Sau khi Thụy Toàn đi, cụ Khlão nhân hỏi Thụy Xuan mấy lần: "Tiểu Tam đi đâu thế?" Thụy Xuan bịa ra một lời nói dối, khăng khăng nói rằng lính Nhật muốn dùng trường học của Thụy Toàn làmanh trại, nên học sinh đều dọn đến trường ở để lính Nhật phải tìm nơi khác. Thực ra, Thụy Xuan rất hiểu rõ: giả sử lính Nhật thực sự muốn chiếm trường, chỉ cần một cú điện thoại là đủ, chẳng ai dám phản kháng. Cậu biết lời nói dối của mình được biên soạn không mấy cao minh, nhưng cụ già lại tự tin tưởng, cho nên cũng không cần phải sửa đổi nữa.
Thụy Phong nhìn ra chút manh mối, trong lòng rất khó chịu, bèn chất vấn người đại ca. Thụy Xuan tuy ngày thường không mấy thích người em thứ, nhưng cậu cảm thấy trong hoàn cảnh nguy nan này, tình cảm huynh đệ tất nhiên sẽ tăng cao đậm đà thêm, hình như không nên lừa dối em thứ, thế là cậu nói thật.
"Sao cơ? Đại ca xui nó đi à?" Giao diện nhỏ khô khang của Thụy Phong căng lên như mặt trống.
"Nó quyết tâm muốn đi, anh không tiện ngăn cản; một thanh niên nhiệt huyết, đáng lẽ nên ra ngoài đi đây đi đó!"
"Đại ca, anh nói hay thật nhỉ! Anh không thèm nghĩ xem, chẳng bao lâu nữa nó tốt nghiệp, tốt nghiệp kiếm được dăm ba đồng, cũng tốt để giúp gia đình qua ngày chứ! Thật đấy, sao anh lại thả một con gà sắp đẻ đi mất cơ chứ? Hơn nữa, mai mốt điều tra hộ khẩu, nhà chúng ta có người ở bên ngoài kháng chiến, chẳng phải là rắc rối to sao?"
Giả sử người em thứ vì không yên tâm về sự an toàn của em út mà trách mắng người đại ca, Thụy Xuan nhất định sẽ không tức giận, bởi vì lá gan của con người ta không thể lớn bằng nhau được. Gan nhỏ mà tình cảm đậm thì có thể tha thứ được. Hiện tại, sự bới móc của người em thứ hoàn toàn là gạt bỏ tình thủ túc, mà chỉ chăm chăm bàn đến chuyện thực lợi, Thụy Xuan quả thực không thể không nổi giận.
Thế nhưng, cậu nuốt xuống mấy hơi, cuối cùng vẫn kiềm chế được bản thân. Cậu là người gánh vác gia đình, nên nhịn nhục; hơn nữa, trong lúc nước mất nhà tan, trong gia đình còn náo loạn cái đói khát gì nữa. Cậu miễn cưỡng cười một tiếng. "Thụy Phong, cậu nghĩ đúng lắm, tớ không nghĩ tới!"
"Bây giờ điều quan trọng nhất là tuyệt đối đừng để lộ ra ngoài!" Thụy Phong khá là kiêu ngạo dặn dò anh trai. "Một khi đồn ra ngoài, cả nhà chúng ta mất mạng hết! Tớ đã sớm nói rồi, đại ca cậu đừng có quá cưng chiều Tiểu Tam, cậu cứ không nghe! Tớ thấy ấy, chi bằng chúng ta ở riêng đi! Ôi chao, cái thứ này, Tiểu Tam gây ra họa, đem cái đầu của nhà chúng ta vứt đi, mới là tồi tệ nhất đại!"
Thụy Xuan không thể nhịn thêm nữa. Đôi mắt cậu chỉ còn lại một đường chỉ, thịt trên khuôn mặt mập đều co rút lại. Vẫn là giọng thấp, nhưng từng chữ tựa như hòn đá nhỏ rơi xuống vực sâu, tiếng nhỏ mà chắc nịch, cậu nói: "Thụy Phong! Cậu cút ra ngoài cho tôi!"
Thụy Phong không ngờ đại ca lại có chiêu này, khuôn mặt khô khang nhỏ bé đỏ bừng lên, giống như một quả táo dại được lau bóng bằng khăn tay vậy. Cậu ta muốn phát tác. Nhưng liếc nhìn ánh mắt và sắc mặt của đại ca, cậu ta nén giận: "Được, tôi cút là được chứ gì!"
Đại ca chặn cậu ta lại: "Đợi đã! Tôi còn lời muốn nói!" Sắc mặt cậu trắng bệch đáng sợ.
