[TIÊU DỀ]: Màn thứ 33
Thụy Xuan vốn tưởng chính phủ Hoa Bắc đã tốn bao nhiêu ngày tháng mới sinh ra đời, chắc chắn nó phải có những nhân vật nào đó mà anh không biết, cốt để thể hiện chút ít bộ dạng đổi triều hoán đại. Nào ngờ, những nhân vật trong đó lại vẫn là cái đám người quen thuộc ấy, cũng là cái đám mà anh căm hận đến xương tủy, bọn quân phiệt và quan lại. Nhìn từ điểm này, anh đã nhìn thấu rằng người Nhật tuyệt đối không hề có chút thành tâm nào trong việc thực hiện những khẩu hiệu và lời tiêu ngữ hay ho kia. Chỉ có những kẻ ti tiện vô năng mới hợp với khẩu vị của chúng, bởi vì chúng coi người dân Trung Quốc như đám ngu phu ngu phụ chỉ đáng để quan tham lại nhũng cai trị — hoặc như chó heo!
Nhìn vào danh sách nhân viên chính phủ trên báo, lồng ngực anh tức nghẹn lại. Anh không hiểu, tại sao nước Trung Quốc lại có từng ấy kẻ tình nguyện làm chó săn! Sai lầm này nằm ở đâu? Phải, lịch sử, văn hóa, thời đại, giáo dục, môi trường, chính trị, xã hội, tính cách dân tộc, dã tâm cá nhân... đều có thể đưa ra vài lời giải thích, nhưng chẳng lời giải thích nào tài nào cắt nghĩa nổi cái sự hổ thẹn bợ ngoại cầu vinh này! Trên thực tế thì chúng không thể, nhưng trên danh nghĩa thì quả thực chúng đang đại diện cho nhân dân Hoa Bắc; hành động của mấy kẻ bọn chúng đã khiến cho toàn thể nhân dân Hoa Bắc đánh mất đi ánh hào quang của hai tiếng "con người"!
Anh căm hận đám người này, anh nguyền rủa tên tuổi cùng sự sống của bọn chúng!
Thế nhưng, ngay sau đó anh liền liên tưởng đến Thụy Phong, Đông Dương và Quán Hiểu Hà. Địa vị của ba tên tiểu yêu này thấp hơn những kẻ trong ngụy chính phủ nhiều lắm, nhưng tâm lý và chí hướng của chúng lại hoàn toàn y hệt như mấy tên đại Hán gian. Ai dám nói, Thụy Phong sẽ không làm đến chức đốc biện giáo dục? Ai dám nói, Quán Hiểu Hà không làm nổi chức tổng trưởng tài chính chứ? Nghĩ đến đây, anh đã vỡ lẽ: Giả sử bậc thánh hiền là sự tích tụ của tu dưỡng đạo đức; thì Hán gian lại hoàn toàn ngược lại — là sự cắt giảm của tu dưỡng đạo đức. Thánh hiền là dương, Hán gian là âm. Phù phiếm, ngu xuẩn, nhàm chán, như Thụy Phong với Hiểu Hà, mới chính là kiểu người mà người Nhật muốn có, bởi vì chúng là những con số "âm". Người Nhật thích chúng, giống hệt như người Nhật thích tụi nghiện thuốc phiện ở Trung Quốc vậy.
Nghĩ đến đây, anh cũng nghĩ ra cách đối phó với những con số "âm" ấy. Giết! Đã là số âm, chúng tuyệt đối không hề có liêm sỉ. Chúng sẽ chẳng bao giờ chịu bất kỳ sự cảm hóa nào của đạo đức, của chính nghĩa; thứ duy nhất chúng sợ là cái chết. Tàn sát là cách thức đơn giản trực tiếp nhất để đối phó với chúng, giống hệt như muốn tiêu diệt họa cào cào thì chỉ có cách tận diệt lũ cào cào mà thôi. Ai đi giết chúng đây? Từng người một ở Hoa Bắc, bởi vì mỗi một người đều bị chúng liên lụy, đều theo chúng mà đánh mất đi nhân cách. Giết bọn chúng cùng với giết người Nhật là trách nhiệm không thể chối từ của mỗi một người dân lương thiện!
Thế nhưng, ngay đến em trai mình mà anh còn chẳng quản nổi! Đừng nói là đi giết, ngay cả việc đánh cho lão Nhị một trận anh cũng không nỡ! Giả như lão Nhị giúp đỡ người Nhật, thì anh lại chính là kẻ thành toàn cho lão Nhị! Anh và lão Nhị có tội lỗi giống hệt nhau: Lão Nhị bán nước, Đại thiếu gia không thèm can thiệp kẻ bán nước! Anh không can thiệp lão Nhị, toàn thể nhân dân Hoa Bắc cũng đều không can thiệp đám Hán gian của ngụy chính phủ, Hoa Bắc liền giống như một vũng biển chết bất động, ngày ngày chỉ bốc hơi những thứ mùi hôi thối! Nghĩ đến đây, anh đành bất lực mỉm cười. Tất cả đều là số âm — ngụy chính phủ, Thụy Phong, Hiểu Hà, những người tốt tính không dám tru di gian thần, và cả chính bản thân anh nữa! Anh chỉ đành "cười" chính mình, bởi vì sự tồn tại của bản thân vốn dĩ đã là một con số âm rồi!
Đại hội và cuộc diễu hành ăn mừng Nam Kinh thất thủ náo nhiệt hơn hẳn mấy lần ăn mừng trước. Sắc mặt Thụy Xuan lúc xanh lúc đỏ ngồi trong nhà lắng nghe tiếng reo hò ồn ã cùng tiếng chiêng trống của lũ ăn mày và phường kèn trống trên phố. Anh đau lòng. Thế nhưng anh đã không còn hy vọng sẽ có bất kỳ hành động phản kháng nào ở Thiên An Môn hay ở bất cứ nơi đâu nữa — tất cả đều là số âm! Đã nhìn thấy sự vô dụng và vô năng của chính mình, anh cũng tiện thể không trách cứ người khác nữa. Điểm duy nhất anh có thể tha thứ cho bản thân chính là gánh nặng gia đình, vậy thì, ngay cả đám Hán gian tất nhiên cũng có chút "gánh nặng" nên đều có thể được tha thứ rồi! Kẻ hay tha thứ cho bản thân nhất chính là kẻ vô tích sự nhất!
