Đúng lúc hoa thược dược nở rộ, Uông Tinh Vệ đã đến Thượng Hải. Nhận được tin này, Thụy Xuan chẳng làm nổi việc gì nữa. Việc Giáo sư Ngưu hàng địch đã khiến anh đau lòng suốt mấy ngày qua. Thế nhưng, Giáo sư Ngưu suy cho cùng cũng chỉ là một giáo sư mà thôi. Ai có thể ngờ rằng Uông Tinh Vệ cũng sẵn sàng bán nước cầu vinh? Anh không muốn, cũng không thể suy nghĩ thêm nữa. Điều dù có nằm mơ cũng không thể ngờ tới nay lại xảy ra, đầu óc anh trở nên trống rỗng. Mơ mơ màng màng, anh chỉ biết nghiến răng ken két.
“Cậu thấy thế nào?” Ông Fushan động cổ mấy bới liền mới cất lời. Lão tiên sinh vốn có thiện cảm với người Trung Quốc, nhưng cho đến khi nghe được hành vi và lời nói của tên nghịch tặc họ Uông, ông cũng đành phải coi thường người Trung Quốc.
“Ai mà biết được!” Thụy Xuan né tránh ánh mắt của lão tiên sinh. Anh không còn mặt mũi nào nói chuyện với ông nữa. Về chuyện Trung Quốc liên tục bại trận, trang bị quân sự lạc hậu, nhân dân thiếu tổ chức, v.v., anh đã tranh luận với ông Fushan không dưới một lần. Trong các cuộc tranh luận, anh không phủ nhận những khuyết điểm của người Trung Quốc, nhưng anh cũng kiêu hãnh chỉ ra rằng: chỉ cần người Trung Quốc giữ vững tinh thần thà làm ngọc vỡ chứ không làm ngói lành để chống lại kẻ địch tàn bạo, thì Trung Quốc sẽ không bao giờ diệt vong. Giờ đây, anh chẳng còn gì để nói nữa, đây không phải là vấn đề bại trận hay vũ khí kém tinh bén, mà là có kẻ, hơn nữa lại là một yếu nhân từng có lịch sử và vinh quang cách mạng, đã nhụt chí, thừa nhận sự yếu mềm của bản thân, lại tình nguyện quỳ gối trước kẻ thù. Đây không còn là vấn đề nữa, mà là sự cam tâm đánh mất khí tiết. Vấn đề thì còn có cách giải quyết, còn mất khí tiết thì chẳng cần giải quyết gì sáu, mà là bản thân tự nguyện làm chó ngựa.
“Tuy nhiên, cũng còn phải xem thái độ của Trùng Khánh thế nào đã.” Lão nhân nhìn ra sự khó xử của Thụy Xuan nên đành đổi hướng câu chuyện.
Thụy Xuan chỉ cười hì hì hai tiếng, nước mắt bắt đầu chực trào trong hốc mắt.
Anh biết rằng, chỉ cần sĩ khí vững vàng, lòng dân sôi sục, đất nước tuyệt đối sẽ không bị một hai tên Hán gian bán sạch. Dù vậy, anh vẫn vô cùng đau đớn. Anh không thể hiểu nổi tại sao một lãnh tụ cách mạng lại có thể một bước biến thành kẻ bán nước. Giả sử cách mạng vốn là giả dối, thì anh không thể tin tưởng vào cách mạng được nữa, mà sẽ coi tất cả những người có địa vị và danh tiếng chẳng khác nào kẻ làm trò hề. Cứ thế, cách mạng chỉ bôi nhọ lịch sử, còn máu nóng của các chí sĩ chẳng qua chỉ nuôi dưỡng nên vài tên Hán gian mà thôi.
Trong sóng phát thanh của người Nhật, Uông Tinh Vệ là đại chính trị gia có tầm nhìn nhất, thực tế nhất. Thụy Xuan không thể thừa nhận tên nghịch tặc họ Uông có tầm nhìn, kẻ nào muốn hợp tác với hổ thì căn bản là một tên ngốc. Anh cũng không thể thừa nhận tên nghịch tặc họ Uông là thực tế nhất, trừ khi chữ thực tế chỉ việc vươn tay chớp lấy địa vị và tiền tài. Anh không thể hiểu nổi với danh tiếng và địa vị của hắn, tại sao lại đi giống hệt đám Quán Hiểu Hà, Lý Không Sơn, Lam Đông Dương, muốn vơ vét tiền tài và quyền lực dưới tay kẻ thù. Tên nghịch tặc họ Uông nay không còn là con người nữa, hắn đã vứt sạch thể diện của biết bao nam nữ yêu nước. Sự đầu hàng của hắn, cho dù không cản trở kháng chiến, cũng đủ khiến toàn thế giới hoài nghi người Trung Quốc, coi thường người Trung Quốc. Trong lòng Thụy Xuan, tên nghịch tặc họ Uông còn đáng hận hơn cả kẻ thù.