"Ngày thường, anh luôn xoa dịu em, bởi vì ở đây do anh gánh vác, anh không nỡ cãi nhau với em. Đây quả là một sai lầm! Em tưởng anh không tranh luận với em, chính là em nói đúng, lâu dần, liền dưỡng thành thói hư tật xấu của em — em luôn cho rằng chiếm được hời là tốt, chịu thiệt thòi một chút là tệ. Anh rất tiếc, anh đã không thể sớm uốn nắn em! Hôm nay, anh nói cho em chút sự thật nhé! Tiểu Tam đi đúng, đi rất hay! Giả sử em cũng tự nhận mình là thanh niên, em cũng nên đi, làm chút việc lớn lao hơn là ăn uống chưng diện chứ! Cả hai bậc lão nhân đều ở đây, bản thân anh không có cách nào rời đi, nhưng anh cũng không vì thế mà tha thứ cho mình! Em thử nghĩ xem, dao của người Nhật đã kề vào cổ chúng ta rồi, em còn có thể chỉ nhìn chuyện hạt mè trong nhà, mà không thèm liếc mắt nhìn đến những việc lớn lao hơn sao? Anh không ép em đi, anh là bảo em đi suy nghĩ cho kỹ trước, hãy nghĩ xa nghĩ lớn một chút!" Khí thế của cậu dịu đi một chút, trên mặt dần có chút huyết sắc.
"Xin lỗi vì sự nổi giận của anh nhé, Thụy Phong! Nhưng, em cũng nên hiểu rằng, lời hay ý đẹp vốn dĩ chẳng mấy lọt tai! Thôi, em đi đi!" Cậu mang phong thái của người đại ca, ra lệnh cho người em trai đi ra, đỡ phải tiếp tục cãi vã.
Thụy Phong ăn phải trái đắng này, trong lòng bất bình, ngầm đem chuyện Tiểu Tam trốn đi đi bẩm báo với ông nội và mẹ, để nịnh nọt lấy lòng.
Mẹ nhận được tin, không hề oán trách đại ca, cũng chẳng dám làm ầm ĩ, chỉ ngậm ngùi nước mắt cả ngày không ăn uống gì.
Cụ Khlão nhân tỏ ý không hài lòng với đại ca: "Đúng lúc sắp đến sinh nhật tao, mày lại xui Tiểu Tam đi! Mày đợi nó dập đầu chúc thọ tao xong rồi hãy đi cũng được chứ lị!"
Mẹ Tiểu Thuận nghe thấy lời này, tròng mắt đảo một vòng, nói với chồng: "Thế thì càng không thể không làm lễ thọ cho cụ đấy nhé! Lấy công chuộc tội, đừng để 'hai tội gộp làm một' đấy!"
Thụy Xuan quyết định mừng thọ cho cụ, chỉ có điều rượu thịt sẽ đạm bạc hơn mọi năm một chút.
Lúc này, giới chức trách nhà trường thấy chiến sự ở Thượng Hải đánh rất tốt, mà người Nhật lại không phái người phụ trách giáo dục đến, đều muốn lập tức khai giảng, để cho giáo viên và học sinh đều không đến nỗi tinh thần tan rã. Thụy Xuan nhận được thông báo, đến trường họp. Giáo viên đến chưa đủ, bởi vì đã có mấy người trốn khỏi Bắc Bình. Nhắc đến việc trốn chạy của người khác, trên mặt mọi người đều lộ vẻ hổ thẹn. Ai cũng có lý do không thể trốn, nhưng càng nói đến những lý do đó lại càng cảm thấy hổ thẹn.
Hiệu trưởng bước tới. Ông là một lão tướng làm giáo dục trung học hơn năm mươi tuổi, cực kỳ trung thành, cực kỳ cẩn trọng. Mọi người ngồi ngay ngắn, bắt đầu họp. Hiệu trưởng đứng lên, nhìn chằm chằm bức tường đối diện, trọn ba phút không thốt ra lời nào. Thụy Xuan cúi đầu, cất tiếng: "Hiệu trưởng ngồi xuống đi ạ!" Hiệu trưởng giống như học sinh tiểu học phạm lỗi vậy, chậm rãi ngồi xuống.
Một giáo viên trẻ tuổi nhất, thốt ra câu hỏi mà ai cũng muốn hỏi nhưng lại ngại ngùng không dám hỏi:
"Hiệu trưởng! Chúng ta vẫn làm việc ở đây, có tính là Hán gian không?"
Mọi người đều dồn mắt nhìn hiệu trưởng. Hiệu trưởng lại cứng đờ người đứng dậy, dùng tay táy máy một cây bút chì. Ông ho nhẹ mấy tiếng, mới thốt ra lời:
"Thưa các thầy cô giáo! Theo ý kiến của tại hạ, chiến sự sẽ không chấm dứt trong thời gian ngắn đâu. Lẽ ra, chúng ta đều nên rời khỏi Bắc Bình. Thế nhưng, trung học và đại học khác nhau. Đại học sẽ trực tiếp xin chỉ thị từ Bộ Giáo dục, còn chúng ta chỉ có thể nghe lệnh của Sở Giáo dục. Thành đã thất thủ mà Sở Giáo dục không có ai phụ trách, chúng ta đành phải tự quyết định lấy. Đại học nếu nhận được lệnh, dời khỏi Bắc Bình, học sinh đại học xét về độ tuổi thì có khả năng vượt đường trường, xét về nguyên quán thì người các tỉnh đều có, có thể nghe tin là đến nơi chỉ định tập hợp. Học sinh của chúng ta, tuổi vừa nhỏ, lại phần trăm —" Ông lại ho hai tiếng, "— có thể nói chín mươi phần trăm là ở nhà trong thành. Chúng ta dẫn các em đi, đi đường lớn thì bị lính Nhật chặn bắt, đi đường nhỏ thì năng lực của học sinh không đủ. Hơn nữa, phụ huynh của học sinh có cho phép chúng ta đi không? Cũng là vấn đề. Cho nên, tôi thừa biết ở lại đây là tự rước phiền phức, tự chuốc lấy sự mất mặt — nhưng biết làm sao đây?!"