Thế nhưng, chẳng bao lâu sau anh đã từ bỏ thái độ khinh miệt bản thân và vạn vật này, khi anh nghe được Tuyên ngôn tiếp tục kháng chiến của Tưởng ủy viên trưởng. Bản tuyên ngôn này đã khiến cho những kẻ hiếu chiến nhất bên phía Nhật Bản phải giật mình, khiến cho tâm can đám Hán gian phải lạnh đi một nửa, và cũng khiến cho Thụy Xuan lại ngẩng cao ngực lên. Không! Anh không thể tự coi mình là số âm rồi tự bạotự bạo tự khí được. Người khác, vì trung ương tiếp tục kháng chiến, chắc chắn sẽ trốn khỏi Bắc Bình để ra sức vì nước. Trung ương, anh nghĩ, chắc chắn cũng sẽ phái người tới, vỗ về quần chúng và trừng trị Hán gian! Vừa phấn khởi, trí tưởng tượng của anh càng hoạt động gấp bội, anh thậm chí còn nghĩ đến việc lão Nhị sẽ lén lút quay về, làm cái công việc trừng trị Hán gian hoặc một công việc quan trọng nào khác! Thật là phấn khích làm sao, giống như một câu chuyện truyền kỳ làm sao biết bao, giả như anh có thể nhìn thấy lão Nhị một lần nữa!
Thụy Xuan, vốn là một trí thức Trung Quốc, sẽ không cầu xin thần linh hay Thượng đế đến giúp đỡ bản thân và đất nước mình. Anh chỉ cảm thấy tiếp tục kháng chiến là hy vọng duy nhất của Trung Quốc. Anh vốn chẳng rõ thực lực giữa Trung Quốc và Nhật Bản chênh lệch bao nhiêu, cũng hầu như chẳng muốn đi tìm hiểu. Lòng ái quốc giờ đây đã trở thành tín ngưỡng tôn giáo của anh, anh tin rằng Trung Quốc nhất định sẽ có hy vọng, miễn là chúng ta dám đứng lên kháng cự ngoại xâm.
Anh đi thăm Tiền tiên sinh, anh muốn trút sạch sành sành tất cả những lời trong lòng ra. Sự thất thủ của Nam Kinh giống như tấm màn trên sân khấu hạ xuống, một màn tranh đấu đã khép lại. Thế nhưng chiến tranh hoàn toàn chưa dừng lại, giống như màn hạ xuống rồi thì sẽ lại kéo lên vậy. Chính phủ tiếp tục kháng chiến đó, cùng với quân dân vì nước vì dân kia, sẽ phải chịu đựng bao nhiêu khổ nạn, sẽ phải làm những gì, anh hoàn toàn không đoán trước được. Thế nhưng anh sẵn sàng bày tỏ rõ lập trường của mình vào thời điểm sắp mở màn này: Những khổ nạn trong tương lai của anh sẽ chẳng ít hơn hay nhỏ hơn người khác là bao, dẫu cho anh không thể vác súng ra tiền tuyến giết địch, hay ra hậu phương làm nghĩa dân. Anh đã hạ quyết tâm: Ở trong thành phố đã thất thủ, anh tuyệt đối không vì làm một người con hiếu thảo mà quỳ gối trước kẻ thù; anh thà mất đầu, chứ nhất quyết không chịu quỳ gối. Đây không phải là một việc dễ dàng gì, khó khăn giống như rơi xuống biển mà tuyệt thực không uống nước vậy. Thế nhưng, anh rất kiên quyết, dù phải chịu đựng khổ sở lớn đến đâu, anh cũng sẽ giằng co vượt qua cho bằng được, cho đến khi thành Bắc Bình lại nhìn thấy lá quốc kỳ bay phấp phới! Lão Nhị không có nhà, anh đành phải đem quyết định này nói cho Tiền tiên sinh nghe; chỉ có đối với một người bạn coi trọng mình, tin tưởng mình, bày tỏ rõ ràng tâm nguyện thì anh mới có thể bắt tay vào hành động theo kế hoạch, đi làm việc, đi kiếm tiền; bằng không, anh sẽ cảm thấy việc đi làm kiếm tiền cũng nhục nhã y như việc đầu hàng vậy.
Vào cái ngày tin tức Nam Kinh thất thủ truyền đến, Tiền tiên sinh vừa quyết định xuống giường thử đi vài bước. Vết thương trên người đã gần như bình phục hoàn toàn, trên mặt ông cũng đã mọc thêm chút thịt, tuy miệng vẫn còn húp húp, nhưng cái hố trên má đã nhỏ đi rất nhiều. Mấy ngày không cạo râu, mọc ra một chùm râu mềm mại đen nhánh, khiến ông càng trông giống một nhà thơ hơn. Ông rất lo lắng cho đôi chân của mình. Cổ chân thỉnh thoảng lại sưng lên, nhức mỏi. Ngày hôm nay, ông cảm thấy tinh thần đặc biệt tốt, cổ chân cũng không hề sưng tấy, thế nên quyết định xuống giường thử một phen. Ông rất sợ đôi chân của mình đã bị nội thương, vĩnh viễn không thể đi lại được nữa! Ông không nói với con dâu, vì sợ cô ấy ngăn cản. Nhẹ nhàng ngồi dậy, ông thả chân xuống; cúi đầu xuống một cái, ông mới phát hiện trên mặt đất không có giày. Có nên gọi thiếu nãi nãi tới tìm giày giúp không nhỉ? Đang lúc do dự bất định, ông nghe thấy đôi giày bông dày của Tứ đại mụ nện bước lạo xạo.
"Đến rồi đấy à? Tứ đại mụ?" Ông rất ôn hòa hỏi.
"Đến đây!" Tứ đại mụ đáp vọng từ trong sân. "Khỏi phải nhắc nữa, lại cãi nhau một trận tức anh ách với cái lão già chết tiệt kia rồi!"
