Người bán bánh nướng dừng việc; tiệm điểm tâm vẫn mở cửa nhưng đã tắt lò; hàng cháo, hàng bánh xếp luộc, hàng hoành thánh... đều nghỉ bán. Không có bột mì. Vườn rau ở ngoại ô vẫn bận rộn tưới rau. Xoèn xoẹt — tiếng cọc kéo nước lanh lảnh, vang lên không dứt; làn nước giếng trong mát từng dòng chảy vào các luống rau. Xanh sẫm là hẹ, xanh nhạt là cảiíp, leo giàn là dưa leo, những quả dưa leo với đầy gai xanh, đầu đội hoa vàng, rồi cà tím đen nhánh, rau mùi và thì là tỏa hương, bí ngô mang các đường vân đủ màu, bí ngòi xanh biết, cùng cà chua đỏ chói... Thế nhưng mặc cho sản xuất, bán cho ai đây? Thứ bột mì quái gở đó (người Nhật gọi nó là "bột cộng hòa". Chà! Thứ đồ hỗn tạp gồm ba bốn mươi loại rác rưởi chó ngửi chó chê, thật sự rất cần một cái tên mỹ miều như vậy đấy!), vừa không thể gói sủi cảo, lại chẳng thể hấp bánh bao, rán bánh hồi đầu, chiên bánh tam giác, làm sủi cảo áp chảo, ai lại mua rau xanh để làm nhân chứ? Cho dù người ta muốn xào chút rau ăn, ai nấy chịu bỏ thêm tiền mua rau xanh đắt đỏ để ăn cùng bột mì cộng hòa chứ? Thật uổng phí cho đám rau củ đó! Bột mì cộng hòa chỉ hợp để ăn cùng dưa leo trộn hành hoa, hoặc hẹ muối chua cay bày một chỗ!
Vì thế, cái gì cũng đắt, mà dưa rau xanh lại giảm giá; người trồng rau gặp họa lớn!
Không có lương thực, Bắc Phìn cũng đánh mất ngành thủ công nghiệp từng mang danh tiếng lừng lẫy thế giới. Người đang đói meo sẽ không còn mua nhẫn và hoa tai ngọc phỉ thúy, trang sức tinh xảo nhỏ nhắn bằng vàng dát hoặc vàng thật, thảm len tao nhã tuyệt đẹp, đồ chơi trẻ em khéo léo, bàn ghế gỗ hồng mộc chạm trổ, bình pháp bảo lộng lẫy như hoa tươi, vạc sành đựng dế chuốc nước... Người dân Bắc Phìn không có tâm trí hay tiền bạc để mua những thứ này, mà lại chẳng có cách nào vận chuyển chúng ra ngoài, thế là những người thợ khéo tay hay làm (thật đấy, nếu sinh ra ở nước ngoài, có lẽ họ đã được tôn kính gọi là nghệ sĩ!) đành cùng mọi người chịu đói. Bắc Phìn đánh mất những người thợ giỏi và sức sản xuất tốt nhất của mình, mà chỉ nhận lại nạn đói!
Trái lại, đám Hán gian trong hoàn cảnh này càng thêm đắc ý. Chúng mừng thầm vì bản thân có tầm nhìn xa rộng, đầu hàng người Nhật từ sớm, cho nên bây giờ chúng có thể nhận được nhiều lương thực hơn và chất lượng hơn! Tuy nhiên, thế hãy còn chưa đủ, chúng phải đẩy mạnh hoạt động, tìm cách thăng tiến lên một bậc: người nhận được lương thực loại ba phải đổi thành loại hai; người nhận được một phần, tìm cách nhận được hai phần. Lương thực đã trở thành tiêu chuẩn để luồn lụy mưu sự. Chúng không những phải ăn ngon, ăn nhiều, mà còn hy vọng nhận được lượng lương thực ăn không hết để đem bán chợ đen!