Người Nhật đã chiếm chặt Bắc Bình, nhất định trước tiên sẽ chú ý đến học sinh, có lẽ sẽ tàn sát đại trà thanh niên, có lẽ sẽ thu dung họ làm vong quốc nô, hai biện pháp này đều không phải là thứ chúng ta có thể chịu đựng nổi! Thế nhưng, tôi vẫn muốn tạm thời duy trì sinh mệnh của nhà trường, trong lúc người Nhật chưa quy định rõ ràng biện pháp, chúng ta không dạy thanh niên thất học; sau khi họ có biện pháp, chúng ta nhẫn nhục cầu toàn tìm cách không để thanh niên chịu tổn thất lớn nhất — về thể xác, về tinh thần. Thưa các thầy cô, ai đi được xin cứ đi, tôi tuyệt đối không ngăn cản, đất nước ở mọi phương diện đều đang rất cần nhân tài. Người không đi được, tôi xin mọi người hãy giống như quả phụ bị cưỡng hiếp, vì đứa con nhỏ của mình mà nhẫn nhục sống tiếp. Chúng ta có phải là Hán gian không? Tôi nghĩ, chẳng bao lâu nữa chính phủ sẽ phái người đến nói cho chúng ta biết; chính phủ sẽ không quên chúng ta, cũng nhất định biết được những khó khăn không trốn thoát được của chúng ta!" Ông lại ho hai tiếng, tay tỳ lên bàn, "Tại hạ còn rất nhiều lời muốn nói, nhưng không sao thốt lên được nữa. Các vị đồng ý chứ, chúng ta thứ Hai tuần sau khai giảng." Trong mắt ông ngấn chút nước mắt, cực kỳ chậm rãi ngồi xuống.
Sự im lặng kéo dài một hồi lâu, có người thấp giọng nói: "Tán thành khai giảng!"
"Có ý kiến gì khác không?" Hiệu trưởng muốn đứng lên, nhưng không đứng lên nổi. Không ai lên tiếng. Ông đợi một lát, nói: "Thôi được, chúng ta khai giảng xem sao đã! Những biến hóa sau này còn rất nhiều, chúng ta làm được hết sức thì cứ hết sức!"
Từ trường bước ra, Thụy Xuan bức bối ngột ngạt như sắp mắc bệnh sốt rét. Cậu muốn ổn định tâm trí, nhìn cho thật rõ ràng một con đường đi. Thế nhưng, trong lòng cậu cực kỳ hỗn loạn, không nắm bắt được bất kỳ sự việc nào làm điểm khởi đầu cho suy nghĩ. Miệng cậu bắt đầu lẩm bẩm. Nghe thấy tiếng lẩm bẩm của chính mình, trong lòng càng thêm phiền muộn. Ngày thường, cậu vẫn luôn thương hại những kẻ có thần kinh không bình thường, vừa đi đường vừa tự lẩm bẩm một mình. Hôm nay, chính cậu cũng thành ra thế này; chẳng lẽ bản thân sắp phát điên rồi ư? Cậu nhớ đến cảnh Khuất Nguyên xõa tóc ngâm vịnh. Thế nhưng, cậu có cái gì để so sánh với Khuất Nguyên chứ? "Khuất Nguyên ít nhất còn có dũng khí tự tử, mày có không?" Cậu tự chất vấn mình. Cậu không dám trả lời. Cậu nghĩ đến việc ra Bắc Hải hoặc công viên Trung Sơn để dạo chơi giải khuây, nhưng lại tự kiềm chế lại: "Công viên là chuẩn bị cho những kẻ hưởng thụ thời thái bình, mày không có tư cách đi!" Cậu bước về nhà.
"Con chó bị đánh bại chỉ đành kẹp đuôi chạy về nhà, chứ không còn cách nào khác!" Cậu thấp giọng tự nhủ.
Đi đến đầu ngõ, cảnh sát chặn cậu lại. "Tôi ở trong này." Cậu rất lịch sự nói.
"Đợi lát nữa đi!" Cảnh sát cũng rất lịch sự. "Bên trong đang bắt người đấy!"
"Bắt người?" Thụy Xuan giật mình. "Ai? Vụ án gì thế?"
"Tôi cũng không biết!" Cảnh sát áy náy trả lời. "Tôi chỉ biết đến canh giữ ở đây, không cho người qua lại."
"Hiến binh Nhật?" Thụy Xuan thấp giọng hỏi.
Cảnh sát gật gật đầu. Sau đó, nhìn xung quanh không có ai, hắn thấp giọng nói: "Lương tháng này còn chưa tăm tích gì, lại đi hùa theo chúng bắt người của mình! Thật là uất ức! Ai mà biết Bắc Bình của chúng ta sẽ biến thành cái dạng gì nữa chứ! Tiên sinh, anh đi đường vòng rồi hãy quay lại nhé, ở đây không đứng được đâu!"
Thụy Xuan vốn định đứng đợi ở đầu ngõ một lát, nghe cảnh sát nói vậy, cậu đành phải bỏ đi. Cậu đoán chừng, người Nhật bắt người nhất định sẽ lục soát tất cả mọi thứ, thời gian chắc chắn không ngắn đâu, cậu quyết định đi lang thang một hai tiếng đồng hồ rồi hãy quay lại.