"Đều hơn bảy mươi tuổi cả rồi, còn cãi cọ cái gì chứ!" Tiền tiên sinh tinh thần đặc biệt tốt, cố tình tìm chuyện để trò chuyện.
"Ngài xem kìa," mụ ta vẫn đứng ngoài cửa sổ, nhất quyết không chịu bước vào, phỏng chừng là để cho thiếu nãi nãi cũng nghe thấy: "Lão ta vừa ở bên ngoài về đã xị cái mặt ra, lầm bầm cái gì mà Nam Kinh mất rồi, tức tối chẳng thèm lo ăn, cũng chẳng thèm lo uống! Tôi có phải là kẻ canh gác Nam Kinh đâu mà trút giận lên tôi chứ, cái thứ già dịch chết không trôi ấy!"
Tiền tiên sinh vừa nghe đến hai chữ "Nam Kinh mất rồi", liền không nghe lọt tai thêm câu nào nữa. Chỉ để lộ đôi tất dưới bàn chân, đôi chân ông chạm xuống đất. Ông nóng lòng muốn đứng phắt dậy, cứ như thể nghe thấy Nam Kinh thất thủ, ông bắt buộc phải đứng dậy vậy. Bàn chân ông vừa mới chạm đất được một phần, cổ chân liền mềm nhũn ra như một đốt rạ bị gãy, toàn thân ông ngã nhúm xuống đất. Cú ngã này suýt chút nữa khiến ông ngất lịm đi. Phủ phục trên nền đất giá lạnh suốt một lúc lâu, ông mới hoàn hồn trở lại. Cổ chân từ chỗ mất cảm giác chuyển sang tê dại, ê ẩm, rồi đau thấu tận tâm can. Ông cắn chặt môi, không dám rên rỉ phát ra tiếng. Đau đến mức trên trán tứa ra những giọt mồ hôi to bằng hạt đậu, ông vẫn cắn chặt mấy chiếc răng còn sót lại, nhất quyết không chịu kêu la. Ông chật vật ngồi dậy, ôm lấy bàn chân mình. Ông đau, nhưng ông càng chú ý xem đôi chân của mình vì lâu ngày không dùng tới mà bị tê dại, hay đã bị người Nhật đánh thương đến mức không thể đi lại được nữa. Ông nôn nóng muốn biết sự khác biệt ấy, bởi vì ông bắt buộc phải có hai cái chân còn cử động được, mới có thể đi liều mạng với người Nhật. Bấu víu vào thành giường, nghiến răng một cái, ông lại đứng dậy, tựa như có hàng triệu cây kim nhỏ cùng lúc đâm vào cổ chân vậy. Mồ hôi túa ra càng nhiều hơn nữa. Thế nhưng ông đã đứng vững được. Ông rướn người, muốn đứng thêm một lát, trước mắt tối sầm lại, ông ngã gục lên giường. Nằm lì như thế suốt một khoảng thời gian rất lâu rất lâu, ông mới chật vật bò lên giường, nằm ngay ngắn lại. Chân ông vẫn còn đau, nhưng ông tin rằng chỉ cần từ từ vận động, nhất định ông vẫn có thể đi lại được, bởi vì ban nãy ông đã đứng trụ được một lúc lâu như thế cơ mà. Ông nhắm nghiền mắt lại. Những chuyện vẩn vơ trong tâm trí ông lúc này chỉ có hai điều: Nam Kinh thất thủ và cái chân đau.
Dần dần, đôi chân của ông hình như lại mất đi tri giác, không đau cũng chẳng tê dại nữa. Ông cảm thấy dường như mình đã không còn đôi chân nữa. Ông vội vàng co quắp chân lại, dùng tay sờ soạng; quả nhiên ông vẫn còn chân, một đôi chân lành lặn. Bản thân ông khẽ mỉm cười. Miễn là có đôi chân còn đi lại được, ông vẫn có thể làm rất nhiều việc. Những việc có liên quan đến Nam Kinh, đến cái chết của Mạnh Thạch, Trọng Thạch và người vợ hiền của ông.
Ông bắt đầu suy nghĩ từ đầu. Ông nên nhanh chóng quyết định kế hoạch cho ngày mai, nhưng dường như đã thành thói quen, ông buộc phải ngẫm lại chuyện đã qua một lượt, trong lòng mới cảm thấy thông suốt, mới có thể rành mạch ngăn nắp mà suy tính cho chuyện ngày mai. Ông nhớ lại cảnh tượng của cái ngày bị bắt. Vừa nhắm mắt lại, Bạch tuần trưởng, Quán Hiểu Hà, hiến binh, thái thái, Mạnh Thạch, liền có thể theo đúng vị trí của ngày hôm đó đứng ngay trước mắt ông. Thậm chí ông còn nhớ rõ cả đóa quỳ tím to tướng dưới chân tường. Đi theo đám hiến binh, ông rẽ vào một con hẻm gần khu thương trường Tây Đan. Lẽ ra ông phải biết đó là con hẻm nào, thế nhưng cho đến tận bây giờ ông vẫn không tài nào nhớ ra nổi. Trong một ngõ cụt nhỏ ở trong hẻm, có một chiếc cửa nhỏ. Ông bị dẫn vào trong. Một cái sân không nhỏ lắm, một dãy nhà hướng Bắc có hơn chục gian, trông giống như doanh trại quân đội, một dãy nhà hướng Nam có bảy tám gian, trông có vẻ như chuồng ngựa được cải tạo lại. Nền sân được nện bằng tam hợp thổ, rất phẳng phẳng, trông giống như một bãi tập nhỏ. Vừa mới bước qua cửa, ông đã nghe thấy tiếng thét thảm thiết phát ra từ căn phòng phía Nam. Vốn dĩ ông đi đến mướt mải mồ hôi hột, vừa nghe thấy tiếng thét thảm ấy, lập tức toàn thân đều cảm thấy lạnh toát. Bản năng khiến ông khựng lại — có cảm giác nguy hiểm theo kiểu bản năng giống như loài trâu bò sắp bước vào lò mổ vậy. Tên hiến binh đẩy lưng ông một cái, ông đành bước tiếp về phía trước. Ông đã hạ quyết tâm, ngẩng phắt đầu lên. "Cùng lắm thì cũng chỉ là một cái chết!" Miệng ông lẩm bẩm.