Cúc Tử mập không chạy chọt được chức sở trưởng sở kiểm tra kỹ nữ. Do số người cạnh tranh quá đông, người Nhật dứt khoát bãi bỏ cơ quan này, chuyển sang giao cho quân bộ trực tiếp quản lý chuyện gái gú. Cúc Tử mập đã cãi vã gay gắt với Lam Đông Dương mấy bận, thậm chí còn đập phá vài cái chén bát không đáng giá là bao. Ả cho rằng thất bại của mình hoàn toàn là vì Đông Dương đã không dốc hết sức lực để lo lót.
Lam Đông Dương, sau khi biện pháp phân phối lương thực theo đầu người được thực thi, cũng hơi hối hận vì đã không lo nổi cho Cúc Tử. Giả như vợ có thể làm đến chức sở trưởng, há chẳng phải sẽ nhận thêm được một phần lương thực khá hơn hay sao? Dù ả không nhận được lương thực ngon, chẳng phải vẫn có thể kiếm thêm ít tiền sao? Có tiền rồi, họa may sẽ không đến nỗi không mua được lương thực ngon.
Sự hối hận khiến hắn nghiến răng, quyết tâm phải kiếm cho được một chiếc ghế béo bở, để Cúc Tử nhìn thấy bản lĩnh của hắn, đồng thời cũng để tự an ủi tâm hồn mình. Hắn bắt đầu điều tra cơ quan nào béo bở, cơ quan nào xơ xác, để tiện bề chọn chỗ béo mà gặm một miếng cho đã đời. Càng điều tra, hắn càng tức giận. Hóa ra có những cơ quan, đặc biệt là cơ quan quân sự, không những phát lương thực nhiều hơn, ngon hơn, mà còn có cả thuốc lá, trà, cùng các vật dụng sinh hoạt khác nữa chứ! Điều này khiến hắn từ hối hận chuyển thành oán hận, hận bản thân sao không ra tay sớm hơn để luồn lọt vào những cơ quan như thế!
Nhìn từ cơ quan kiểu này sang nơi khác, hắn phát hiện học sinh trường đường sắt được chính quyền cấp tiền ăn. Đôi mắt hắn bỗng bốc hỏa, trên khuôn mặt tái xanh túa mồ hôi, dùng sức đập mạnh tay xuống bàn: "A! Làm hiệu trưởng trường này! Hiệu trưởng!" Hắn trợn ngược một con ngươi, tỉ mỉ gặm nhấm móng tay, ăn luôn cả phần bùn đen trong kẽ móng tay một cách đầy hứng thú. Lúc này mới khiến hắn bình tĩnh lại đôi chút, hắn bắt đầu tính toán: "Cứ lấy ba trăm học sinh làm chuẩn đi, mỗi người bớt xén một cân lương thực, một tháng là ba trăm cân! Ba trăm cân đấy, trời ơi! Này, hừ, mỗi tháng đuổi học thêm vài học sinh, lại bỏ túi thêm mấy phần lương thực! Ấy chà, ấy chà, sao mình không nghĩ ra điều này sớm hơn chứ?"
Ngừng gặm móng tay, hắn quyết định đi lo lót để làm hiệu trưởng trường này.
Không, nhưng không thể vì làm hiệu trưởng mà từ bỏ chức xứ trưởng được chứ! Kiêm nhiệm là được, kiêm nhiệm, xứ trưởng kiêm hiệu trưởng! Hắn nhe răng cười, cứ ngỡ những gì mình nghĩ thì nhất định sẽ làm được, bởi vì thời đại này chính là của hắn!
Thế nhưng, hắn có đủ tư cách làm hiệu trưởng hay không? Hắn chưa từng du học, cũng chưa từng làm giáo sư đại học. Suy nghĩ một lát, hắn gạt phắt những mối lo đó sang một bên; chuyện này hoàn toàn không thành vấn đề. Hắn là xứ trưởng cơ mà! Xứ trưởng có đủ mọi tư cách để làm bất cứ chuyện gì!