"Bắt ai nhỉ?" Cậu vừa đi vừa đoán già đoán non. Đầu tiên, cậu nghĩ đến Tiền Mặc Ngâm; "Giả sử thực sự là Tiền tiên sinh," cậu tự nhủ, "thì —" Cậu không nghĩ ra được lời nào khác, mà chỉ cảm thấy đôi chân hơi mềm nhũn. Thứ hai, cậu nghĩ đến gia đình mình, chẳng lẽ Tiểu Tam bị kẻ địch bắt mất rồi ư? Trên người cậu túa mồ hôi. Cậu đứng khựng lại, muốn lập tức quay về. Thế nhưng, quay về thì có ích gì chứ? Cảnh sát sẽ không cho cậu bước vào đầu ngõ đâu. Hơn nữa, cho dù cậu tận mắt chứng kiến việc bắt giữ thi sĩ họ Tiền hay người trong nhà mình, thì cậu còn có cách nào nữa chứ? Chẳng có cách nào cả! Đây gọi là bi kịch vong quốc! Không có bất kỳ sự bảo đảm nào, không có bất kỳ sự an toàn nào, con người nước mất nhà tan sống ở kẽ hở giữa sự sống và cái chết. Ngẩn ngơ một hồi lâu, cậu mới nhận ra, mình đang đứng trước cửa một xưởng hoa trên phố Hộ Quốc Tự. Ngày hôm sau chính là lễ hội miếu. Vào ngày thường, đây chính là lúc từng gánh từng gánh hoa được vận chuyển từ ngoài thành vào trong xưởng; đến buổi chiều, cửa vòm của xưởng đã chất đống những cành hoa không chậu, chuẩn bị đem ra chợ miếu ngày mai bày bán. Hôm nay, trong ngoài xưởng đều không có chút động tĩnh gì. Cửa vòm lạnh ngắt chỉ có dăm chiếc lá úa hoa tàn. Ngày thường, Thụy Xuan không thích đi dạo miếu, mà thích đến xưởng hoa ngắm nghía, mua hoa hay không thì chớ, nhìn thấy những chậu hoa cỏ tươi tắn đó, cậu liền cảm thấy có chút sinh khí. Giờ đây, cậu ngẩn ngơ nhìn những cành hoa úa lá tàn đó, cảm thấy dường như đã đánh mất đi một thứ gì đó vô cùng quan trọng.
"Mất nước rồi thì không còn cái đẹp nữa!" Cậu tự nhủ. Nói xong, cậu lập tức tự chỉnh đốn lại: "Sao cứ lấy tiêu chuẩn thời thái bình ra để nhìn những chuyện thời chiến thế chứ? Trong thời chiến, máu chính là hoa, sự hy sinh lẫm liệt chính là cái đẹp!"
Lúc này, hiến binh Nhật đang lùng bắt thi sĩ họ Tiền, vị thi sĩ ngoài sự lười biếng ra thì chẳng có bất kỳ tội danh nào khác. Hai đầu ngõ đều tạm thời thiết lập chốt gác, cắt đứt giao thông. Quan Hiểu Hà dẫn đường. Hắn vốn không muốn ra mặt, nhưng người Nhật nhất định bắt hắn dẫn đường, dường như ngầm ý rằng đã là do hắn báo cáo, nếu không bắt được người, thì sẽ bắt hắn hỏi tội. Trước đó, hắn hoàn toàn không nghĩ tới lại có chiêu này; giờ đây, hắn đành phải cắm cổ da mặt dày mà làm. Tim hắn đập rất nhanh, trên mặt còn miễn cưỡng lộ ra vẻ trấn định, mà đôi mắt thì đảo quanh bốn phía như con cáo bị bầy chó săn vây hãm, chỉ sợ bị hàng xóm nhận ra. Hắn kéo sụp chiếc mũ xuống hết cỡ để người khác khó nhận ra mình. Các hộ gia đình trong ngõ đều đóng chặt cửa lớn, ngoài con sâu xanh treo lủng lẳng trên cây hòe ra, không có sinh vật nào khác. Trong lòng hắn tĩnh tâm hơn một chút, tưởng rằng mọi người đều đã trốn đi rồi. Thực ra, thợ mộc Lưu sư phụ, cùng với vài người khác nữa, đều đang véo qua khe cửa nhìn ra ngoài, hơn nữa còn nhận ra hắn rất rõ ràng.