Đến căn phòng hướng Bắc ở tận cùng phía Đông, có một tên hiến binh Nhật Bản lục soát người ông. Ông chỉ mặc độc một bộ áo quần mỏng, một chiếc áo dài, và một chiếc giày, không mang theo thứ gì khác. Kiểm tra xong, ông lại bị dẫn đến căn phòng hướng Bắc thứ hai tính từ phía Đông sang. Ở đây, một tên người Nhật biết nói tiếng Trung hỏi họ tên, quê quán, tuổi tác, nghề nghiệp... rồi ghi chép lại vào tấm thẻ. Khi ông trả lời là không có nghề nghiệp, gã đó ngậm chiếc bút trong miệng, tỉ mỉ ngắm nghía ông một hồi. Đây là một gã có khuôn mặt gầy gò, cứng cỏi xanh xao. Ông cảm thấy gã người gầy này có lẽ sẽ không đến nỗi quá hung ác, thế nên cứ đường đường chính chính để gã ngắm nghía. Gã đó lấy chiếc bút ra khỏi miệng, ánh mắt vẫn dán chặt vào ông, lại hỏi: "Phạm tội gì?" Ông quả thực không biết mình đã phạm tội gì. Giống như lúc mỉm cười với bạn thân ngày thường, ông rất ngây thơ cười một tiếng, đoạn lắc lắc đầu. Đầu ông còn chưa ngừng lại, gã người gầy đó liền hệt như một con sói đói vùng dậy cực nhanh, giáng cho ông một cái tát cực nhanh. Ông nhổ ra một chiếc răng. Gã người gầy vẫn đứng đó, trên khuôn mặt xanh xao như phủ một lớp sương sương, lại quát lên một tiếng: "Phạm tội gì?"
Cơn giận dữ át đi cơn đau đớn, rất điềm tĩnh, rất ngạo mạn, ông từng chữ từng chữ cất lời: "Tôi không biết!"
Lại là một cái tát, đánh cho người ông lảo đảo nghiêng ngả. Ông muốn lớn tiếng trách mắng gã đó, ông muốn chất vấn gã xem rốt cuộc hắn có quyền đánh người hay không, và dựa vào cái gì mà đánh người. Thế nhưng ông chợt nhớ ra, kẻ đứng trước mặt mình là người Nhật. Người Nhật mà có lý trí thì đã chẳng sang xâm lược Trung Quốc. Cho nên, ông chẳng muốn nói năng gì nữa; đối với một loài cầm thú, việc gì phải tốn lời cho mệt xác? Ít nhất ông nên nói rằng: "Các người bắt ta tới đây, ta còn chưa biết là vì chuyện gì. Lẽ ra ta phải hỏi các người mới đúng, ta đã phạm tội gì chứ!" Thế nhưng, ngay cả điều này ông cũng lười chẳng buồn nói nữa. Nhìn vệt máu trên cổ áo, ông nhắm hờ mắt lại, thầm nhủ trong lòng: "Đánh đi! Mươi có thể đánh nát khuôn mặt ta, chứ không thể đánh nát được tâm can ta đâu!"
Tên người Nhật gầy gò nuốt cục tức xuống, đổi lại câu hỏi khác: "Mày có phạm tội hay không?" Nương theo câu nói này, bàn tay hắn ta lại canh chuẩn khoảng cách; giả như câu trả lời hắn nhận được là một tiếng "Không", hay một cái lắc đầu. Hắn sẽ giáng thêm một cái tát cực kỳ uy lực nữa.
Ông nhìn thấu ác ý của đối phương, thế nhưng ông lại càng hạ quyết tâm hơn. Nuốt ngụm nước bọt lẫn máu tanh, ông dang rộng hai chân ra một chút để đứng cho vững hơn nữa. Ông quyết định không mở miệng nữa, mà sẵn sàng chịu đòn. Ông nhìn thấu rồi: Bản lĩnh của đối phương chỉ là đánh người, còn từ nhỏ ông đã coi việc đánh người là phi lý, vậy thì ngoài việc chuẩn bị chịu đòn ra, ông còn cách nào hay hơn nữa chứ? Hơn nữa, cả đời ông chưa từng mơ thấy bản thân lại vì chuyện quốc gia quân sự mà bị tra tấn; ngày hôm nay, phải chịu sự đối xử thế này, ông cảm thấy nỗi đau đớn cực độ, nhưng ẩn sâu trong nỗi đau đớn ấy còn có cảm giác vinh quang chợt ùa tới. Ông cắn chặt hàm răng, chuẩn bị tinh thần chịu đựng nhiều đau đớn hơn nữa, cốt là để nhận lấy thêm chút vinh quang!
Cú tát lại giáng xuống mặt ông, hơn nữa còn là một loạt mười mấy cái tát liền. Ông không kêu một tiếng nào, chỉ muốn dùng sự vững vàng của thể xác để chống lại sự kháng cự về tinh thần. Kẻ đánh người mỉm cười nhạt, có vẻ như đang cười nhạo sự ngu xuẩn của ông. Dần dần, cổ ông không còn chút sức lực; dần dần, đôi chân ông mềm nhũn ra; ông lảo đảo. Những cái tát trái phải đánh cho ông lắc lư sang hai bên giống như một con lật đật vậy. Tên đánh người cười thành tiếng — đánh người vốn không phải là chức trách của hắn, mà là một thứ biểu hiện của tôn giáo và giáo dục; hắn ta đang thưởng thức năng lực đánh đao, biết đánh, sẵn sàng đánh của mình, cùng với cảm giác chiến thắng. Người bị đánh cúi gẫm đầu xuống, kẻ đánh người liền đổi chiêu thức, bất ngờ giáng một cú đấm vào mạn sườn phải của tù nhân, người bị đánh ngã gục xuống đất. Tên đánh người ngừng cười, đăm đăm nhìn đống thịt không còn chút sức lực ngoài năm mươi tuổi trên mặt đất.