Chỉ có điều, ghế hiệu trưởng trường đường sắt vẫn chưa khuyết! Đông Dương lại bắt đầu gặm móng tay. Móng tay rớm máu, hắn chợt nghĩ ra, cứ vu oan giáng họa cho vị hiệu trưởng hiện tại là được. Cứ khăng khăng nói hiệu trưởng dung túng "gian tế" từ khắp nơi đến, há chẳng phải sẽ đánh bão hạ bệ lão ta ngay lập tức sao? Ý hay! Đông Dương lập tức nhìn thấy từng bao bột mì chất đầy trong phòng mình! Vì số bột mì này, hắn nhất định phải bắt giữ vài học sinh, dùng nhục hình ép cung để chúng thừa nhận "thông địch", rồi sau đó tống cả hiệu trưởng vào ngục! Vì bột mì, oan uổng giết chết vài người thì có xá gì?
Hắn quyết định đi gặp Ngưu cục trưởng của cục giáo dục trước để thăm dò chút tin tức.
Trước khi người Nhật chiếm đóng Bắc Phìn, Đông Dương chưa từng làm quan, cho nên không hiểu phương pháp và quy củ làm quan. Hắn hoàn toàn dựa vào thế lực của người Nhật để làm quan, do đó, ngoại trừ người Nhật ra, hắn chẳng buồn đi tiệc tùng xã giao. Hắn vốn chẳng hiểu thế nào là sự khách khí và lễ phép đúng mực, thế nên hễ gặp người Nhật là hắn cung kính quá mức, không sợ mất mặt, còn hễ gặp người Trung Quốc là hắn ra vẻ bất trị bất cần đời. Hắn tưởng rằng chỉ có thế mới có thể đặc biệt lấy lòng người Nhật, đồng thời khiến người Trung Quốc sợ hãi mình. Phong cách bắt nạt kẻ yếu sợ kẻ mạnh, làm tay sai cho giặc này, vậy mà lại bị đám người rảnh rỗi gọi là "phái Đông Dương", tự thành một nhánh riêng trong đám Hán gian.
Hắn vốn chẳng hề qua lại với Ngưu cục trưởng. Thế nhưng, hắn quyết định hôm nay sẽ đi gặp Ngưu cục trưởng. Hắn cho rằng Ngưu cục trưởng phải có tư cách giáo sư mới làm được cục trưởng, trong khi bản thân hắn lại xuất thân từ giáo viên trung học mà leo lên đến chức xứ trưởng; thế thì bản thân tài năng chắc chắn phải hơn Ngưu cục trưởng, mối quan hệ của hắn với người Nhật cũng sâu sắc hơn Ngưu cục trưởng; vì thế hắn chẳng cần phải gọi điện thoại hay viết thư hẹn trước thời gian gặp mặt.
Còn Ngưu cục trưởng, thật khéo lại là một tên Hán gian thuộc phe khác. Lão là một học giả, vốn không hề xum xoe bám lấy người Nhật để mưu cầu địa vị, cũng chẳng hiểu thế nào là xã giao, giao thiệp. Lão chỉ cầu có thể thuận theo sự sai khiến của người Nhật để bảo toàn tính mạng gia đình cùng sách vở dụng cụ nghiên cứu của mình. Do đó, lão không thích qua lại với đám quan lại, lại còn vô cùng tự đắc vì điều này, cảm thấy bản thân rất "thanh cao". Đến khi lương tâm cảm thấy dằn vặt, lão sẽ nói với vợ rằng: "Tôi không phải Hán gian! Không phải Hán gian!" Nhưng lão cũng chỉ có thể nói đến thế là cùng, bởi vì lão không tìm được lý do đầy đủ để chứng minh bản thân đã làm quan cho Nhật rồi thì sao lại không phải Hán gian?
Từ khi làm cục trưởng, ngoài cửa nhà lão lúc nào cũng có một cảnh sát đứng canh gác. Điều này khiến lão cảm thấy an toàn, mà quên mất rằng tên cảnh sát đó có lẽ là để giám sát mình, nhà của lão chẳng khác nào một nhà tù trá hình. Thật ra, từ khi nhậm chức cục trưởng đến nay, lão không hề có cái uy quyền trong tay là bắt đầu lộng quyền làm càn, hay cố ý lập công bợ đỡ, nhưng thu nhập của lão rõ ràng tăng lên rất nhiều so với trước đây. Lão cũng chẳng mảy may tìm hiểu số tiền đó từ đâu mà có, chỉ cảm thấy làm việc dưới tay người Nhật (không phải Hán gian!) cũng khá thoải mái đấy chứ.