Trong nỗi hận thù tên nghịch tặc họ Uông, Thụy Xuan không khỏi oán hận chính mình. Mọi việc trước đây của y, nhìn từ hôm nay, đều là giả dối. Còn bản thân anh thì sao, biết rõ nên xông pha cứu quốc nhưng vẫn ngồi yên ở Bắc Bình; biết rõ phải yêu nước nhưng chỉ làm mấy chuyện nhỏ nhặt yêu nhà; há chẳng phải cũng là giả dối sao? Cách mạng, yêu nước, nếu vào tay người Trung Quốc mà đều biến thành giả dối, thì Trung Quốc còn bao nhiêu hy vọng? Nếu để quốc tế nhìn thấu mọi thứ của Trung Quốc đều là giả dối, thì ai còn sẵn lòng đến viện trợ nữa? Anh cảm thấy bản thân mình cũng chẳng ra con người nữa, anh chỉ đang ở đây diễn mấy trò hề nhỏ mọn.
Trong tâm trạng ấy, anh nhận được tin máy bay địch oanh tạc điên cuồng Trùng Khánh, đại thắng ở Ngạc Bắc, Đức - Ý chính thức ký kết liên minh, Hội Quốc liên thông qua nghị quyết viện trợ Trung Quốc, v.v.. Thế nhưng, khác với trước kia, những tin tức đó không mang lại cho anh sự hưng phấn tột độ; ánh mắt anh dường như dán chặt vào Uông Tinh Vệ. Uông Tinh Vệ đã đến Nhật Bản, Uông Tinh Vệ trở về Thượng Hải... Cho đến khi chính quyền trung ương hạ lệnh truy nã tên nghịch tặc họ Uông, anh mới trút được một tiếng thở phào. Anh biết rằng dưới sự bảo hộ của người Nhật, lệnh truy nã chẳng có tác dụng gì mấy, nhưng anh vẫn cảm thấy sảng khoái. Mệnh lệnh này lại giúp anh nhìn rõ trắng đen rạch ròi: phe kháng chiến đứng một bên, phe đầu hàng đứng một bên. Chính phủ trung ương không hề diễn trò hề, cuộc kháng chiến của Trung Quốc tuyệt đối không phải là giả. Anh lại dám trò chuyện, tranh luận với ông Fushan rồi.
Mẫu đơn, thược dược đều đã nở qua, anh dường như đều không nhìn thấy. Đột nhiên, anh nhìn thấy hoa lựu.
Trước khi hoa lựu nở, anh cứ ngẩn ngơ như thế suốt ngày đêm. Anh không bệnh, nhưng chẳng có chút cảm giác thèm ăn. Cơm dọn ra trước mặt, anh xúc tạm một bát, còn nếu không dọn ra trước mặt, anh cũng chẳng thèm giục giã hay đòi hỏi. Có khi, tay đang cầm một món đồ mà anh vẫn ngẩn ngơ đi tìm khắp nơi.
Đối với mọi chuyện trong nhà, ngoài việc đến hạn thì đưa tiền cho Vận Mai, anh chẳng màng ngó ngàng gì nữa. Anh dường như đang muốn bày tỏ rằng, tất cả những điều này đều là giả, đều là ảo thuật, tôi và Uông Tinh Vệ chẳng khác nhau là mấy!
Bệnh của Thụy Phong đã được thời gian chữa khỏi. Cậu ta tưởng rằng dáng vẻ thẫn thờ của người anh cả là vì chuyện của mình. Đại ca là người coi trọng thể diện, đương nhiên không thể chịu nổi chuyện Cúc Tử chưa ly hôn mà đã cải giá. Do đó, ngoài việc quấy rầy đại tẩu mua thuốc lá, rót rượu cho mình, cậu ta còn đặc biệt khách sáo với đại ca, thường xuyên dùng những lời như: "Chính em còn chẳng để tâm chuyện đó, đại ca càng chẳng cần phải bứt rứt mất mặt!" để an ủi người anh cả. Nghe những lời an ủy ấy, Thụy Xuan chỉ cười khổ một tiếng, thầm nghĩ trong lòng: "Cúc Tử cũng chính là Uông Tinh Vệ!"
Ngoài ý nghĩa Cúc Tử cũng là Uông Tinh Vệ ra, Thụy Xuan chẳng hề cảm thấy sự nhục nhã nào khác. Anh là con người của thời đại mới, từ trước đến nay anh không quá coi trọng việc hợp tan giữa nam nữ. Hơn nữa, anh cũng nhìn rất rõ: quan niệm luân lý cũ kỹ không thể ngăn cản sự xâm lược của kẻ địch tàn bạo, mà một khi kẻ địch đã tràn vào, dù anh có giãy giụa thế nào đi nữa, cũng sẽ có nguy cơ mất vợ. Sự đáng sợ của xâm lược nằm ở chỗ nó không chỉ tổn hại thân thể và tài sản của bạn, mà còn đập nát linh hồn bạn. Vì thế, anh không coi việc Cúc Tử cải giá là chuyện gì quá kỳ lạ, cũng không cảm thấy đó là nỗi nhục riêng của nhà họ Kỳ, mà cho rằng đó là một thứ hình phạt phổ quát dành cho người Bắc Bình, là sự biến đổi tất yếu theo thời thế.
Các bậc cao niên đương nhiên đã động tâm. Kỳ lão nhân và Thiên Hữu thái thái đã bao nhiêu ngày không dám ra cửa, ngay cả Tiểu Thuận và Nữu Nữu thỉnh thoảng lỡ miệng nhắc đến Bác thẩm, chòm râu trắng của lão nhân lại lén đỏ lên. Lão nhân chẳng tìm được lời nào để an ủi đứa cháu thứ hai, cũng chẳng tìm được lời nào để an ủi chính mình. Dựa vào cách đối nhân xử thế cả đời của mình, lão cho rằng tuyệt đối không thể gánh chịu cái ác báo thế này. Lão rất muốn sống thêm vài năm nữa, nhưng giờ đây lão lại thường xuyên nhắm đôi mắt nhỏ lại để giả chết. Chỉ có cái chết mới giúp lão quên đi nỗi nhục nhã của gia môn này.
Thụy Xuan vốn là người tỉ mỉ, giỏi quan sát sắc mặt người khác. Nếu không có Uông Tinh Vệ vướng mắc trong lòng, chắc chắn anh đã pha trà rót nước an ủi các cụ rồi. Thế nhưng anh vẫn im lặng từ đầu đến chí cuối, không phải cố ý lạnh nhạt, mà thực sự không có tâm trí đâu để bận tâm đến chút chuyện nhỏ nhặt này. Về phần các cụ, họ tưởng rằng Thụy Xuan chắc chắn cũng đã động tâm, nên dùng sự im lặng để che giấu nỗi hổ thẹn. Thế là, mấy đôi mắt mờ đục cứ dán chặt lấy anh, sợ rằng vì chuyện này mà anh uất ức thành bệnh. Kết quả là chẳng ai mở lời, mà trong lòng ai nấy đều cảm thấy buồn bã. Có đôi khi, cả một ngày trời mọi người đối mặt nhau mà không nói một lời, để sự nhục nhã và khó xử ấy lơ lửng trong không gian.
Vào lúc này, người Nhật bắt đầu gây sự ở Thiên Tân với người Anh. Cổ của ông Fushan lại càng giật mạnh hơn. Ông bắt đầu nhận ra, người Nhật không chỉ muốn tiêu diệt Trung Quốc, mà còn muốn quét sạch thế lực của người phương Tây ở phương Đông. Ông là một người Anh đã được phong hóa phương Đông, nhưng ông không thể không quan tâm đến nước Anh. Ông biết quyền lực của nước Anh ở Viễn Đông có rất nhiều cũng có được bằng thủ đoạn xâm lược, nhưng ông cũng không cam tâm dâng trọn thành quả đó cho người Nhật. Trong thâm tâm, một mặt ông đồng tình với Trung Quốc, mặt khác lại mong Anh và Nhật vẫn có thể ký kết liên minh. Giờ đây, người Nhật đã không chút khách khí bắt đầu khiêu khích, liên minh Anh - Nhật e rằng chẳng còn hy vọng gì nữa. Phải làm sao đây? Chẳng lẽ nước Anh cúi đầu cam chịu bị bắt nạt? Hay là giúp đỡ một nước Trung Quốc nghèo yếu, cùng nhau kháng chiến chống Nhật? Ông nghĩ mãi không ra một biện pháp thỏa đáng.
Ông rất muốn trò chuyện một chút với Thụy Xuan. Thế nhưng ông lại thấy khó mở lời. Anh là bá chủ trên biển, ông không thể bày tỏ thái độ sợ hãi người Nhật được. Ông cũng không muốn thể hiện với Thụy Xuan rằng nước Anh nên giúp đỡ Trung Quốc, bởi vì mặc dù ông yêu mến người Trung Quốc, nhưng cũng không tiện vì sở thích hay ghét bỏ cá nhân mà ăn nói tùy tiện. Ông không có ý giả tạo, nhưng sâu thẳm trong tim, ông cho rằng chỉ có một nước Trung Quốc nghèo yếu nhưng tương đối thái bình mới có thể mang lại cho ông một cuộc sống tự tại, điềm tĩnh. Ông không mong Trung Quốc trở nên giàu mạnh, ai mà biết được một Trung Quốc giàu mạnh rồi sẽ trông ra sao chứ? Đồng thời, ông cũng không thích người Nhật dùng vũ lực xâm lược Trung Quốc, bởi vì người Nhật chiếm đóng Trung Quốc, thì không chỉ bản thân ông mất đi Bắc Bình đáng yêu nhất, mà e rằng toàn bộ người Anh và thế lực của Anh ở Trung Quốc cũng sẽ tiêu vong theo. Những lời này cất giấu trong lòng khiến ông cảm thấy mâu thuẫn và đau khổ; nói ra thì lại càng không đúng mực. Chiến tranh và bạo lực khiến sở thích cá nhân xung đột với lợi ích quốc gia, khiến trong lòng mỗi cá nhân cũng biến thành một chiến trường thu nhỏ. Ông khá thành thật, nhưng lại thiếu đi sự siêu thoát và dũng khí của những bậc đại trí đại dũng. Ông không dám công khai bày tỏ sự đồng tình hoàn toàn với Trung Quốc, lại chẳng dám công khai nói lên nỗi sợ hãi đối với Nhật Bản. Ông chỉ cảm thấy đã mất đi sự yên bình cá nhân, bị cuốn vào cơn hỗn loạn không thể chống đỡ. Ông đành dùng đôi tròng mắt màu xám xanh lén lút nhìn Thụy Xuan, mà chẳng thể thốt nên lời.
Nhận ra sự bất an của ông Fushan, Thụy Xuan không khỏi cảm thấy hơi vui mừng. Anh tuyệt đối không phải là kẻ thấy người gặp họa, tuyệt đối không có hiềm khích cá nhân gì với ông Fushan. Anh hoàn toàn là vì chiến tranh và tương lai của đất nước. Trước kia, anh vẫn đinh ninh rằng người Nhật vừa xảo quyệt vừa thông minh, chắc chắn sẽ biết điểm dừng mà kết thúc chiến tranh. Giờ đây, anh nhận ra người Nhật chỉ có sự xảo quyệt chứ hoàn toàn không thông minh. Họ còn chưa chinh phục được Trung Quốc, lại muốn gây thù chuốc oán với Anh, Mỹ. Điều này có lợi cho Trung Quốc. Anh, Mỹ, đặc biệt là nước Anh, dù có muốn khoanh tay đứng nhìn đi chăng nữa, cũng không thể không bày tỏ thái độ khi người Nhật hắt nước bẩn lên đầu họ. Những kẻ ngốc nghẽn mà lại có sức mạnh cuối cùng sẽ tự hủy diệt chính mình. Chỉ có điều anh cất giấu niềm vui ấy trong lòng, không tiện nói gì với ông Fushan. Cứ thế, dần dần, giữa hai người bạn thân dường như được căng lên một lớp màn che. Ai cũng muốn thổ lộ sự đồng tình với người bạn, nhưng ai cũng cảm thấy khó lòng mở lời.
Thụy Xuan vừa mới vui mừng được một chút thì Uông Tinh Vệ lại đến Bắc Bình. Anh lại nhíu chặt mày. Anh biết Uông Tinh Vệ chẳng thể làm nên trò trống gì, nhưng anh không thể vì sự phán đoán của bản thân mà gạt bỏ nỗi hổ thẹn trên mặt. Uông Tinh Vệ vậy mà lại dám đến Bắc Bình, đến kết huynh đệ kết nghĩa với đám Hán gian Bắc Bình, sự vô liêm sỉ của con người ta chẳng lẽ lại không có giới hạn nào sao? Tên nghịch tặc họ Uông là người Trung Quốc, có một người Trung Quốc vô liêm sỉ không giới hạn như thế chính là nỗi nhục muôn đời trong lịch sử Trung Quốc.
Trên phố treo cờ ngũ sắc. Thụy Xuan thừa biết việc treo cờ ngũ sắc là biểu hiện người Nhật và Hán gian Bắc Bình không hợp tác với tên họ Uông; thế nhưng, tên nghịch tặc đâu có vì vấp phải sự lạnh nhạt của Hán gian miền Bắc mà đâm đầu vào tường chết đâu. Chẳng những không chết, y còn đi triệu tập học sinh trung và đại học để huấn thị. Thụy Xuan không thể tưởng tượng nổi một kẻ bán nước cầu vinh thì còn có thể nói ra lời gì nữa. Anh cũng thấy xót xa cho đám thanh niên đến nghe giảng, anh cảm thấy họ đến để chịu nhục nhã.
Ngay cả Đại Xích Bao và Lam Đông Dương cũng chẳng thèm đến gặp Uông Tinh Vệ. Đại Xích Bao bĩu đôi môi đỏ chót đứng ngoài cửa lớn tiếng nói: "Hừ, hắn á! Ở Trùng Khánh không sống nổi nữa, muốn đến cướp cơm của chúng ta, thứ gì chứ!" Lam Đông Dương là nhân vật quan trọng của Hiệp hội Tân Dân, mà Hiệp hội Tân Dân chính là tổ chức thay thế cho "Đảng". Cậu ta tuyệt đối không thể vứt bỏ đảng của mình để mặc Uông Tinh Vệ chuyển cái Quốc dân Đảng bù nhìn đến Bắc Bình được.
Thế là, tên nghịch tặc họ Uông đành hầm hầm đến, tiu nghỉu đi. Dã tâm dùng chính phủ bù nhìn, đảng bù nhìn để thống trị Nam Kinh và Hoa Bắc của y đã bị đánh bật lại một nửa. Thụy Xuan cứ tưởng tên nghịch tặc họ Uông trở về Nam Kinh rồi thì nên đâm đầu vào lăng Tôn Trung Sơn mà chết, hoặc lén lút trốn sang châu Âu, châu Mỹ. Thế nhưng, hắn chẳng chịu chết, cũng chẳng dám trốn chạy. Hắn an vị ở Nam Kinh. Những kẻ vô sỉ có lẽ chẳng bao giờ có cảm xúc, cho dù chỉ là một cái bô đi chăng nữa, bản thân được ngồi lên trên đó thì cũng đủ để tự an ủi rồi.
Tên nghịch tặc họ Uông chẳng những không đạt được "thống nhất", mà ngược lại còn khơi mào cho sự chia rẽ. Sau khi tên họ Uông quay về phương Nam, đám Hán gian ở Bắc Bình liền dốc toàn lực để ủng hộ và duy trì chính quyền đặc biệt ở Hoa Bắc. Mối đe dọa của tên nghịch tặc càng lớn, họ lại càng nịnh nọt, lấy lòng quân phiệt Nhật Bản ở Hoa Bắc, mà quân phiệt Nhật Bản ở Hoa Bắc lại vừa hay thích cày một cõi, ta là vua. Thế là, Từ Châu trở thành ranh giới phân định nam bắc, tiền giả của Hoa Bắc không thể qua được Từ Châu, tiền giả của Nam Kinh cũng không mang sang được.
"Rốt cuộc đây là chuyện thế nào chứ?" Ngay cả Kỳ lão nhân vốn ít quan tâm đến quốc sự cũng thấy hơi đau lòng. "Trung ương? Chẳng phải trung ương ở Trùng Khánh sao? Sao lại bị Uông Tinh Vệ mang đến Nam Kinh? Đã đến Nam Kinh rồi thì sao chỗ chúng ta lại không được tính là trung ương?" Thụy Xuan đành cười khổ, chẳng thể trả lời câu hỏi chất vấn của ông nội.
Song giá cả lại tăng vọt thêm rất nhiều. Tên họ Uông vô sỉ chỉ mang lại bất hạnh cho người dân. Từ Châu đã trở thành ranh giới "quốc gia", vật tư phía Nam đều bị người Nhật vận chuyển đi bằng đường biển, còn phía Bắc thì vận chuyển đi bằng đường sắt ra ngoài quan ải. Sự vận chuyển không ai chạm đến phần của ai như thế đã khiến cả miền Nam và miền Bắc trở nên trống rỗng, hơn nữa hàng hóa từng lưu thông giữa Nam và Bắc cũng không còn qua lại với nhau nữa. Trà, đồ sứ, giấy, lụa và gạo của miền Nam đều không chảy về phương Bắc nữa. Hoa Bắc biến thành vùng đất chết. Sản vật miền Nam bị người Nhật vơ vét sạch trơn.
Đây là một mùa hè biến động khôn lường, giọng điệu trên các tờ báo ở Bắc Bình hầu như thay đổi từng ngày. Khi tên nghịch tặc họ Uông mới đến Thượng Hải, các báo đồng loạt hoan nghênh y, hơn nữa còn cho rằng chỉ cần y chịu gánh vác trách nhiệm, chiến tranh chẳng mấy chốc sẽ kết thúc. Đến khi tên họ Uông tới Bắc Bình, các báo lại vô cùng lạnh nhạt với y, đồng thời để lộ những lời châm chọc nhỏ nhặt. Cùng lúc đó, các báo đồng thanh bài xích Anh - Mỹ, cứ như thể mọi tai họa của Trung Quốc đều do người Anh và người Mỹ mang lại chứ không liên quan gì đến người Nhật. Người Nhật muốn giúp Trung Quốc phục hưng, cho nên bắt buộc phải đánh đuổi người Anh, Mỹ ra ngoài. Chẳng bao lâu sau, các tờ báo dường như lại quên bẵng đi Anh - Mỹ, mà đột nhiên dùng những chữ to nhất để giật lên khẩu hiệu "phản Xô"; quân đội Nhật Bản bắt đầu tập kích quân thủ vệ biên giới Liên Xô.
Thế nhưng, đội quân hoàng gia bách chiến bách thắng lại nếm mùi thất bại ở Nomonhan. Tin tức này, người Bắc Bình hoàn toàn không thể hay biết. Họ chỉ thấy luận điệu phản cộng phản Xô ngày ngày được in bằng chữ lớn trên báo chí.
Ngay sau đó, Đức tấn công Ba Lan theo ba ngả, thế nhưng Liên Xô và Nhật Bản lại bất ngờ đạt được hiệp định đình chiến Nomonhan. Tiếp đó, Đức và Xô công bố tuyên ngôn chung, cam kết không xâm phạm lẫn nhau. Báo chí Bắc Bình đành ngừng ngay luận điệu phản Xô.
Chuỗi tin tức chấn động này cùng với những lời lẽ lúc đến lúc đi đã khiến người Bắc Bình ngẩn ngơ khó hiểu, chẳng biết thế giới này rồi sẽ biến thành cái dạng gì. Thế nhưng, những ai thông minh một chút đều nhìn ra rằng, nếu như bản thân họ cảm thấy khó hiểu, thì người Nhật cũng đủ ngu xuẩn; nếu như họ cảm thấy mê mang hoang hoải, thì người Nhật cũng đang phân vân không quyết, tay chân luống cuống. Đồng thời, họ cũng nhìn thấu một điều rằng, mặc cho người Nhật hô hào đánh đổ ai, phản đối ai, thì kẻ thực sự gặp vận đen vẫn cứ là người Trung Quốc.
Quả nhiên, sau khi phản Anh - Mỹ vô hiệu, đụng tường vụ phản Xô, người Nhật bắt đầu mở cuộc tấn công lớn vào miền Bắc Hồ Nam. Lúc này đã là mùa thu. Báo chí Bắc Bình theo cơn gió heo may mùa thu mà trở nên tĩnh lặng. Họ không thể đưa tin người Nhật đại bại ở Nomonhan ra sao, cũng chẳng tiền bàn tới chuyện nước Đức cuồng chống cộng hòa kết được hiệp định hòa bình với Liên Xô như thế nào, lại càng không dám nói người Nhật chẳng còn cách nào khác đành phải đánh Trường Sa. Họ chẳng có gì để nói, đành đưa vài tin tức về cuộc chiến tranh châu Âu, ngoài tin tức ra còn viết thêm dăm ba bài văn ngắn, giải thích việc quân Đức tiến đánh thủ đô Warszawa chính là chiến thuật mà người Nhật dùng để đánh Đài Nhi Trang, nhằm che đậy sự xấu hổ cho người Nhật mà thôi.