Trong ánh đèn mờ ảo, ông nhớ mình đã bị nhét vào một chiếc xe hơi lớn. Bởi vì mặt sưng phồng lên rất cao, ông rất khó nhắm mở đôi mắt. Đồng thời, ông cũng chẳng còn tâm trí đâu mà mở mắt ra nhìn ngó xung quanh nữa. Xe chuyển động, thân thể ông lắc lư theo, trong lòng lúc thì tỉnh táo, lúc lại mơ màng, nhưng đại khái vẫn biết bản thân đang lung lay trong một vật gì đó — ông cảm thấy đó không phải là xe, mà là một con thuyền giữa cơn bão tố. Dần dần, cơn gió mát đã thổi cho ông hoàn toàn tỉnh táo. Qua khe hở của mí mắt, ông nhìn thấy những ngọn đèn bên ngoài xe, từng chuỗi từng chuỗi lùi về phía sau. Ông cảm thấy chóng mặt hoa mắt, liền nhắm nghiền mắt lại. Ông chẳng muốn suy tư điều gì nữa. Vợ con, thơ ca, hoa cỏ, và rượu Nhân Trần, tất cả đều giống như chưa từng thuộc về ông vậy. Vào những ngày thường, khi ông đọc thơ của Đào Uyêm Minh, hoặc tự mình muốn làm một bài thơ nào đó, ông vẫn thường hay cảm thấy vợ con cùng mấy cái vò mẻ chum vại đều là những chướng ngại, vướng víu, mà thơ ca thì phải nằm giữa gió mát trăng thanh cùng núi cao sông rộng. Hễ nghĩ đến thơ ca, tâm hồn ông liền hóa thân vào một thứ vũ trụ trừu tượng nào đó; ở nơi đó, dẫu cho những non xanh nước biếc hoa trăng đẹp đẽ nhất cũng chỉ là những thứ tạm bợ, thô ráp, đủ để kìm hãm tư tưởng mà thôi. Thứ mà ông theo đuổi không chỉ là những hiện tượng tươi đẹp, mà là một chút hơi thở cùng nhịp điệu trong vũ trụ. Ông muốn vứt bỏ mọi chướng ngại, đem bản thân hòa vào giữa hơi thở và nhịp điệu ấy, khiến mình biến thành một thứ âm nhạc không lời. Quả thật, chưa bao giờ ông có thể viết ra được cảm giác này. Ngôn từ không đủ để ông dùng; hễ tìm đến ngôn từ, ông liền tức khắc kìm hãm tâm hồn mình lại! Ngôn từ không thể bay bổng theo tâm trí ông, không thể lững lờ trôi trong khúc nhạc vô hình vĩ đại của vũ trụ, mà chỉ đành rơi rớt lại trên trang giấy. Thế nhưng, mỗi khi suy tư như thế, dẫu không viết ra được thơ, ông vẫn có thể thu nhận được chút niềm vui. Niềm vui này không gửi gắm vào bất kỳ sự vật vật chất, hữu hình nào, mà là một khoảng không mông lung, linh hoạt đáng yêu như làn sóng biếc, lại mang theo nhiều hơn một chút sự tự do cùng tươi đẹp. Sóng biếc chỉ chảy vào biển cả, còn tâm hồn ông lại muốn bay vào từng ngôi sao trên trời. Vào những lúc như thế, ông hoàn toàn quên bẵng đi thể xác của mình; giả như vô tình chạm phải y phục hay cơ thể, ông bỗng sẽ run lên bần bật, hệt như bị giật mình vậy.
Giờ đây, ông nhắm nghiền mắt lại, chẳng muốn suy tư bất cứ điều gì nữa. Quả thực, điều đầu tiên hiện lên trong đầu ông chính là: "Chắc là lôi ra bắn rồi!" Thế nhưng, vừa nghĩ đến đây thôi, ông liền nhắm mắt lại thật chặt hơn chút nữa, tự hỏi bản thân: "Sợ không? Sợ không?" Ngay sau đó, ông liền ngăn mớ suy nghĩ hỗn độn lại, mà muốn giống như lúc làm thơ quên đi bản thân, quên đi tất cả. "Cái chết tính là gì chứ!" Miệng ông nhai đi nhai lại câu này. Chờ một lát, ông lại đổi sang câu khác: "Chết chính là hòa tan! Hòa tan rồi!" Trong lòng ông khẽ dâng lên một chút niềm vui. Khuôn mặt và thân thể vẫn còn đang ê ẩm đau nhức, thế nhưng chút niềm vui trong lòng lại khiến ông coi nhẹ cơn đau, khiến ông quên đi bản thân mình. Lại đợi một lát nữa, sau một trận mơ màng, ông bỗng chợt nhận ra: Thứ khiến ông "hòa tan" lúc này không phải là thơ ca, mà là một chút gì đó trừu tượng của cõi nhân gian; không phải là đem bản thân hòa tan vào linh hồn sơn thủy nào đó để đạt được sự bình yên tĩnh lặng cao nhất, mà là đem bản thân hóa thành một luồng khí phách hiên ngang, để chống lại thế lực tà ác ấy. Ông không thể chỉ cầu "hòa tan", mà bắt buộc phải kháng cự, tranh đấu. Giả như trước kia ông muốn hòa tan vào dòng suối ngọt ngào của vũ trụ, thì giờ đây ông buộc phải hóa thành máu tươi, hóa thành khí tiết trung nghĩa; thứ của trước kia là có thể mong chờ mà không thể có được, thứ của bây giờ là cầu nhân được nhân, có thể đạt được ngay lập tức; thứ của trước kia thuộc về bầu trời, thứ của bây giờ thuộc về nhân gian. Phải, ông buộc phải đem máu thịt ném cho kẻ thù, dùng sự dũng cảm và chính nghĩa để kết liễu cái thân xác này! Một luồng hơi nóng sục sôi lấp đầy lồng ngực, ông cười lớn thành tiếng.
Xe dừng lại. Ông không biết đó là nơi nào, cũng chẳng thèm nhìn cho kỹ. Việc vì nước hy sinh vốn dĩ chẳng cần phải chọn địa điểm. Ông chỉ nhớ đó hình như là một tòa nhà lớn, mang dáng dấp của một ngôi trường học. Ông bước đi rất chậm, bởi vì cổ chân đang mang cùm nặng trĩu. Ông không hiểu tại sao kẻ thù lại không yên tâm về ông đến thế, nhất định phải đeo cùm cho ông, trừ phi là cố tình gia tăng thêm chút đau đớn cho ông mà thôi. Phải, kẻ thù chính là kẻ thù, giả như kẻ thù có thể có chút ít nhân tính lòng người, sao chúng lại tạo ra chiến tranh chứ? Ông bước đi chậm chạp, thế là lại phải ăn đòn. Đầu óc mụ mẫm, không phân biệt nổi là đau do cùm va đập, hay đau do đòn roi trên người giáng xuống, ông bị ném vào một căn phòng tối thui không bật đèn. Ông ngã nhúm xuống, đè trúng vào người một ai đó. Kẻ ở dưới chửi rủa một tiếng. Ông giãy giụa, kẻ ở dưới đẩy qua đẩy lại, chẳng mấy chốc, thân thể ông đã chạm xuống mặt đất. Kẻ kia không chửi nữa, ông cũng chẳng rên một tiếng; mặt đất trơ trọi chẳng có lấy một cọng cỏ, ông cứ thế mơ màng chìm vào giấc ngủ.
Hôm sau trọn cả một ngày chẳng có chuyện gì xảy ra, ngoài việc trong phòng có thêm hai người mới. Ông chẳng còn tâm trí đâu mà nhìn xem những người cùng phòng là ai, cũng chẳng màng xem căn phòng trông ra sao nữa. Khuôn mặt sưng phồng lên, răng không được đánh, mặt không được rửa, khắp từ đầu đến chân chẳng có chỗ nào là không khó chịu. Ước chừng vào khoảng mười giờ sáng, có người đưa tới một nắm cơm nắm, một bát nước sôi. Ông uống cạn nước, chẳng động đến nắm cơm ấy. Ông nhắm nghiền mắt, duỗi thẳng hai chân, lưng tựa vào vách tường, chờ chết. Ông chỉ cầu chết cho thật nhanh, chẳng còn tâm trạng đâu mà nhìn ngó bạn đồng hành trong phòng.
Ngày thứ ba vẫn chẳng có chuyện gì. Ông đâm ra tức giận. Ông bắt đầu hiểu ra rằng: Một kẻ mất nước ngay cả cái quyền cầu chết cũng không có nổi. Kẻ thù sẵn sàng tốn một viên đạn thì mới tốn một viên đạn; bằng không chúng sẽ mặc cho mày thối rữa dần mòn ở nơi này cho đến chết. Ông mở mắt ra. Căn phòng rất nhỏ, trống không chẳng có gì cả, chỉ có trên một bức tường có một ô cửa sổ nhỏ, hắt vào chút ánh sáng lóa mắt. Chấn song cửa là mấy thanh sắt. Giữa phòng nằm ngửa một người đàn ông chừng bốn mươi tuổi, đại khái chính là người mà ban nãy ông ngã đè lên người ta. Khuôn mặt người này chi chít những vệt máu đã khô đặc, hệt như những lớp sơn bong tróc từng mảng; anh ta co quắp chân lại, dang rộng hai tay, nằm ngửa mặt lên trần nhà, nhắm nghiền mắt. Ngồi đối diện với anh ta là một đôi nam nữ trẻ tuổi, đang nép chặt lấy nhau; nam thanh niên không được đẹp trai cho lắm, nhưng cô gái thì trông rất xinh xắn; người nam ngẩng cao đầu nhìn trần nhà, đờ đẫn một lúc lâu chẳng động đậy gì; cô gái một tay nắm chặt cánh tay người nam, một tay ấn lên đầu gối mình, đôi mắt — một cặp mắt rất đẹp — cứ chớp chớp liên hồi, hệt như đang sợ hãi tột cùng vậy. Nhìn thấy họ, ông chợt quên mất quyết tâm tìm chết của mình. Ông há miệng, muốn nói chuyện với họ. Thế nhưng, miệng há ra rồi lại quên bỗng mất định nói gì, ông cảm thấy đầu óc choáng váng mụ mẫm. Sau gáy nhức nhối rút giật từng cơn. Ông nhắm mắt lại lấy lại bình tĩnh. Mở bừng mắt ra, môi ông đã có thể cử động được. Với giọng nói thấp thoáng chân thành, ông hỏi hai người thanh niên nọ: "Các người vì chuyện gì mà vào đây thế?"
Nam thanh niên giật mình thót một cái, thu hồi ánh mắt khỏi trần nhà. Cô gái bắt đầu dùng đôi mắt xinh đẹp của mình đảo khắp bốn phía, cứ như thể đang tìm kiếm thứ gì đáng sợ lắm vậy. "Chúng tôi—" Người nam vỗ nhẹ người nữ một cái. Cô gái rúc người sát vào ngực anh ta hơn nữa.
"Các người muốn ăn đòn đấy à! Đừng nói nhảm!" Người đang nằm thốt lên. Nói xong câu đó, anh ta hình như quên mất bàn tay của mình; tay vừa khẽ động đậy một cái, cơn đau khiến anh ta nhăn nhó cả mắt mũi lại với nhau, đầu lắc lư qua lại loạn xạ: "Ái chà! Ái chà!" Anh ta rít ra từ kẽ răng tiếng rên rỉ đau đớn không sao kìm nén nổi nữa. "Ái chà! Chúng treo ngược tôi ba tiếng đồng hồ, cổ tay gãy dập rồi! Gãy rồi!"
Cô gái giấu tịt khuôn mặt vào lồng ngực nam thanh niên. Nam thanh niên nuốt khan một ngụm nước bọt.
Bên ngoài hành lang hình như có tiếng bước chân đi lại, tiếng giày da nặng nề vang lên. Người đàn ông trung niên bỗng phắt ngồi dậy, trong mắt lóe lên tia giận dữ, "Tôi..." Anh ta muốn hô lớn.