Lam Đông Dương đi đến trước cửa căn nhà có bốn cây xanh, mặc kệ cảnh sát gác cửa mà cứ thế xông thẳng vào.
"Tìm ai?" Cảnh sát chặn hắn lại.
Hắn đột ngột trợn ngược mắt lên, cảm thấy đây là "nỗi nhục quốc thể" — một tên cảnh sát Trung Quốc mà dám chặn một vị quan làm việc cho người Nhật! Môi hầu như không động đậy, hắn cộc lốc phun ra mấy chữ: "Lam xứ trưởng đến gặp Ngưu cục trưởng!"
"Xin cho xem danh thiếp!" Tên cảnh sát nói rất lịch sự.
Đông Dương có danh thiếp, nhưng lại không thích đưa cho người Trung Quốc; danh thiếp của hắn được in bằng tiếng Nhật. "Lam xứ trưởng!" Hắn lại quát lên một tiếng.
Cảnh sát thấy khuôn mặt tái xanh của hắn co giật kỳ lạ như vậy, tiện không đòi danh thiếp nữa. "Xin đợi một lát, tôi vào bẩm báo một tiếng!"
Cảnh sát đi khoảng ba, bốn phút, Lam Đông Dương chờ đến mức thiếu kiên nhẫn, cứ liên tục trợn ngược mắt. Trong lúc chờ đợi người Nhật, hắn thường đứng nghiêm cẩn kính cẩn suốt nửa tiếng hoặc ba phần tư tiếng, thế nhưng lại chẳng hề cảm thấy sốt ruột chút nào, bởi vì thời gian chờ đợi người Nhật càng lâu, hắn càng cảm thấy có vị, giống như đang cầu nguyện vậy, càng kéo dài càng thấy thành kính. Bây giờ, chỉ để gặp một tên tiểu quan Trung Quốc mà cũng phải đợi ba bốn phút, hắn không tài nào chịu nổi; điều này làm tổn thương lòng tự trọng của hắn, giả như hắn có lòng tự trọng.
Cảnh sát quay lại, ôn tồn nói: "Xin lỗi, cục trưởng đang bận lắm!" Đông Dương phả một ngụm hơi thở hôi thối vào mặt tên cảnh sát: "Cái gì? Tôi là Lam xứ trưởng!"
Cảnh sát nhìn ra được, nếu không bày ra chút lợi hại thì e là khó mà chống lại sự càn quét của luồng hơi thối đó: "Cục trưởng không thích tiếp khách! Có đôi khi ngay cả người Nhật cũng bị từ chối ngoài cửa!"
"Thật á?" Miệng Đông Dương há hốc ra một lúc lâu không ngậm lại được. "Ngay cả người Nhật mà cũng..." Mặt tái xanh của hắn xuất hiện những nếp nhăn cười. "Được rồi, hôm khác tôi lại đến!"
"Tốt nhất là nên gọi điện thoại trước, định trước thời gian!" Cảnh sát dạy dỗ Lam xứ trưởng.
"Nhất định!" Lam Đông Dương chậm rãi bước đi, trong lòng thầm tính toán: "Đồ quái quỷ, quả nhiên có cao nhân thật, ngay cả người Nhật mà cũng không gặp! Thế lực lực của tên này lớn hơn nhiều rồi đây! Biết đâu cục trưởng của lão ta lại do chính Thiên Hoàng hạ thánh chỉ phái đến thì sao!" Vừa đi, hắn vừa ngoảnh đầu nhìn bốn cây liễu kia. Hắn chẳng cảm nhận được vẻ đẹp của cây xanh, mà chỉ cảm thấy mình nên quay lại đứng thêm lúc nữa, bày tỏ vẻ lưu luyến không nỡ rời.
Vừa quay đầu lại, hắn đụng mặt ngay Quán Hiểu Hà và Kỳ Thụy Phong — những kẻ kết nghĩa huynh đệ, đồng sự, và cũng là tình địch của hắn.