Tin tức mà Thụy Xuan nhận được nhiều hơn bất kỳ ai khác. Anh hưng phấn, anh phẫn nộ, anh lạc quan, anh lại thất vọng, anh chẳng biết phải làm thế nào cho phải. Thoải lát, anh cảm thấy Anh - Mỹ nhất định sẽ có thái độ kiên quyết với Nhật Bản; thế nhưng, người Anh và người Mỹ chỉ nói mấy lời sáo rỗng. Anh thất vọng. Trong nỗi thất vọng, anh lại ngẫm nghĩ kỹ càng những lời sáo rỗng ấy — dù sao chúng cũng bày tỏ sự đồng tình với Trung Quốc và công lý, anh lại phấn chấn trở lại. Hơn nữa, nước Anh còn cho Trung Quốc vay tiền kia mà. Thoải lát, anh vô cùng hưng phấn vì Liên Xô và Nhật Bản đã nổ súng. Anh tha thiết mong Liên Xô tiếp tục đánh nữa, giải quyết gọn ghẽ đội quân Quan Đông. Thế nhưng, Liên Xô và Nhật Bản lại đình chiến. Anh lại cúi gằm mặt xuống. Thoải lát, nghe tin về chiến tranh châu Âu, anh nhanh chóng cộng hai với hai, cho rằng thế giới từ nay sẽ chia thành hai trận doanh lớn, và công lý nhất định sẽ chiến thắng cường quyền. Thế nhưng, ngẫm lại, với tốc độ tiến hóa của loài người, với bao nhiêu thế kỷ trí tuệ và kinh nghiệm đau thương của nhân loại, tại sao không dùng tâm trí và sự đồng tình để thương lượng mọi việc, mà cứ nhất định phải tàn sát lẫn nhau? Anh trở nên bi quan. Thông minh quá hóa thông minh hại, chẳng lẽ đó là định mệnh cuối cùng của nhân loại hay sao?
Anh suy nghĩ mãi không thông, không dám phán đoán điều gì. Anh chỉ cảm thấy bản thân giống như một con cá trong vũng nước đục, tứ phía toàn là bùn cát. Anh không thể không tâm sự đôi điều với ông Fushan. Thế nhưng, ông Fushan cũng chẳng phải triết gia gì cho cam, cũng chẳng nói nổi thế giới này rồi sẽ biến thành cái dạng gì. Vì quá hoang mang mê muội, tính khí của lão nhân dạo này cũng chẳng lấy gì làm tốt, hở miệng ra là muốn cãi nhau. Cứ thế, Thụy Xuan đành cất giấu những lời ấy trong lòng, không tiện vì muốn tìm sự sảng khoái mà lại đi cãi cọ với người bạn già. Những lời ấy lại vô cùng phức tạp hỗn độn, đọng lại trong tim giống như một đám trùng độc, lúc nhúc bò trỏ chen chúc, khiến anh chẳng thể lấy nổi một giây phút bình yên. Mùa hè đã qua, anh hầu như chẳng cảm nhận được đó là mùa hè. Những thống khổ của cá nhân, gia đình, quốc gia và thế giới dường như đều đặt hết lên vai anh, anh đã chẳng còn tâm trí đâu mà quan tâm đến thời tiết âm u hay nắng ấm nữa. Anh dường như đã mất đi cảm giác, ngoại trừ não bộ và trái tim vẫn hoạt động, tứ chi bách hải đều dường như tê dại đi. Bước sang tháng Mười, anh bắt đầu tỉnh táo lại được vài ngày.
Trên phố lại dựng lên những chiếc cổng chào bằng lụa màu, chờ để dán chữ lên. Anh có thể tưởng tượng ra, những chữ ấy chắc chắn sẽ là: Khánh thành Trường Sa thất thủ. Anh không muốn nghĩ đến các vấn đề thế giới nữa, Trường Sa thất thủ là nỗi đau thấu xương thấu thịt. Hơn nữa, một khi người Nhật đánh tuyến đường sắt Việt - Hán, họ sẽ trực tiếp vận chuyển binh lính đến Nam Dương, khiến Trung Quốc bị vây khốn toàn diện. Mỗi lần đi ngang qua khu vực cổng chào, anh lại nhắm nghiền mắt không dám nhìn. Trái tim anh thắt lại thành một cục. Anh tự nhủ với lòng mình: Đừng quan tâm đến thế giới nữa, bản thân ngay cả quốc nạn còn chẳng thể xông pha, giải cứu, thì còn nói gì đến chuyện khác nữa?