Bạch tuần trưởng, mặt cắt không còn một giọt máu, trông như kẻ mất hồn, lẽo đẽo đi theo sau Quan Hiểu Hà. Toàn bộ người trong ngõ hầu như đều là bạn bè của hắn, giả như ngày thường hắn không nỡ dẫn bất kỳ ai về đồn cảnh sát, thì hắn lại càng không thể dửng dưng nhìn những người bạn của mình bị người Nhật bắt đi. Đối với Tiền Mặc Ngâm tiên sinh, hắn không mấy quen thuộc, bởi vì Tiền tiên sinh hiếm khi ra ngoài, và chưa từng nhờ vả gì cảnh sát. Thế nhưng, Bạch tuần trưởng thừa biết Tiền tiên sinh là người tốt trăm phần trăm; nếu như ai cũng giống như Tiền tiên sinh, đám cảnh sát bọn hắn tất có thể nhàn hạ vô sự. Đến trước cửa nhà họ Tiền, hắn mới biết là đến bắt Tiền tiên sinh, hắn hận không thể cắn chết Quan Hiểu Hà ngay tại chỗ! Thế nhưng, đằng sau lưng vẫn còn bốn tên lính thú dữ tợn như gậy sắt, hắn đar đành kìm nén cơn giận xuống. Kể từ khi thành thất thủ, hắn đã dự đoán trước được rằng, hắn phải làm tay sai cho kẻ địch, đi ức hiếp người của mình. Trừ phi hắn lập tức cởi bỏ bộ đồng phục này ra, nếu không hắn chẳng có cách nào tránh né cái sai sự khó chịu tột cùng này. Hắn không thể cởi bộ đồng phục ra, bản lĩnh, tư cách, cùng áo cơm của cả nhà lớn nhỏ đã quyết định thay hắn rằng hắn buộc phải làm những chuyện không bằng loài vật này! Hôm nay, quả nhiên, hắn lại dẫn lính thú đi bắt vị tiên sinh hiền lành nhất, đến một con ruồi cũng không nỡ làm tổn thương!
Gõ cửa hồi lâu, không có ai đáp tiếng. Một tên gậy sắt vừa định dùng chân đá cửa, thì cửa nhẹ nhàng mở ra. Người mở cửa là Tiền tiên sinh. Trông như vừa ngủ dậy, trên mặt ông có vài nếp nhăn đỏ, chân lê đôi giày vải, tay trái đang cài khuy áo dài. Ánh mắt đầu tiên, ông nhìn thấy Quan Hiểu Hà, ông vội vàng sụp mi mắt xuống. Ánh mắt thứ hai, ông nhìn thấy Bạch tuần trưởng; Bạch tuần trưởng liền quay mặt đi. Ánh mắt thứ ba, ông nhìn thấy Quan Hiểu Hà khẽ gật đầu với tên lính thú đằng sau, giống như Judas phản bội Chúa Giê-xu vậy. Cực kỳ nhanh chóng, ông nghĩ đến hai chuyện: không phải Vương trung sĩ xảy ra chuyện, thì chính là chuyện của Trọng Thạch đã bị lộ. Cực kỳ nhanh chóng, ông nhìn rõ chính là vế sau, bởi vì trước mắt là Quan Hiểu Hà — ông nhớ đến lời cảnh báo của cô gái ở phố Cố Đệ.
Vẻ rất ngạo mạn tự nhiên, ông cất tiếng hỏi: "Làm gì thế?"
Ba chữ này tựa như cục sắt nung đỏ vậy. Quan Hiểu Hà cúi rạp đầu, dường như để tránh né tia lửa nóng đỏ rực đó, lùi lại một bước. Bạch tuần trưởng cũng né ra theo. Hai tên lính thú như muốn xông lên nghênh chiến. Tay Tiền tiên sinh đặt lên khung cửa, chặn hai tên bọn chúng lại, lại cất tiếng hỏi: "Làm gì thế?" Lòng bàn tay một tên lính thú giáng lên cổ tay Tiền tiên sinh, lật ngược lại, tát vị thi sĩ già một cú lật mặt. Miệng thi sĩ rỉ máu. Tên lính thú bước vào trong. Tiền tiên sinh ngẩn người một lát, đưa tay tóm lấy cổ áo tên lính địch, lớn tiếng quát thét: "Mày làm gì thế!" Tên lính địch dùng toàn lực giãy giụa, tay Tiền tiên sinh bấu chặt lấy như kẻ sắp chết đuối túm được một khúc gỗ. Bạch tuần trưởng sợ cụ già lại chịu thiệt, vội vã chạy tới dùng tay nâng khuyỷu tay cụ già lên; tay Tiền tiên sinh buông ra, thân hình Bạch tuần trưởng chen vào trong một chút, cách ly cụ già với tên lính địch; tên lính địch tung một cước đá thẳng vào chân Bạch tuần trưởng. Bạch tuần trưởng nén đau, kéo giữ Tiền tiên sinh lại, giả vờ uy hiếp. Tiền tiên sinh không lên tiếng nữa.
Một tên lính canh gác cửa lớn, số còn lại đều bước vào trong viện để kiểm tra; Bạch tuần trưởng kéo Tiền tiên sinh cũng đi vào. Bạch tuần trưởng thấp giọng nói: "Đừng cố chấp với chúng làm gì, lão tiên sinh! Hán tử không chịu thiệt trước mắt!"
Dã tâm của Quan Hiểu Hà thì lớn mà gan thì bé, không dám đi vào, cũng không dám đứng ngoài cửa. Hắn bước vào cửa vòm, lấy hộp thuốc lá bằng sơn mị cẩn xà cừ ra, muốn châm một điếu thuốc. Mở hộp thuốc ra, hắn chợt nhớ đến tên lính ngoài cửa, vội vàng chìa hộp thuốc qua, làm hòa. Tên lính địch nhìn hắn, nhìn hộp thuốc, nhận lấy hộp thuốc, khép lại, nhét vào túi áo. Quan Hiểu Hà cười thê thảm, nhại theo ngữ điệu nói tiếng Trung của người Nhật: "Được rồi! Được rồi! Lớn lắm tốt!"