Hai người Quán Kỳ đã được thả ra, bởi vì người Nhật vừa không định được tội của họ, vừa không muốn tốn thêm lương thực trong ngục.
Khuôn mặt hóp của Kỳ Thụy Phong lúc đó tái mét không còn giọt máu. Ý nghĩ đầu tiên của hắn là cho Đông Dương một trận. Thế nhưng, hắn không ra tay. Hắn là cháu của Kỳ lão nhân, con trai của Thiên Hữu, em trai của Thụy Tuyên, bạn của Quán Hiểu Hà, hắn không dám đánh nhau, cho dù là đối mặt với kẻ đã cướp đi vợ mình.
Lam Đông Dương thừa biết Thụy Phong không dám đánh nhau nhưng vẫn hơi sợ, mặt xanh lại càng xanh thêm.
Quán Hiểu Hà lên tiếng trước: "Ấy chà, hiền đệ Đông Dương! Ta nhớ cậu chết đi được!"
Đông Dương nhìn bọn họ, thấy bộ dạng chật vật của hai kẻ đó, định không thèm nói câu nào mà bỏ đi.
Hiểu Hà chỉ một câu đã giữ chân Đông Dương lại: "Hiền đệ, cậu có biết Chiêu Đệ đã làm đặc vụ rồi không?"
Đông Dương thầm mừng trong bụng: "May mà mình không đắc tội với con nhỏ đó!" Ngay sau đó, hắn gọi một tiếng: "Quán đại ca!" Dù dưới tay hắn cũng có đặc vụ, nhưng hắn nghĩ Chiêu Đệ e là thuộc biên chế trực tiếp của quân bộ; đặc vụ của quân bộ hoàn toàn có thể tùy tiện bắt nạt một văn quan. Thụy Phong thấy Hiểu Hà đã dọa được Đông Dương, hắn cũng lôi ra chút khôn lỏi: "Đông Dương, đoán xem nào, tao cũng làm đặc vụ rồi đấy!" Vừa nói, hắn vừa thọc tay vào vạt áo, cứ như đang sờ súng.
Đông Dương thực sự muốn mời hai người họ về nhà ăn cơm, thế nhưng điều đó lại hoàn toàn mâu thuẫn với bản chất của hắn, thế là hắn đổi thành: "Các anh có thời gian, cứ đến chỗ tôi trò chuyện!"
"Ngày mai đi luôn!" Hiểu Hà hớ hở nói. "Thụy Phong, cậu cũng..." Hắn thấy không tiện thay mặt Thụy Phong nhận lời, vì sợ Thụy Phong ngại ngùng khi gặp Cúc Tử mập.
Thụy Phong quả thật có hơi ngại đến đó, nhưng nghĩ lại, giả như đến nhà họ Lam mà có thể ăn được bữa cơm gì đó, thì cũng không tiện từ chối quá mức. "Có việc thật chứ?" hắn hỏi một câu.
"Có việc! Có việc!" Đông Dương thầm tính toán trong lòng: Giả sử Chiêu Đệ và Thụy Phong đều là đặc vụ của quân bộ, vậy thì hắn hoàn toàn có thể lợi dụng hai kẻ này để vu oan cho hiệu trưởng trường đường sắt. Người của quân bộ vừa có thế lực đặc biệt, lại vừa có thể khiến rắc rối xảy ra mà không liên lụy gì đến mình. "Thế nào cũng phải kiếm chút gì cho bọn anh ăn chứ!" Hiểu Hà cười nói: "Cho dù chỉ có bốn lạng rượu, anh em lâu ngày không gặp, không nên thân thiết lại một bận sao?"
Đông Dương quyết định không sa chân vào bẫy, không nói mời họ ăn cơm, cũng chẳng nói không mời, mà chỉ đảo đảo con ngươi.
Hiểu Hà thực sự hy vọng được ăn một bữa cơm ngon, bèn bắt đầu ca ngợi con ngươi của Đông Dương: "Thật đấy, hiền đệ à, quan vận của cậu càng tốt, con ngươi trợn lại càng cao!" Đông Dương không những không nhận lời mời họ ăn cơm, ngược lại còn dặn dò: "Ngày mai đến chỗ tôi, hai người phải thay quần áo khác đấy! Chỗ tôi toàn những người có địa vị hay lui tới!" Nhìn bộ dạng quần áo rách rưới của hai người bọn họ, hắn hoài nghi không biết Chiêu Đệ và Thụy Phong có thực sự làm đặc vụ hay không.