Thế nhưng, qua hai ngày sau, chiếc cổng chào bằng lụa màu đã lặng lẽ bị tháo dỡ. Trên báo chí chẳng có tin tức gì, mãi tận mấy ngày sau mới ở một góc vô cùng không quan trọng, in những chữ rất nhỏ rằng: Quân hoàng gia đã hoàn thành sứ mệnh ở Trường Sa, rút lui theo kế hoạch định sẵn. Cùng lúc đó, ở một góc khác, anh nhìn thấy một tin tức nhỏ: Học sinh nên lấy việc học làm trọng, ngoài ra hễ gặp các buổi lễ kỷ niệm hay khánh thành, học sinh không cần tham gia diễu hành... Sự u uất nửa năm trời đều bị mấy dòng chữ nhỏ ấy quét sạch, Thụy Xuan dường như bừng tỉnh khỏi cơn ác mộng. Anh nhìn thấy bầu trời quang mây tạnh ở Bắc Bình, lá vàng, hoa cúc, cùng mọi sắc màu và ánh sáng. Trong lòng anh không còn tồn tại đám trùng độc nào nữa. Anh dường như chỉ cần rũ mắt xuống là có thể nhìn thấy trái tim mình, nơi đó là một vùng nước mùa thu trong trẻo tinh khôi. Chỉ có một câu nói giống như một viên đá cội nhỏ hoa văn lấp lánh đang nằm trong làn nước mùa thu trong vắt ấy: "Chúng ta thắng rồi!"
Đọc thầm câu nói ấy không biết bao nhiêu lần, anh xin nghỉ phép hai tiếng đồng hồ. Bước ra khỏi phòng làm việc, anh cảm thấy mọi thứ đều trở nên sáng sủa hơn. Ra đến đường lớn, nhìn thấy người ngựa xe cộ, anh thấy cái gì cũng đáng yêu — người Trung Quốc không phải ai cũng là vong quốc nô, cũng có những người có thể đánh thắng trận. Anh vội vã đi mua một chai rượu, ít lạc rang và xúc xích, chạy hộc tốc về nhà.
Người Nhật cứ bắt người Bắc Bình phải ăn mừng việc các nơi thất thủ, hôm nay anh muốn ăn mừng chiến thắng của người Trung Quốc.
Anh mất đi vẻ điềm đạm thường ngày, quên cả sự cẩn trọng, vừa bước qua cửa ngõ đã hô lên: "Chúng ta thắng rồi!" Vòng qua bức bình phong, anh chạm mặt Tiểu Thuận và Nữu Nữu, vội vàng nhét lạc rang vào đôi bàn tay nhỏ bé của chúng, khiến chúng ngẩn người ra một lúc. Chúng từng được bố cho đồ ăn, nhưng chưa bao giờ thấy người bố vui vẻ đến thế. "Uống rượu! Uống rượu! Ông nội, nhị gia, mau ra uống rượu nào!" Vừa đi vào sân, anh vừa hô lớn.
Cả nhà quây quần lại quanh anh, hỏi anh tại sao lại phải uống rượu. Anh ngẩn người mất một lúc, nhìn người này lại nhìn người kia, dường như lại chẳng nói nên lời. Nước mắt bắt đầu chực trào trong hốc mắt, anh nhớ lại tất cả mọi chuyện trong hơn hai năm qua. Anh không cách nào vui mừng tột độ nữa, ngược lại còn cảm thấy nên khóc một trận thì hơn. Giao chai rượu cho chú hai, anh ngượng ngùng thốt lên một câu: "Chúng ta đã đại thắng ở Trường Sa!"
“Trường Sa?” Lão tổ phụ ngẫm nghĩ một lúc, biết rằng Trường Sa quả thực thuộc về tỉnh Hồ Nam. "Nước xa không cứu được lửa gần!"
Đúng vậy, nước xa không cứu được lửa gần. Đến bao giờ, đến bao giờ người Bắc Bình mới có thể phối hợp với quốc quân để thu hồi lại thành trì của chính mình đây? Thụy Xuan không muốn uống rượu nữa; nhiệt tình mà không có hành động đi kèm thì chẳng qua chỉ là sự bốc hơi vô ích mà thôi.
Tuy nhiên, rượu đã mua rồi, không thể bỏ đi được. Hơn nữa, có thể cùng người nhà uống một chén, khiến gương mặt ai nấy đều ửng đỏ lên, cũng không phải là hoàn toàn vô nghĩa. Anh gượng cười, ngồi cùng một chỗ với mọi người.
Kỳ lão nhân từ trước đến nay không uống được mấy rượu. Hôm nay, thấy trên mặt đứa cháu đích tôn có nụ cười, lão không tiện kiên quyết từ chối. Uống được hai ngụm, lão lại nhớ đến Tiểu Tam, Tiền tiên sinh, Mạnh Thạch, Nhơn Thạch, Thường nhị gia, Tiểu Thôi. Lão đã già, rất sợ chết. Càng sợ chết, lão lại càng hay nhớ về những người đã khuất và những kẻ bặt vô âm tín — bặt vô âm tín tức là sống chết không rõ. Lão rất muốn kiềm chế bản thân để không lải nhải quá nhiều, tránh để con cháu ghét bỏ mình. Nhưng hơi rượu cứ thôi thúc lão lên tiếng; mà lời của người già phần lớn đều là kết tinh của nước mắt.
Thụy Xuan đã không còn muốn uống say mèm nữa, chỉ ngồi bầu bạn với ông nội. Những lời oán thán của ông nội chẳng hề khơi gợi sự chán ghét trong lòng anh, bởi vì những gì ông nói đều là sự thật; người Nhật trong hơn hai năm nay đã khiến biết bao nhiêu gia đình ở Bắc Bình cửa nát nhà tan.
Chú hai thấy rượu là quên cả tính mạng. Cậu ta vừa muốn ra oai trước mặt ông nội và anh cả, vừa muốn nhân cơ hội này để trút bỏ nỗi ấm ức trong lòng. Cậu ta uống cạn từng chén một, đoạn nhai lạc rang kêu giòn giã. "Rượu ngon lắm, đại ca!" Khuôn mặt gầy guộc khô đét của cậu ta bừng sáng, trông cứ như thể cậu ta không phải đang khen anh cả biết mua rượu, mà là đang chứng minh cái lưỡi của mình rất sành sỏi. Chẳng mấy chốc, tròng mắt trắng của cậu ta nổi lên vài tia máu đỏ rực, cậu ta bắt đầu lải nhải nhắc đến Cúc Tử, đồng thời tuyên bố mình phải nhanh chóng cưới thêm một người vợ nữa. "Mẹ kiếp, cứ sống cảnh gà trống nuôi con mãi thì sao mà chịu nổi!" Cậu ta nói chẳng chút ngượng ngùng.
Kỳ lão nhân đồng tình với quan điểm của chú hai. Tiểu Tam thì bặt vô âm tín, đại ca lại chỉ có một trai một gái, chú hai đường đường là nam nhi tất phải đi bước nữa để sinh thêm vài đứa cháu bụ bẫm, mở rộng thế lực tứ đại đồng đường. Lão nhân vô cùng căm hận chuyện Bác Cúc Tử làm mất mặt nhà họ Kỳ, đồng thời, trong hoàn cảnh chẳng biết phải làm sao để tìm sự an ủi, lão cảm thấy Cúc Tử bỏ đi cũng tốt — biết đâu vì phẩm hạnh không đoan chính mà ả ta sẽ chẳng bao giờ sinh được con cái. Lão nhân hễ nghĩ đến cảnh tứ đại đồng đường là quên sạch mọi chuyện khác. Lão quên đi sự vô dụng của chú hai, quên đi việc người Nhật đang chiếm đóng Bắc Bình, quên đi những khó khăn kinh tế trong gia đình, mà cứ ngỡ như một ngọn cỏ nhỏ trong bóng râm, mặc cho hoàn cảnh thế nào cũng phải cố gắng trổ bông kết hạt. Trong thời khắc ấy, lão nhìn chú hai không phải là kẻ vô dụng, mà là một tiểu tử có công lao to lớn, rất giỏi sinh con đẻ cái. Với ý nghĩa đó, Thụy Phong trong mắt lão nhân chẳng khác nào một vị thần thánh.
“Haizz! Haizz!” Lão nhân gật đầu chép miệng nói: “Nên thế! Nên thế chứ! Nhưng mà lần này, con chớ có tự mình mù quáng đâm đầu vào nữa đấy! Nghe ta, ta có đôi mắt tinh đời, ta sẽ đi tìm cho con! Tìm một cô nương ngoan hiền biết lo toan việc nhà, biết sinh con đẻ cái; một cô nương tốt như đại tẩu của con ấy!”
Thụy Xuan không khỏi xót xa thay cho vị cô nương tốt đẹp ấy, nhưng chẳng mở lời nói gì.
Chú hai không hoàn toàn đồng ý với ý kiến của ông nội, nhưng lại thừa biết bản thân bây giờ hai bàn tay trắng, chẳng có tư bản để yêu đương, đành gật đầu đồng ý. Cậu ta thực tế, thừa biết việc tay không bắt được một người phụ nữ thế nào cũng tốt hơn là sống cảnh gà trống nuôi con. Hơn nữa, cho dù cậu ta không yêu người phụ nữ đó, thì ít nhất cậu ta cũng sẽ yêu đứa con bụ bẫm do ả sinh ra, nếu như ả chịu sinh con. Thêm nữa, dù ả ta có không đáng yêu cho lắm, đợi đến lúc bản thân kiếm được công ăn việc làm, phát tài rồi, việc nạp thêm một bà hai cũng chẳng phải là chuyện khó khăn gì. Cậu ta đồng ý tuân theo lời ông nội, đồng thời cảm thấy bản thân vô cùng thông minh, cậu ta đúng là một thiên tài nắm bắt trong tay mọi đạo lý và tiện lợi xưa nay để tùy cơ ứng biến đối phó với vạn vật.
Uống rượu xong, Thụy Xuan ngược lại cảm thấy vô cùng trống rỗng, chán ngắt. Dưới ánh đèn, anh cũng muốn học theo phương pháp của ông nội và chú hai, nắm bắt thực tại và quên đi những lý tưởng xa vời cùng nỗi khổ đau. Anh gượng cười trêu đùa hai đứa trẻ, kể cho chúng nghe chuyện Trường Sa đại thắng.
Lũ trẻ rất thích nghe tin người Nhật chuốc lấy thất bại. Sự phấn khích đã khai mở trí tưởng tượng của Tiểu Thuận:
“Bố! Bố, chú hai, và cả Tiểu Thuận nữa, tất cả cùng đi đánh người Nhật có được không ạ? Con không sợ đâu, con biết đánh nhau đấy!”
Thụy Xuan lại ngẩn người ra.