Bàn tay ông cực nhanh bịt chặt miệng người trung niên lại. Miệng người trung niên vẫn đang động đậy, hơi nóng phả vào lòng bàn tay ông. "Tôi muốn kêu lớn, gọi lũ súc sinh đó đến đây!" Người trung niên giãy giụa nói.
Ông đè ngã người trung niên xuống. Trong phòng không còn tiếng động nữa, ngoài hành lang tiếng giày da vẫn vang vọng.
Với giọng nói thấp nhất có thể, ông hỏi cho ra lẽ: Người trung niên kia không hề biết mình đã phạm tội gì, chỉ vì ngoại hình của anh ta trông rất giống một người khác. Người Nhật không bắt được kẻ kia, bèn bắt lấy anh ta, ép anh ta phải gánh tội thay cho kẻ khác; anh ta không chịu, người Nhật đã treo ngược anh ta ba tiếng đồng hồ, bẻ gãy cả cổ tay.
Đôi nam nữ thanh niên kia cũng chẳng biết mình phạm tội gì, mà bị người Nhật lôi cổ xuống khỏi xe điện. Họ là bạn học, cũng là người yêu của nhau. Họ còn chưa bị thẩm vấn nên càng hoảng sợ hơn; họ biết rằng hễ bị thẩm vấn thì nhất định sẽ bị tra tấn.
Nghe xong ngọn nguồn quá trình "phạm tội" của họ, điều đầu tiên hiện lên trong tâm trí ông chính là muốn cứu giúp họ. Thế nhưng, nhìn xuống chiếc cùm trên chân, ông cười nhạt một tiếng, không nói gì nữa. Đờ đẫn nhìn cặp đôi trẻ tuổi ấy, ông lại nhớ đến con trai mình. Xét về ngoại hình, nam sinh viên kia hoàn toàn chẳng có điểm nào giống Mạnh Thạch và Trọng Thạch, nhưng xét về một chút khí chất trừu tượng nào đó, anh ta càng ngắm, nam thanh niên ấy lại càng giống con trai mình. Ông rất muốn an ủi con trai mình vài câu. Chờ một lát, ông lại cảm thấy điểm ấy chẳng giống con trai mình chút nào cả. Con trai ông, Trọng Thạch, sẽ đem thân xác của mình và thân xác của người Nhật đập nát vùi chung một chỗ, đập nát thành một đống thịt vụn. Con trai ông sẽ vĩnh viễn sống mãi trong lòng dân tộc, vĩnh viễn sống trong những vần thơ ca ngợi; còn nam thanh niên này thì sao? Nam thanh niên này phỏng chừng chỉ biết hưởng thụ cuộc sống chăn êm nệm ấm bên người yêu mà thôi nhỉ? Ông lập tức cất lời: "Cậu hãy ngẩng cao ngực lên! Đừng sợ! Tất cả chúng ta đều phải chết, nhưng phải chết cho hiên ngang lẫm liệt! Cậu có nghe thấy không?"
Giọng nói của ông rất khẽ, tựa như đang lẩm bẩm với chính mình vậy. Nam thanh niên nọ chỉ liếc trắng mắt nhìn ông một cái.
Tối hôm đó, cửa mở ra, một tên lính địch bước vào, tay cầm chiếc đèn pin. Quét một đường đèn pin, hắn ta túm xốc cô gái đứng dậy. Cô hét lên một tiếng chói tai. Nam sinh viên giật mình lao bổ tới, bị tên lính địch giáng cho một cú đấm lệch mặt, ngã nhào vào góc tường. Tên lính địch kéo cô ra ngoài. Cô giãy giụa. Lại một tên lính địch nữa bước vào. Ôm thốc cô đi.
Nam thanh niên lao ra đuổi theo, cánh cửa sập sầm vào mặt anh ta. Dựa lưng vào cửa, anh ta thẫn thờ đứng đó.
Từ đằng xa, tiếng thét chói tai của người phụ nữ đâm thọc vào như mũi kim, dường như còn mang theo chút ánh sáng le lói.
Người phụ nữ không thét nữa. Nam thanh niên cất tiếng khóc nghẹn ngào.
Ông muốn đứng dậy, nắm lấy bàn tay của nam thanh niên. Thế nhưng cổ chân ông đã sớm tê dại, không tài nào đứng lên nổi. Ông muốn an ủi nam thanh niên vài câu, chiếc lưỡi của ông hình như cũng đã tê dại đi rồi. Ông trân trân nhìn vào bóng tối. Anh bỗng nghĩ ngợi: "Không thể chết! Không thể chết được! Ta phải sống, rời khỏi nơi này, bọn chúng giết chúng ta thế nào, ta muốn giết lại bọn chúng thế ấy! Ta phải sống vì mối thù hận này!"
Sắp đến rạng sáng, trên cửa sổ sắt có chút ánh sáng hắt vào tựa như mạng nhện rung rinh. Nhìn ô cửa sổ nhỏ, trong lòng ông dâng lên cảm giác sợ hãi, cơn gió sớm lạnh buốt. Ông mong trời mau sáng, cứ như thể trời sáng là ông có thể đi ra ngoài ngay vậy. Ông đảo mắt tìm kiếm nam thanh niên kia bốn phía, không thấy đâu nữa. Ông rất muốn đem những lời trong lòng kể cho nam thanh niên ấy nghe: "Tôi thường nhìn thấy Đức, Tin, Yêu bên ngoài nhà thờ Cơ Đốc giáo. Tôi vốn không hiểu mấy ý nghĩa của ba chữ ấy. Ngày hôm nay, tôi đã hiểu rồi: Hãy tin tưởng vào sức mạnh của chính mình, hy vọng cậu sẽ không chết, hãy yêu lấy tổ quốc của mình!"
Đang lúc ông miên man suy tư như thế, cửa mở ra, hệt như vứt một con chó chết vào, cô gái nọ bị ném xó xỉnh trong phòng.
Trên ô cửa sổ nhỏ ánh lên một vệt đỏ, luồng sáng run rẩy xuyên qua.
Cô gái lỏa thể nửa thân dưới, nửa người trên chỉ mặc độc một chiếc áo lót trắng mỏng dính sát người. Cô đã chẳng thể cử động nổi nữa. Những vệt máu đã khô cứng lại trên đôi đùi cô.