Trí khôn của Thụy Phong chợt lóe lên: "Tôi đây là đang hóa trang! Đi đâu cũng ăn mặc thế này cả!"
Đông Dương vội vàng cười xòa phụ họa: "Được rồi, ngày mai gặp!"
Thấy Đông Dương đi xa, Hiểu Hà huých khuỷu tay vào sườn Thụy Phong: "Hóa trang! Hóa trang! Cậu giỏi lắm! Diệu kế!"
Thụy Phong cũng vô cùng đắc ý với khả năng tùy cơ ứng biến của mình, mím môi cười.
Hai người đi về số 6 trước, vừa vào đến viện, họ đụng độ Đinh John. Đinh John chặn họ lại. Hiểu Hà kinh ngạc hỏi: "Đây là nhà tôi, sao anh không cho tôi vào?"
"Nhà của anh, tôi cho người khác thuê lâu rồi! Nghĩ lại xem, anh mấy tháng không đóng tiền nhà rồi?"
"Vậy... Cao Đệ đâu?" Hiểu Hà vốn không biết con gái mình cũng đã vào tù.
"Nó bị người Nhật bắt đi lâu rồi!"
"Tôi vẫn còn đồ đạc cơ mà!" Hiểu Hà không để tâm đến chuyện Cao Đệ bị bắt vào ngục, ngày thường hắn vốn chẳng ưa gì nó.
"Anh mấy tháng không đóng tiền nhà, đống đồ đạc đó đáng được mấy đồng?"
Hiểu Hà ngẩn người. Không có chỗ ở là một chuyện nghiêm trọng. Suy nghĩ một lúc, hắn muốn dọa Đinh John: "Anh biết Chiêu Đệ làm nghề gì không, tốt nhất đừng đắc tội với tôi!" John không ăn chiêu này. "Mặc kệ nó làm nghề gì, dù sao anh cũng phải cút ra ngoài, mời!"
Đêm hè mới đẹp trời làm sao. Những năm trước, đây là khoảng thời gian vui vẻ nhất của Kỳ lão nhân. Đến hơn năm giờ, ánh nắng tà rọi vào khiến bức tường phía tây trải một bóng râm xuống sân, những quả táo tàu nửa lớn trên cây táo đều ánh lên chút ánh vàng, tựa như từng viên ngọc quý. Kỳ lão nhân nhất định sẽ múc mấy gác nước, tưới đẫm những chỗ có bóng râm để mọi người có một địa điểm ẩm ướt mát mẻ ăn bữa tối. Sau bữa ăn, cụ ông nhất định sẽ tưới hoa, để những loài hoa như hoa quỳnh tỏa hương thơm ngát, thu hút những chú ong mũi dài đến, bay lượn rung rôi đôi cánh ngoài bông hoa, tựa như những mảnh lụa mỏng có thể chuyển động. Chuồn chuồn, đủ mọi màu sắc chuồn chuồn, bay lượn quanh mái hiên, phá tan trận địa muỗi. Dơi lần lượt bay ra, đen sì giống như những chiếc củ ấu, dụ dỗ bọn trẻ ném giày lên trời, hy vọng có thể bắt được một chiếc củ ấu lớn. Quạ đen, trên lưng mang ánh chiều tà, chậm rãi bay về từ ngoài thành, đậu trên cây đại thụ ngoài bức tường phía nam. Đàn chim én đậu thành từng hàng trên dây điện, yên tĩnh nghỉ ngơi đôi cánh đã bay lượn suốt cả ngày. Bầu trời sau khi lóe lên một đợt sắc đỏ thì chìm dần vào bóng tối, làn gió mát mẻ thổi tới, mang theo một trận hương hoa nồng nàn. Lúc này, cái miệng nhỏ nhắn suốt ngày nói những lời vô nghĩa của lũ trