổ nhanh như vậy, nhưng anh đã nhìn thấy một loạt tên học sinh — học kỳ trước vẫn là những thanh niên có tên tuổi riêng biệt, nay đã đồng loạt, không có ngoại lệ, biến thành những tên vong quốc nô. Anh suýt chút nữa không ngồi vững nổi.
Lắng nghe ngoài sân, anh hy vọng nghe thấy tiếng cười nói vui vẻ của học sinh. Những ngày trước, tiếng ồn ào náo động của học sinh trước và sau giờ học luôn mang lại cho anh một sự kích thích, khiến anh cảm thấy: sức sống tuổi trẻ tuy đã dần phai mờ trên người anh, nhưng vẫn đang hiện hữu xung quanh anh; khiến anh cũng muốn được cùng chúng nhảy nhót, ồn ào náo động. Giờ đây, ngoài sân không có bất kỳ âm thanh nào! Học sinh — không, không phải là học sinh, mà là những tên vong quốc nô — cũng giống như anh, vì hổ thẹn mà trở nên tĩnh lặng! Điều này còn tàn nhẫn hơn cả việc từng đàn máy bay đến ném bom!
Anh thích nghe tiếng cười của học sinh, bởi vì tuổi trẻ mà không có tiếng cười thì chính là chết yểu. Hôm nay, anh không thể mong chúng hoạt bát như những ngày trước; chúng đều là những đứa trẻ mười bốn, mười lăm tuổi, làm sao có thể vô tâm vô phế được! Đồng thời, chúng quả thực đã không còn hò hét nữa, chẳng lẽ từ nay về sau chúng sẽ mãi mãi như thế này sao? Giả sử ngày mai chúng lại hò hét ầm ĩ, chẳng lẽ chúng đáng bị mất nước nên chỉ được phép im lặng có một ngày thôi sao? Anh nghĩ mãi không thông, chỉ cảm thấy hơi ẩm trong phòng giống như thuốc mê đang bít chặt lấy mũi mình, khiến anh ngột ngạt đến phát bực!
Nén thở mấy hơi, anh khao khát vị hiệu trưởng sẽ bất ngờ bước vào, bước vào tựa như một tia nắng ấm áp, xua đi hơi ẩm trong phòng và nỗi bực bội trong lòng mọi người.
Hiệu trưởng không đến. Chủ nhiệm giáo vụ nhẹ nhàng kéo cửa bước vào. Ông là người thâm niên trong trường, đã làm chủ nhiệm giáo vụ mười năm nay. Gương mặt bẹt, vóc người thấp, thích nói chuyện nhưng lại chẳng nói được ra hồn, nhìn vào là biết ngay một người không có tài cán gì nhưng lại vô cùng chăm chỉ và có trách nhiệm. Vừa bước qua cửa phòng, gương mặt bẹt của ông quay một vòng; cách nhìn người của ông là mặt chuyển động theo ánh mắt, trông cứ như đang dùng một tấm gương soi tất cả mọi người vậy. Sau khi nhìn rõ bốn đồng nghiệp trong phòng, ông bước nhanh vài bước, lao đến chỗ Thụy Xuan, nắm chặt tay vô cùng thân thiết; rồi sau đó, ông lại lao đến chỗ ba người kia, cũng lần lượt bắt tay từng người. Vào những ngày thường, lời nói của ông chắc chắn đã được thốt ra từ trước khi bắt tay rồi. Hôm nay, cái bắt tay của ông kéo dài hơn một chút, mà lại chẳng nói được câu nào. Sau khi bắt tay xong, mọi người đứng quây thành một vòng, trong lòng ai nấy đều cảm thấy cần phải phát ra chút âm thanh để phá vỡ sự tĩnh mịch đã thấm đẫm hơi ẩm trong phòng.
"Hiệu trưởng đâu ạ?" Thụy Xuan hỏi.
"Ừm—" Chủ nhiệm giáo vụ đáp lại vô cùng ấp úng: "Hiệu trưởng không được khỏe cho lắm, không được khỏe cho lắm. Hôm nay thầy không đến; dặn tôi chuyển lời đến các vị, hôm nay không tổ chức lễ khai giảng; cứ đến giờ chuông reo là các thầy cô lên lớp thôi; trò chuyện với học sinh một chút là được, ngày mai mới chính thức lên lớp — à, ngày mai lên lớp."
Mọi người lại ngẩn người ra. Họ đều đang đoán già đoán non: hiệu trưởng có lẽ thực sự bị ốm, mà cũng có lẽ không. Trò chuyện với học sinh ư? Nói chuyện gì đây?
Chủ nhiệm giáo vụ rất muốn nói thêm điều gì đó để mọi người cảm thấy dễ chịu hơn trong lòng, nhưng ông lại không nghĩ ra nên nói gì cho phải phép. Xoa xoa gương mặt bẹt, trong miệng ông phát ra vài âm thanh không rõ nghĩa, rồi lảng tránh bước ra ngoài.
Bốn vị giáo viên lại chết trân tại chỗ.
Tiếng chuông trường, đối với một giáo viên làm lâu năm, có lúc nghe rất êm tai, có lúc lại vô cùng chói tai. Thụy Xuan từ trước đến nay không hề ghét tiếng chuông, bởi vì hễ anh đã quyết định lên lớp thì chắc chắn anh đã chuẩn bị chu đáo những bài học cần dạy hoặc những bài kiểm tra cần trả. Anh không sợ học sinh chất vấn, cho nên cũng chẳng sợ tiếng chuông. Thế nhưng hôm nay, anh lại sợ nghe thấy tiếng chuông chi phối hành động của toàn trường ấy, sợ như một tên tử tù sợ tiếng tù và hay tiếng trống dẫn ra pháp trường vậy. Anh vốn dĩ luôn điềm tĩnh, ngay cả vào cái thuở mười năm trước lần đầu tiên lên bục giảng bài, tay anh cũng không hề run rẩy. Giờ đây, đôi tay anh trong tay áo lại đang run lên bần bật.
Tiếng chuông reo lên. Anh lơ mơ bước ra ngoài, bước chân cứ như đang giẫm lên đám bông gòn. Dường như anh không biết mình phải đi đâu nữa. Dựa vào thói quen của mấy năm trời, đôi chân đã dẫn anh bước lên bục giảng. Cúi gằm mặt, anh bước vào phòng học. Trong phòng vô cùng yên tĩnh, anh chỉ có thể nghe thấy tiếng tim đập của chính mình. Đứng lên bục giảng, đặt bàn tay phải đang run rẩy lên bục, anh chậm rãi ngẩng đầu lên. Học sinh ngồi rất ngay ngắn, đồng loạt ưỡn thẳng lưng, ngẩng cao đầu nhìn anh. Gương mặt ai nấy đều tái nhợt, không hề biểu cảm, tựa như được tạc bằng đá. Một vị cay xè chặn ngang cổ họng, anh ho khan hai tiếng. Những giọt nước mắt bắt đầu chực trào trong hốc mắt.
Anh nên an ủi chúng, nhưng an ủi bằng cách nào đây? Anh nên khơi dậy lòng yêu nước của chúng, bảo chúng đứng lên kháng chiến, nhưng sao bản thân anh lại còn đang giả câm giả điếc ở đây dạy học chứ không ra chiến trường? Anh nên khuyên chúng nhẫn nhịn, nhưng nhẫn nhịn thế nào đây? Lẽ nào anh có thể dạy chúng chịu đựng nỗi nhục mất nước sao?
Đặt cả bàn tay trái lên mặt bàn để chống đỡ cơ thể, anh dùng hết sức lực lớn nhất để hé miệng. Giọng nói của anh nghẹn đắng trong cổ họng tựa như một chiếc xương cá nhỏ. Mở miệng mấy lần mà anh chẳng nói nên lời. Anh hy vọng học sinh sẽ hỏi mình điều gì đó. Thế nhưng, học sinh chẳng có động tĩnh gì; ngoại trừ một vài đứa lớn tuổi để dòng lệ chảy thành hai vệt dài sáng bóng trên mặt, không một ai phát ra tiếng động. Nước đã mất, những đóa hoa xuân của dân tộc cũng đều biến thành khúc gỗ cả rồi.
Trong cơn mơ màng, anh nặn từ cổ họng ra hai câu: "Ngày mai lên lớp. Hôm nay, hôm nay không lên nữa!"
Ánh mắt của học sinh bắt đầu chuyển động, dường như ai nấy đều hy vọng anh nói thêm chút tin tức hay ý kiến gì liên quan đến đại sự quốc gia. Anh cũng rất muốn nói, để chúng có thể nhận được chút ít sự an ủi. Thế nhưng, anh nói không nên lời. Nỗi đau khổ thực sự thì vốn dĩ không thể thốt thành lời! Cắn răng một cái, anh bước xuống bục giảng. Ánh mắt thất vọng của mọi người dõi theo anh. Rất nhanh, anh đã đi tới cửa phòng; anh nghe thấy có tiếng ai đó thở dài trong phòng. Khi bước qua ngưỡng cửa, do bước không vững, anh suýt nữa thì ngã ngúi. Trong phòng bắt đầu có người động đậy, tiếng động rất nhỏ, cứ như đang len lén đứng dậy rồi rón rén bước ra ngoài vậy. Anh hít một hơi thật sâu, không quay lại phòng nghỉ nữa, cũng không đợi gặp học sinh các lớp khác, anh cắm cổ chạy một mạch về nhà, cứ như có con quỷ nào đang đuổi theo sau vậy.
Về đến nhà, anh chẳng thèm để ý đến ai, giày cũng không cởi, cứ thế ngã vật xuống giường. Trực giác trong đầu anh đã trống rỗng, chỉ còn lại một vài sợi tơ trắng rối rắm như có thể nhìn thấy được đang chuyển động rất nhanh. Anh nhắm chặt hai mắt lại. Những sợi tơ rối bời trong đầu dường như đã quay đến mức mệt nhoài, tốc độ dần dần chậm lại. Từng mảnh ý niệm đơn lẻ, rời rạc, chợp hiện chợp mất tựa như những vì sao nhỏ, bắt đầu chồm lên từ đám tơ rối đó. Anh không có khả năng gom chúng lại một chỗ, anh cảm thấy vô cùng phiền muộn và cáu kỉnh.
Anh bỗng chốc ngồi bật dậy. Tựa như chiếc kính vạn hoa vừa bị rung lắc, trong đầu anh bỗng chốc kết thành một bông hoa nhỏ — "Đây chính là yêu nước phải không?" anh tự hỏi mình. Hỏi xong, anh liền cất tiếng cười nhạt đầy cay đắng. Những bông hoa trong đầu anh lại biến đổi: "Yêu nước là hành động cao cả được thôi thúc bởi một nhiệt huyết! Chỉ ngồi nghĩ và nói suông thì có ích gì chứ?"
Không nói một tiếng nào, anh lại quay sang nhà họ Tiền. Chăm sóc cụ Tiền, giờ đây, đã trở thành việc có ý nghĩa nhất, đủ sức che đậy sự hổ thẹn của anh nhất!
Mời thêm một vị bác sĩ Tây y đến khám tỉ mỉ cho cụ Tiền, bệnh tình của cụ là: "Những vết thương trên cơ thể không có chỗ nào chí mạng, có thể chữa khỏi; thần kinh chịu sự kích thích cực lớn, có lẽ chốc lát chưa thể hồi phục trạng thái ban đầu; cụ có lẽ đã quên hết mọi chuyện trước kia, mà cũng có lẽ vẫn còn ký ức; cụ cần được tịnh dưỡng trong thời gian dài."
Kim tam gia, Lý Tứ dã, Trần Dã Cầu và Tiểu Thôi từ sáng sớm đã ra khỏi thành để chôn cất thím Tiền. Người trông nhà vẫn là Đại thím. Thụy Xuan đến nơi, thím bảo anh trông nom cụ Tiền, còn thím thì lo cho mợ hai.
Tin tức chiến sự ở các mặt trận đều không mấy khả quan. Trên đường phố Bắc Bình xuất hiện thêm nhiều người đàn ông phụ nữ cụt chân, cũng bắt đầu nhìn thấy phiếu quân dụng của Nhật Bản. Chẳng cần đọc báo, hễ nhìn thấy từng nhóm nam nữ người Nhật trên phố, Thụy Xuan lại biết chúng ta lại vừa thua một trận. Chiến sự ở Thượng Hải, đúng vậy, vẫn đủ để khiến anh phấn khích. Thế nhưng, ai cũng có thể nhận ra, chiến sự ở Thượng Hải chẳng mang lại mấy hy vọng, nếu như tất cả các mặt trận khác đều thất thủ. Ban đầu, anh đặt hy vọng ngang nhau vào hiểm địa phương bắc lẫn tân quân phương nam. Anh biết tổ chức và vũ khí của quân đội phương bắc không thể nào đọ lại lính Nhật, cho nên anh hy vọng dùng hiểm địa để bù đắp cho sự thiếu hụt về binh lực và vũ khí. Thế nhưng, từng cái hiểm địa cứ lần lượt sụp đổ nhanh chóng như núi và cửa ải làm bằng giấy bồi. Hễ những nơi ấy thất thủ, trong lòng anh lại cảm thấy như bị dao nhọn đâm vào một nhát. Chút kiến thức địa lý mà anh biết đều là phần phụ thuộc của lịch sử. Từ trong lịch sử, anh nhớ đến Sơn Hải Quan, Nương Tử Quan, Hỉ Phong Khẩu, Nhạn Môn Quan. Anh chưa từng đặt chân đến những nơi ấy, không biết rốt cuộc chúng "hiểm" đến mức nào. Anh chỉ cảm thấy những cái tên địa danh nghe lọt tai ấy mang lại cho anh một chút cảm giác an toàn — có chúng là có sự an toàn của lịch sử Trung Quốc. Thế nhưng, những nơi ấy hoàn toàn không đủ sức ngăn cản kẻ địch. Trong nỗi hoang mang lo sợ, anh cảm thấy lịch sử giống như một kẻ lợt lạt giỏi nói dối nhất, khiến anh không dám tin vào bất cứ điều gì trong đất nước mình nữa. Giả sử còn có chuyện gì không lừa dối người ta, thì đó chính là đội tân quân từng được chỉnh đốn đang chiến đấu ở Thượng Hải. Thượng Hải không có hiểm địa để thủ, thế mà lại có thể đánh xuất sắc đến vậy. Phải có "con người" thì mới có lịch sử và địa lý. Thế nhưng, quốc quân ở Thượng Hải có thể trụ được bao lâu? Rốt cuộc có bao nhiêu sư đoàn? Bao nhiêu máy bay? Anh chẳng thể tài nào biết được. Anh biết Thượng Hải nằm ở ven biển, mà biển là của người Nhật. Anh hoài nghi rằng với cuộc tấn công liên hợp lục hải không của Nhật Bản, trong khi chúng ta chỉ dùng lục quân để nghênh chiến, liệu có thể giành chiến thắng hay không? Đồng thời, anh cảm thấy bản thân nên rời nhà ngay lập tức để tham gia đấu tranh; có con người mới có lịch sử và địa lý, chẳng lẽ bản thân anh lại nên đứng ngoài khoanh tay nhìn hay sao? Thế nhưng anh bước đi không đành, "gia đình" đã chôn vùi sinh mạng anh ở Bắc Bình, mà Bắc Bình thì đã đánh mất đi lịch sử của nó, chỉ còn là một danh xưng trên bản đồ địa lý mà thôi.
Gương mặt bầu bĩnh của anh đã gầy đi một vòng, đôi mắt lộ rõ vẻ đặc biệt to lớn. Suốt cả ngày, anh cứ như đang suy nghĩ điều gì đó không nên quên đi một cách dễ dàng, thế nhưng hễ vừa nghĩ tới, anh lại muốn quên nó đi. Kẻ mất nước chẳng có nổi một nơi để dung thân, cũng chẳng có nổi một chốn để an trí tâm hồn. Anh suýt chút nữa thì chán ghét cả gia đình mình. Anh thường hay tưởng tượng: Giả sử bản thân chỉ có một thân một mình, thì sẽ tốt biết bao nhiêu chứ? Không có xiềng xích của đại gia đình tứ đại đồng đường, anh chắc chắn sẽ đem chút máu nóng của mình vung vãi vào thời đại vĩ đại nhất, oai phong biết bao nhiêu chứ! Thế nhưng, chuyện đời nào phải là sản phẩm của trí tưởng tượng; tình cốt nhục mới là thứ xiềng xích vô tình nhất, trói chặt tất cả mọi người vào cùng một số phận. Anh không muốn đến trường nữa. Nơi đó không còn là trường học, mà là trại tập trung của giới thanh niên, người Nhật chẳng mấy chốc sẽ đến, đem mo-phin và thuốc độc bỏ vào bộ óc thuần khiết của học sinh, biến chúng thành "người Mãn Châu" hạng hai.
Anh chỉ muốn trông nom cụ Tiền. Nỗi đau khổ của cụ già giống như một lời cảnh tỉnh: "Cậu đừng quên sự tàn độc của kẻ thù!" Tiếng kêu rên thảm thiết của cụ già và tiếng đại bác khắp nơi dường như là hai thứ âm thanh hòa quyện vào nhau: "Lịch sử cũ, mang theo thơ ca, tranh vẽ và những bậc quân tử của nó, nhất định phải chết! Lịch sử mới nhất định phải sinh ra từ biển máu!" Lời cảnh tỉnh và tiếng gào thét ấy không thể khiến anh như Tam thiếu lập tức trốn khỏi Bắc Bình, nhưng về mặt tiêu cực, anh có thể vì thế mà cắn chặt răng hơn nữa, dẫu trong hoàn cảnh bó tay hết cách cũng không đến nỗi đánh mất khí tiết. Điều này ít ra cũng có ý nghĩa. Ít nhất thì vẫn còn hơn là rúm ró trong nhà, nghe tiếng trẻ con khóc lóc và người lớn cằn nhằn đủ điều.
Đồng thời, anh vô cùng muốn tìm hiểu cho ra ngô ra khoai vì sao cụ Tiền lại có thể thoát khỏi miệng cọp, trốn từ ngục tối chạy về nhà. Cụ già đã rơi vào hang hùm cọp mà thế mà vẫn có thể trốn thoát được, điều này quả thực không thể tin nổi! Chẳng lẽ người Nhật cảm thấy chiến sự không nắm chắc phần thắng, cho nên không muốn giết người vô tội quá nhiều? Hay là giữa quân phiệt và chính khách Nhật Bản có sự tranh chấp và xung đột nào đó, giúp cho cụ Tiền tìm ra kẽ hở để chui lọt? Hoặc giả người Nhật tuy đang đánh thắng trận, nhưng trên thực tế lại tổn thất rất nặng nề, khiến cho quân nhân và chính khách khắp nơi nhốn nháo động binh, nay đến mai đi, không có biện pháp nhất định, không có chủ kiến nhất định, người của "Nhị Lang" bắt tới, "Tam Lang" lại có thể thả cho đi? Anh nghĩ mãi không ra. Anh hy vọng cụ Tiền sẽ kể lại thật tỉ mỉ cho anh nghe. Hiện tại, cụ già vẫn chưa thể nói chuyện. Anh sẵn sàng tận tụy chăm sóc, để cụ sớm hồi phục sức khỏe, sớm kể hết mọi chuyện cho anh nghe. Đây là một câu đố nhỏ trong tiến trình mất nước. Phải giải mã được câu đố này, anh mới có thể hiểu được chút ít mối quan hệ giữa kẻ chinh phục và kẻ bị chinh phục, một sự kiện thực tế cụ thể — giả sử ghi chép lại, cũng rất có thể để lại cho lịch sử những vết thương và hận thù tựa như sự kiện "Dương Châu thập nhật"!
Sau khi uống thuốc giảm đau an thần, cụ Tiền ngủ rất ngon giấc. Vết thương và dây thần kinh vẫn thỉnh thoảng khiến cụ giật nảy mình một cái, hoặc cất lên tiếng kêu rên thảm thiết, thế nhưng từ đầu đến cuối cụ vẫn không hề mở mắt.
Nhìn cụ già trông như đang ngủ say mà cũng như đang hôn mê này, Thụy Xuan không khỏi thỉnh thoảng cất lên những lời cầu nguyện không tiếng động. Anh chẳng biết cầu nguyện với ai cho phải, mà chỉ thành kính khẩn cầu một vị "Chính nghĩa" và "Từ bi" mang hình dáng con người nào đó phù hộ độ trì. Lời cầu nguyện kiểu này, có lúc khiến anh cảm thấy trong lòng dễ chịu hơn một chút, có lúc lại khiến anh thầm cười chính mình. Khi cảm thấy trong lòng dễ chịu hơn một chút, anh suýt chút nữa thì hối hận vì sao ngày thường lại xem thường tôn giáo đến thế, để rồi thiếu đi sự nhiệt thành, cùng với hành động hào hùng được khơi gợi từ sự nhiệt thành ấy. Thế nhưng, ngẫm lại một chút, những tên lính Nhật đến Trung Quốc giết người phóng hỏa kia hầu như đứa nào cũng mang theo kinh Phật, bùa hộ mệnh, và cả cái gọi là ngàn mũi kim; chúng có tôn giáo, mà tôn giáo lại dạy chúng biến thành dã thú trước rồi mới bước lên thiên đường! Nghĩ đến đây, anh lại không thể không thầm cười chính mình.
Nhìn cụ Tiền đang hôn mê, Thụy Xuan cứ miên man nghĩ ngợi đông tây như thế. Chốc lát, anh cảm thấy mình là người có nền văn hóa cao nhất — yêu hòa bình, thích tự do, có lý tưởng và tâm hồn thẩm mỹ; không dung tục, không mê tín, không ích kỷ. Chẳng mấy chốc, anh lại cho rằng bản thân là kẻ vô tích sự nhất: nước mất, anh bó tay chịu trói; nhà mất, anh vẫn phải cúi đầu làm dân ngoan trò giỏi; nền văn hóa của anh chẳng có lấy một chút xíu ích lợi nào!
Nghĩ đến mức đầu đau ê ẩm, anh rón rén bước ra ngoài, ngắm nhìn những khóm hoa cúc mùa thu trong sân. Vì cụ Tiền không thích dùng chậu, đa số hoa cỏ đều được trồng trực tiếp xuống đất, cho nên dù đã nhiều ngày không được tưới nước, nhưng những bông mào gà và hướng dương dưới bóng râm bên tường vẫn đang nở hoa như thường. Nhìn đóa hoa mào gà màu vàng kim, lác đác vài đường vân đỏ, anh khẽ gật đầu, tự nhủ với lòng mình: "Đúng rồi! Mình dịu dàng, xinh đẹp, tựa như một đóa hoa. Vẻ đẹp của ngươi là do chính ngươi hút lấy nước, ánh nắng mặt trời, rồi dâng hiến cho thế gian. Thế nhưng, ngươi lại thiếu đi khả năng tự bảo vệ mình! Ngươi càng tốt đẹp bao nhiêu, thì lại càng chuốc lấy những ngón tay vô tình bấy nhiêu, bẻ gãy ngươi, khiến ngươi phải diệt vong. Một đóa hoa, một thành phố, một nền văn hóa, e rằng đều là như vậy cả! Trí tuệ của hoa hồng không chỉ nằm ở chỗ nó có màu sắc hương thơm, mà còn nằm ở chỗ nó có gai! Sự kết hợp giữa gai nhọn và hương sắc mới có thể khiến hoa hồng được an toàn, trường tồn, và sinh sôi nảy nở! Người Trung Quốc cái gì cũng tốt, chỉ thiếu đi chiếc gai để tự vệ!" Nghĩ đến đây, trong lòng anh bừng sáng; anh nhận ra điểm mạnh của mình, không còn coi bản thân là kẻ vô dụng nữa; đồng thời, anh cũng nhận thức rõ khuyết điểm của bản thân, biết phải làm sao để tôi luyện bản thân trở nên mạnh mẽ. Trong lòng anh đã có thêm sức mạnh.
Đúng lúc này, Kỳ lão gia đang dắt Tiểu Thuận chầm chậm bước vào. Thời gian là loại thuốc chữa lành nỗi đau. Bệnh tình của cụ già, nói là bệnh về thể xác, chi bằng nói là bệnh về tinh thần thì đúng hơn. Trong lòng cụ không thoải mái. Dần dần, cụ cảm thấy việc nằm lỳ trên giường cả ngày chỉ tổ làm tăng thêm bệnh tật, chi bằng đứng dậy vận động chân tay một chút. Có những bệnh sinh ra từ nỗi ưu sầu, nhưng lại chấm dứt bằng sự tự giải thoát của chính mình. Thời gian sẽ khéo léo biến quyết tâm tự sát thành "thà sống lết thà lết còn hơn chết". Cụ đứng dậy khỏi giường; vừa đứng dậy, cụ liền không còn chỉ lo nghĩ cho riêng mình nữa, mà dần dần nghĩ đến người khác. Người đầu tiên cụ nghĩ tới là người bạn vong niên của mình, cụ Tiền. Vào ngày đưa đám Mạnh Thạch, cụ chỉ đứng nhìn ở trong cửa ra vào rồi lại nằm ọ ẽo rên rỉ suốt cả ngày hôm đó. Mỗi cỗ quan tài, trong mắt cụ già, đều tựa như nên thuộc về chính mình. Cụ chẳng nghĩ ngợi gì nhiều cho Mạnh Thạch, bởi vì cụ chỉ bận tưởng tượng xem bộ xương của chính mình nếu nhét vào trong quan tài thì sẽ có mùi vị ra sao. Cụ rất sợ chết. Kẻ sắp xuống mồ có lẽ là kẻ chú ý nhất đến sự trường sinh. Cụ liền hỏi mẹ Tiểu Thuận đến mấy lần: "Con thấy ta thế nào hả?"
Trong đôi mắt to tròn của nàng đượm buồn vì nhà họ Tiền, nhưng giọng nói lại mang vẻ thoải mái, vui vẻ dành cho ông nội: "Ông ơi, ông chẳng có bệnh gì cả! Người già ấy mà, cứ đến lúc giao mùa là ai chẳng bị mỏi lưng đau chân, nằm nghỉ hai hôm là khỏi thôi! Với tinh thần này của ông, cụ giáo ạ, ít nhất thì ông cũng phải sống thêm hai mươi năm nữa cơ!"
Lời nói của người cháu dâu giống như viên thuốc vạn linh đan, chẳng chữa khỏi bệnh nào mà lại chữa khỏi bách bệnh, mở toang lừa lòng cụ già. Nàng thuận nước đẩy thuyền đề xuất: "Ông ơi, chắc là đói bụng rồi phải không ạ? Hay con đi nấu ít mì nhạt nhé?" Cụ già cảm thấy ngượng ngùng khi từ chuyện cái chết mà nhảy phóc ngay sang chuyện ăn mì, ngẫm nghĩ một lúc, cụ bèn sửa đổi lại đề án: "Pha một bát bột sắn dây nhỏ đi! Trong miệng cứ nhạt thếch chẳng có chút hương vị gì cả!"
Đến khi cụ già nghe tin cụ Tiền đã về, cụ liền một lòng một dạ muốn sang thăm, hoàn toàn quên sạch bệnh tật đau đớn của mình. Cụ Tiền là bạn tri kỷ của cụ, cụ nên hết sức có thể để an ủi và chiếu cố, cụ không thể cứ mải nghĩ cho bản thân nữa.
Cụ gọi Thụy Phong dìu mình sang. Thụy Phong không dám đi, thứ nhất, hắn sợ sang nhà họ Tiền; thứ hai, lại càng sợ bị người nhà họ Quan nhìn thấy hắn sang nhà họ Tiền; thứ ba, đặc biệt sợ chạm mặt Thụy Xuan ở nhà họ Tiền — hắn dường như đã căm ghét cay đắng người anh cả, vì người anh cả dám công khai đối đầu với nhà họ Quan, còn giúp Tiền Mặc Ngâm và Kim tam gia sang nhà họ Quan làm loạn, đánh nhau. Nghe ông nội gọi, hắn vội vàng nằm lên giường, lấy chăn trùm kín đầu, để thím béo dùng cái giọng phát ra từ cổ họng béo ú của mút lên vài tiếng: "Anh ấy không được khỏe lắm, vừa uống aspirin xong rồi ạ!" "Ối! Thế thì phải uống thêm một viên linh kiều giải độc vào chứ! Ôn dịch mùa thu đấy!"
Cứ như thế, cụ già đành phải đổi người, sai Tiểu Thuận đi theo hầu cận.
Tiểu Thuận vô cùng đắc ý. Nhìn thấy bố, cái giọng chóe chói của thằng bé tựa như một bông hoa có tiếng đang nở rộ: "Bố! Cụ nội đến rồi này!"
Sợ làm kinh động đến cụ Tiền và mợ hai, Thụy Xuan vội vàng xua tay ra hiệu với Tiểu Thuận. Tiểu Thuận nào chịu ngậm miệng: "Ông Tiền ở đâu thế ạ? Ông ấy bị bọn quỷ lùn Nhật Bản đánh chảy máu đầu phải không ạ? Đồ quỷ lùn Nhật Bản khốn kiếp!"
Kỳ lão gia liên tục gật đầu, cảm thấy chắt trai thông minh tuyệt đỉnh, vô cùng đáng tự hào. "Thằng ranh con này! Chuyện gì nó cũng biết!"
Thụy Xuan một tay dìu ông nội, một tay dắt con trai, chầm chậm bước vào trong nhà. Vừa bước qua cửa phòng, ngay cả Tiểu Thuận cũng dường như cảm nhận được chút bất an, con bé không dám kêu lên tiếng nào nữa. Bước vào gian trong, Kỳ lão gia lập tức nhìn thấy người bạn tri kỷ — cụ Tiền đang nằm quay mặt ra ngoài. Gương mặt ấy, không có lấy một chút sắc máu, thế nhưng cũng không hẳn là trắng bệch, bởi vì lớp bùn đất tích tụ trong ngục tối dường như vĩnh viễn không thể rửa sạch được nữa. Không thịt thà, không chút hơi thở sống động, không có vẻ an tì khi ngủ, đôi gò má hõm sâu, đôi môi hé mở đôi chút, cái miệng là một lỗ đen nhỏ xíu, đôi mắt nhắm lại nhưng lại không nhắm chặt, dưới mi mắt thỉnh thoảng lại hé lộ một lớp màng trắng khẽ chuyển động, những vết bỏng thâm sì một mùng bầm tím hằn in trên thái dương và trán, gương mặt ấy trông chẳng còn giống mặt người nữa, mà giống một chiếc hộp sọ được bọc bởi một lớp da khô. Hơi thở của cụ vô cùng không đều đặn. Khi bị nghẹt thở, cái miệng lại há to hơn một chút, mi mắt chớp liên hồi như muốn mở ra. Tiểu Thuận dùng bàn tay nhỏ bé che kín mắt lại. Kỳ lão gia ngẩn người nhìn gương mặt của người bạn cũ, trong mắt cảm thấy khô rát, rồi sau đó lại thấy ươn ướt. Cụ rất muốn bày tỏ đôi lời nhận xét, nhưng lại không tài nào thốt nên lời, miệng và lưỡi của cụ đều có chút tê dại. Ý kiến của cụ, nếu như nói ra, đại khái sẽ là: "Thụy Xuan à, tuổi tác của bố cậu và cụ Tiền xấp xỉ nhau. Chẳng biết tại sao, tao cứ có cảm giác như nhìn thấy bố cậu cũng biến thành thế này!" Từ mấy câu muốn nói mà không sao thốt nên lời ấy, cụ chầm chậm nghĩ đến người Nhật. Một cụ già từng trải qua bao hoạn nạn như cụ, rất biết cách giữ sự bình tĩnh, mắt không thấy tim không phiền, từ chối tin vào lời người khác để cho tâm hồn đã già nua của mình có thêm chút bình yên. Kể từ sự kiện Chín tháng Mười tám đến nay, cụ đã nghe biết bao nhiêu là lời kể về sự tàn bạo dã man của người Nhật, thế nhưng cụ đều không muốn tin là thật. Ở tận sâu thẳm tâm hồn, cụ sớm đã biết những lời đó không phải là giả, nhưng cụ không muốn tin, bởi vì một khi đã tin rồi, cụ sẽ nhìn thấy hiểm nguy, và phải vứt bỏ ngay cái hy vọng sống bình an vô sự đến năm tám mươi tuổi vốn thuộc về mình đi. Giờ đây, nhìn thấy gương mặt của người bạn cũ, cụ nghĩ đến con trai mình, rồi lại nghĩ đến chính bản thân cụ. Lưỡi lê của người Nhật vốn dĩ đâu có chừa những kẻ lớn tuổi. Cụ có thể cố tình từ chối tin lời người khác, nhưng chẳng có cách nào không tin vào gương mặt của cụ Tiền cả. Gương mặt ấy chính là cái loa phát thanh sống động về sự tàn bạo.
Ngẩn ngơ không biết đã bao lâu, cụ mới ngập ngừng bước lên trước một bước. Cụ muốn nhìn xem trên người cụ Tiền thế nào.
"Ông ơi!" Thụy Xuan thấp giọng gọi. "Đừng làm cụ thức giấc!" Cụ biết để ông nội nhìn thấy tấm lưng của cụ Tiền, sẽ khiến ông cụ ăn không ngon miệng suốt mấy ngày liền. "Cụ nội ơi!" Tiểu Thuận giật giật vạt áo của cụ già: "Chúng mình đi thôi ạ!"
Cụ già cố gắng dắt díu người Nhật ra khỏi đầu óc, rồi dựa vào sự việc trước mắt để nói vài câu. Cụ muốn dặn dò Thụy Xuan nên mua loại thuốc gì cho cụ Tiền, mời vị bác sĩ nào, và tìm bí phương chuyên trị vết thương do va đập ở đâu. Cụ càng hy vọng cụ Tiền lúc này sẽ mở mắt ra, nói với cụ một hai câu. Cụ tin rằng, chỉ cần cụ có thể nói với cụ Tiền một hai câu, trong lòng cụ Tiền sẽ thấy nhẹ nhõm hơn; tâm tình đã nhẹ nhõm, bệnh tình ắt sẽ hồi phục nhanh hơn. Thế nhưng, cụ vẫn không tài nào cất lời được. Tuổi tác, kinh nghiệm, trí tuệ của cụ, dường như đều trở nên vô dụng. Người Nhật đã đánh trọng thương người bạn tri kỷ của cụ, cũng đồng thời đập vỡ nát trái tim của chính cụ. Bộ râu và đôi môi của cụ mấp máy mấy lần, chỉ thốt ra được câu: "Đi thôi, Tiểu Thuận!"
Thụy Xuan lại đỡ lấy ông nội, anh cảm thấy cánh tay của cụ nặng trĩu tựa như khối sắt. Mãi mới bước ra được đến sân, cụ già dừng bước, gật đầu nhìn những khóm hoa cỏ kia, tự lẩm bẩm một mình: "Những đóa hoa cỏ này rồi cũng phải chết! Haizz!"