Đại thiếu gia nhà họ Tiền — Mạnh Thạch — mấy hôm nay đang bị kiết lỵ. V vốn dĩ đã gầy yếu, bệnh hai ngày, trông anh ta lại càng thê thảm hơn. Mái tóc dài bù xù, sắc mặt tái xanh, anh ta đang dùng hai tay xách quần bước vào nhà, vừa đi vừa rên rỉ. Thấy cha bị Bạch tuần trưởng kéo, miệng rỉ máu, lại nhìn ba tên lính địch như ba con gấu vũ trang lộc ngộc trong viện, anh ta quên cả bệnh tật, loạng choạng nhào tới chỗ cha. Bạch tuần trưởng cực kỳ nhanh chóng nghĩ ngợi: Giả sử kẻ địch ban đầu chỉ muốn bắt cụ già họ Tiền, thì không đáng phải rước thêm một người nữa. Giả sử thiếu gia họ Tiền xung đột với người Nhật, thế thì buộc lòng cũng phải bị bắt luôn. Nghĩ đến đây, hắn cắn răng, nhẫn tâm. Một tay hắn vẫn kéo Tiền tiên sinh, một tay hắn siết chặt nắm đấm. Đợi thiếu gia họ Tiền đến gần, hắn giáng thẳng một cú đấm hoa cả mắt vào mặt Mạnh Thạch. Mạnh Thạch ngã lăn xuống đất. Bạch tuần trưởng lớn tiếng quát thét "Thằng nghiện thuốc phiện! Thằng nghiện thuốc phiện!" Nói xong, hắn chỉ chỉ Mạnh Thạch, rồi giơ ngón cái và ngón út lên, đặt lên miệng, miệng phát ra tiếng xì xì, làm cho người Nhật xem. Hắn biết người Nhật đối với những kẻ nghiện ngập xưa nay vẫn luôn "ưu đãi".
Tên lính địch không quan tâm đến Mạnh Thạch, đều đi vào nhà chính để kiểm tra. Bạch tuần trưởng nhân cơ hội này giải thích cho Tiền tiên sinh nghe: "Lão tiên sinh tuổi tác cũng không nhỏ nữa, muốn liều mạng với chúng thì cứ liều; nhưng đại thiếu gia thì không thể để chúng bắt đi được chứ!"
Tiền tiên sinh gật gật đầu. Mạnh Thạch ngã xuống đất, hồi lâu không động đậy; anh ta đã ngất lịm đi. Tiền tiên sinh cúi đầu nhìn con trai, trong lòng tuy đau đớn, nhưng đau đớn đến sảng khoái. Cái chết của người con thứ — giờ đây đã được xác thực hoàn toàn — nỗi uất ức của đứa con cả, cùng nỗi thống khổ của chính mình, ông đều cho rằng đó là điều tất yếu phải đến, chẳng có gì là kỳ lạ cả. Thời thái bình, ông có hoa cỏ, có thơ ca, có trà rượu; nước mất nhà tan, ông có sự hy sinh và cái chết; ông rất mãn nguyện với hoạn nạn của mình. Ông nhìn rõ trước mặt mình là ngục tù, cực hình, và cái chết, mà hoàn toàn không có chút sợ hãi hay bất an nào. Ông chỉ mong con trai cả không bị bắt, như vậy người vợ già và con dâu của ông mới có chỗ dựa, không đến nỗi lập tức phải chịu đựng sự nhục nhã và khốn khổ lớn nhất. Ông không muốn từ biệt người vợ già, ông nghĩ bà nên thấu hiểu ông: bà chịu khổ cả đời, chẳng hề oán thán; ông tuẫn nạn, nghĩ rằng chắc bà cũng hiểu được giá trị cái chết của ông. Đối với Quan Hiểu Hà, ông không muốn oán hận. Ông cảm thấy mỗi người trên thế giới này đều giống như năm trăm vị La Hán trong miếu vậy, mỗi người có một vị trí nhất định của riêng mình; chuyện đáng phải chết của chính ông, cũng giống như chuyện bán nước cầu vinh của Quan Hiểu Hà vậy. Suy nghĩ thông suốt từng chuyện như thế, trong lòng ông vô cùng bình thản. Ngày thường, hễ có cảm xúc gì, ông lại muốn ngâm thơ. Giờ đây, ông dường như đã nói lời chia tay với thơ ca, bởi vì ông cảm thấy sự hy sinh của người con thứ Trọng Thạch, sự thà chết chứ không chịu đầu hàng của Vương trung sĩ, và vận mệnh của chính ông, đều là những phân đoạn tươi đẹp trong "Vong quốc thiên" — những sự thật này, cho dù có dùng văn xuôi ghi chép lại, thì vẫn cứ mang chất thơ; ông không cần phải tìm kiếm thơ ca trong vần điệu luật từ nữa.
Lúc này, thím Tiền bị lính thú đẩy từ trong nhà ra, suýt ngã nhào. Ông không muốn nói gì với bà, nhưng bà hoảng hốt chạy tới: "Chúng lấy đồ đạc của nhà mình kìa! Ông mau qua xem đi!"
Tiền tiên sinh ngửa cổ cười lớn. Bạch tuần trưởng kéo Tiền tiên sinh mấy cái, thấp giọng khuyên can: "Đừng cười! Đừng cười!" Lúc này thím Tiền mới nhìn rõ, bên miệng chồng có vết máu. Bà bắt đầu dùng tay áo lau cho ông. "Sao thế này?" Cỗ tay áo của người vợ già lau bên miệng ông, ông chợt cảm thấy như sắp phát bệnh, lồng ngực nhói đau một trận, mồ hôi vã ra đầm đìa trên người. Tay vịn lấy bà, đôi mắt nhắm lại, ông trấn định một lúc. Mở mắt ra, ông thấp giọng nói với bà: "Anh chưa nói với em, Thụy nhà mình đã không còn nữa rồi, giờ bọn chúng lại đến bắt anh! Đừng đau lòng! Đừng đau lòng!" Ông còn rất nhiều lời muốn dặn dò bà, nhưng tuyệt nhiên không nói ra được nữa.
Thím Tiền cứ ngỡ mình đang nằm mộng. Những gì bà nhìn thấy, nghe thấy, đều không sao khớp lại được với nhau. Kể từ khi tiếng súng Lư Cầu Kiều nổ ra, không ngày nào là bà không nhắc nhở về cậu con út, nhưng chồng và con trai cả cứ luôn bảo với bà rằng Trọng Thạch sắp về rồi. Hôm đó, nửa đêm bỗng có một vị khách đến, trông như nông dân làm ruộng, lại giống như quân nhân. Bà không dám nhiều lời, bọn họ cũng không nói cho bà biết đó là ai. Bỗng nhiên, người đó lại biến mất. Bà gặng hỏi chồng, ông chỉ cười trừ như thế, chẳng nói gì cả. Còn có một đêm, bà rành rành nghe thấy trong viện có động tĩnh, lại nghe thấy tiếng một người con gái thủ thỉ thì thầm; ngày hôm sau, bà hỏi, cũng chẳng nhận được câu trả lời. Rốt cuộc đây là những chuyện gì thế này? Hôm nay, miệng chồng rỉ máu, lính Nhật lục lọi cướp phá lung tung trong nhà, hơn nữa chồng lại bảo con trai thứ đã không còn nữa rồi! Bà muốn khóc, nhưng sự kinh ngạc và hoang mang đã chặn đứng những giọt nước mắt của bà. Bà túm lấy cánh tay chồng, muốn gặng hỏi cho ra nhẽ từng chuyện một. Bà còn chưa cất lời, lính địch đã từ trong nhà đi ra, ném một chiếc dây nịt da cho Bạch tuần trưởng. Tiền tiên sinh lên tiếng: "Không cần trói! Tôi đi theo các người!" Bạch tuần trưởng nhặt sợi dây da lên, thấp giọng nói: "Nới lỏng ra một chút, đỡ để chúng lại giở trò thượng cẳng chân hạ cẳng tay!" Bà cụ sốT ruột, hét lên một tiếng: "Các người làm gì thế? Định lôi ông cụ nhà tao đi đâu? Buông ra!" Bà siết chặt lấy cánh tay chồng. Bạch tuần trưởng vô cùng lo lắng, chỉ sợ lính địch đánh bà. Đúng lúc này, Mạnh Thạch tỉnh lại, gọi một tiếng: "Mẹ!" Tiền tiên sinh thì thầm bên tai người vợ già: "Đi thăm đại ca đi! Tôi đi rồi sẽ về ngay, yên tâm nhé!" Đoạn xoay người, gạt tay bà ra, trong mắt ngấn hai giọt nước mắt hòa trộn đủ mọi cảm xúc phẫn nộ, căm hờn, ngạo mạn, liệt liệt, ưỡn ngực bước ra ngoài. Đi được hai bước, ông ngoảnh đầu nhìn lại khóm hoa cỏ do chính tay mình vun trồng, một khóm hoa quỳ thu đang nở rộ những bông hoa lớn màu vàng ngỗng.
Thụy Xuan từ phố Hộ Quốc Tự đi ra, vừa vặn đụng phải Tiền tiên sinh bị bốn tên lính địch áp giải đi về phía nam. Bọn chúng không chuẩn bị xe cộ, đại khái là cố ý muốn cho mọi người cùng chiêm ngưỡng. Tiền tiên sinh đầu trần, chân trái lê chiếc giày vải, chân phải đi đất, mắt nhìn thẳng, khóe miệng nhếch lên nụ cười nửa miệng. Hai tay ông bị trói quặt ra sau lưng. Thụy Xuan suýt khóc òa lên. Tiền tiên sinh hoàn toàn không nhìn thấy cậu. Thụy Xuan ngẩn ngơ đứng chết trân ở đó, nhìn, nhìn mãi, dần dần cậu chỉ có thể nhìn thấy vài bóng đen đang lúp xúp di chuyển bên vệ đường, dưới ánh nắng rực rỡ tươi đẹp, trên đầu Tiền tiên sinh ánh lên vài tia sáng trắng.
Đầu óc mụ mẫm, cậu bước vào Tiểu Dương Quán, ngoại trừ cửa nhà Lý Tứ gia mở hé nửa cánh, cửa các viện khác đều đóng kín mít. Cậu định ghé nhà họ Tiền xem sao, an ủi Mạnh Thạch và bà cụ. Vừa khựng lại trước cửa nhà họ Tiền, Lý Tứ gia — đang ngồi trong nhà lén nhìn ra — liền gọi cậu một tiếng. Cậu đành tìm đến chỗ Tứ gia.
"Đừng sang nhà họ Tiền vội!" Lý Tứ gia kéo Thụy Xuan vào trong cửa nói: "Cái thời buổi này, người thân không lo nổi cho người thân, bạn bè không lo nổi cho bạn bè, cẩn thận chút!"
Thụy Xuan không đáp lại được gì, ngẩn ngơ một lúc, rồi bước ra. Về đến nhà, đầu cậu đau như búa bổ. Chẳng chào ai, cậu nằm phịch lên giường, lúc thì lẩm bẩm thành tiếng, lúc thì im lặng tự lẩm bẩm một mình.
Toàn bộ người trong ngõ, vào lúc Bắc Bình thất thủ, ai nấy đều cảm thấy hoang mang và u uất, cho đến khi nghe được tin chiến sự ở Thượng Hải, lại đều cảm thấy phấn khích và vui mừng. Cho đến tận bây giờ, bọn họ vẫn chưa từng tận mắt nhìn thấy diện mạo của kẻ địch ra sao, cũng không hình dung nổi rốt cuộc bản thân sẽ phải chịu đựng những khổ cực gì. Ngày hôm nay, bọn họ mới ngửi thấy mùi máu tanh, nhìn thấy sự tổn thương có thể giáng xuống đầu bất cứ lúc nào. Bọn họ đều không mấy quen thuộc với Tiền tiên sinh, nhưng đều biết ông là người đến một con chó hoang cũng không nỡ gây sự. Việc Tiền tiên sinh bị đánh và bị bắt, đã cho bọn họ thấy rõ sự lợi hại của kẻ địch. "Tiểu Nhật Bản" trong lòng bọn họ đã đổi khác; đám tiểu Nhật Bản không chỉ đến để chiếm một tòa thành, mà là đến để cướp đi sinh mạng của tất cả mọi người! Đồng thời, bọn họ liếc xéo cánh cửa ra vào của nhà họ Quan, nhận ra rằng bản thân buộc phải cực kỳ cẩn thận, ngay cả hai chữ "tiểu Nhật Bản" cũng không thể nhắc đến bừa bãi nữa; trong số hàng xóm của họ đã có kẻ tâm nguyện làm chó cho Nhật! Bọn họ căm hận Quan Hiểu Hà còn sâu sắc hơn cả căm hận người Nhật, nhưng bọn họ không thể tổ chức lại với nhau để làm khó hắn; vừa không có sự bảo đảm của tập thể, cá nhân bọn họ đành ngậm bồ làm ngọt, giận mà không dám nói.
Quan Hiểu Hà đóng chặt cửa tạ, trong lòng thấp thỏm bất an. Sau khi mặt trời lặn, hắn lại càng sợ hãi hơn, chỉ sợ người viện tây sang báo thù. Không dám nói rõ, hắn bóng gió ám chỉ rằng ban đêm phải có người canh gác.
Đại Xích Bao thì vô cùng đắc ý, tuyên bố với mọi người: "Được rồi, thế này coi như lập được công đầu rồi! Chúng ta có muốn lùi cũng không lùi được nữa, cứ dốc hết sức mà tiến lên thôi!" Dặn dò rõ ràng xong xuôi, cứ năm phút là mụ lại hạ ít nhất chục mệnh lệnh, sai khiến ba người hầu quay mòng mòng không kịp chạm đất. Hết chốc mụ chủ trương uống chút rượu, ăn mừng công cho chồng; chốc mụ lại đòi mời các chị em kết nghĩa đến đánh mạt chược; chốc mụ lại đòi thay y phục ra ngoài thăm dò tin tức về Tiền tiên sinh; chốc mụ lại cởi bộ đồ vừa thay ra, rồi giục đầu bếp mau nấu chút cháo hạt kê. Cho đến khi nhìn rõ Quan Hiểu Hà có chút sợ hãi, mụ không kìm được nổi giận: "Cái thằng anh mày đúng là không biết điều, muốn ăn lại sợ bỏng, mày rốt cuộc là thứ gì hả? Đây chẳng phải là vất vả lắm mới tìm được con đường, lập được chút công lao, sao mày trái lại còn đắc tội với sự sợ hãi hả? Họ Tiền là bố ruột của mày chắc, mày sợ người ta tát chết hắn một bạt tai à?" Hiểu Hà miễn cưỡng xốc lại tinh thần nói: "Đại trượng phu dám làm dám chịu, tao sợ gì chứ!"
"Thế thì xong chuyện rồi chứ gì!" Giọng điệu của Đại Xích Bao dịu đi đôi chút. "Mày muốn đánh tám vòng, hay là làm hai chén?" Không đợi hắn trả lời, mụ đã quyết định: "Đánh tám vòng đi, tối nay tinh thần của tao rất tốt! Cao Đệ! Con có tham gia không? Còn Đồng Phương thì sao?"
Cao Đệ nói muốn đi ngủ. Đồng Phương từ chối. Đại Xích Bao nổi giận, muốn làm ầm lên một trận. Thế nhưng, Chiêu Đệ lên tiếng: "Mẹ! Mẹ nghe kìa!"
Ở viện tây, thím Tiền đang khóc lớn lên, ngay cả Đại Xích Bao cũng không dám lớn tiếng nữa.