Nam thanh niên cởi chiếc áo khoác của mình ra, đắp lên đôi chân cho cô, đoạn cất tiếng gọi khe khẽ: "Thúy Anh! Thúy Anh!" Cô không động đậy, không phát ra tiếng kêu. Anh ta kéo lấy một bàn tay của cô — đã lạnh ngắt! Anh ta áp miệng vào tai cô gọi lớn: "Thúy Anh! Thúy Anh!" Cô không hề cử động. Cô đã chết từ hơn một tiếng đồng hồ trước rồi.
Nam thanh niên không gọi nữa, cũng chẳng động đậy gì đến cô ấy nữa. Hai tay đút vào túi quần, anh ta thẫn thờ đứng nhìn ô cửa sổ nhỏ. Mặt trời đã lên cao, những thanh sắt trên ô cửa sổ nhỏ đều đang lấp lánh ánh sáng — mới được lắp đặt gần đây. Nam thanh niên đứng đó bất động suốt nửa tiếng đồng hồ, ngẩng cao đầu, ngắm nhìn mấy thanh sắt lấp lánh đó. Bỗng anh ta chồm người lên một cái, hai tay bấu chặt lấy bệ cửa sổ, định đập đầu vào thanh sắt. Đầu anh ta không chạm tới được thanh sắt. Anh ta nhảy xuống với vẻ vô cùng thất vọng.
Ông — Tiền tiên sinh — ngẩn ngơ quan sát, đoán không ra nam thanh niên muốn trốn chạy, hay là muốn tự sát.
Nam thanh niên quay người lại, nhìn chằm chằm thi thể của cô gái. Càng nhìn, những giọt nước mắt nóng hổi càng tuôn rơi lã chã hết hạt này đến hạt khác. Vừa khóc, anh ta vừa lùi về phía sau; lùi đến một khoảng cách tương xứng, anh ta lại chồm người định lao tới, phỏng chừng là muốn đập đầu vào vách tường.
"Làm gì thế?" Ông — lão Tiền — quát lên một tiếng khàn đạc.
Nam thanh niên sững sờ khựng lại.
"Cô ấy chết rồi, cậu cũng chết theo à? Ai trả thù đây? Người trẻ tuổi, hãy có chút cốt khí chứ! Trả thù! Trả thù!"
Nam thanh niên lại đút tay vào túi quần đứng ngẩn người ra đó. Đứng thừ người ra một lúc lâu, anh ta gật gật đầu với cái xác chết. Đoạn, anh ta nhẹ nhàng, ôn tồn ôm cô gái lên, thì thầm bên tai cô ấy vài câu. Đặt cô ấy xuống góc tường, anh ta lại gật đầu một cái với Tiền tiên sinh, tựa như đang tiếp thu lời khuyên nhủ của vị lão giả vậy.
Đúng lúc này, cửa mở toang, một tên lính địch đi cùng với một kẻ trông có vẻ là bác sĩ bước vào. Vị bác sĩ liếc nhìn thi thể, móc ra một tờ giấy in bảng biểu, ra hiệu cho nam thanh niên ký tên. "Bệnh truyền nhiễm!" Vị bác sĩ nói bằng tiếng Trung: "Cậu ký tên vào đây!" Hắn ta đưa cho nam thanh niên chiếc bút Parker loại nhất. Nam thanh niên cắn chặt môi, nhất quyết không chịu nhận chiếc bút ấy. Tiền tiên sinh húng hắng ho lên một tiếng, ném sang một ánh mắt. Nam thanh niên đành đặt bút ký tên.
Vị bác sĩ cẩn thận cất tờ giấy đơn vào túi, lại bước sang xem xét người đàn ông trung niên suốt đêm không thốt ra một tiếng nào. Cổ họng người trung niên phát ra hai tiếng khò khè, nhưng không hề mở hé đôi mắt; ông ta là một người hiền lành chân chất, hình như ngay cả trong hơi thở cuối cùng cũng không nợ thêm hai tiếng rên rỉ, lúc không còn tri giác vẫn nuốt nghẹn nỗi oan khuất khổ đau vào trong, không chịu bộc phát ra ngoài; ông ta là người Trung Quốc sùng thượng hòa bình nhất trên thế giới này. Vị bác sĩ có vẻ đắc ý chớp chớp hai mắt, đoạn rất lịch sự nói với tên lính địch: "Khử trùng!" Tên lính địch lôi xềnh xệch người đàn ông trung niên vẫn chưa chết hẳn ra ngoài.
Trong phòng chỉ còn lại vị bác sĩ và hai người còn sống, vị bác sĩ hình như không biết phải làm sao cho phải; xoa xoa hai bàn tay, hắn hít sâu hai hơi; sau đó cúi gập người chào sâu một cái, bước ra ngoài rồi khép cửa khóa chặt lại.
Toàn thân nam thanh niên run lẩy bẩy, đôi chân mềm nhũn ra, khuỵu xuống đất.
"Đây là bệnh truyền nhiễm!" Lão giả trầm giọng nói. "Người Nhật chính là mầm bệnh! Cậu mà không bị lây nhiễm, hãy tìm cách thoát ra ngoài; loại kém cỏi nhất mới đi nghĩ quẩn tự sát!" Cửa lại mở ra, một tên lính Nhật mang bộ quần áo của cô gái ném cho nam thanh niên. "Mày, nó, cút!"
Nam thanh niên ném bộ quần áo xuống đất, lồm cồm đứng dậy hệt như con sói đói vồ mồi. Tiền tiên sinh lại ho khan một tiếng, thốt lên một chữ "Đi!"
Nam thanh niên đành bất lực mặc quần áo cho thi thể, ôm xốc cô ấy lên. Tên lính địch cất lời: "Bên ngoài có xe! Nói cho kẻ khác biết, chém đầu! Chém đầu đấy!" Nam thanh niên ôm thi thể, đứng bên cạnh Tiền tiên sinh, phỏng chừng muốn nói điều gì đó. Lão giả cúi gằm đầu xuống.
Nam thanh niên chậm chạp bước ra ngoài.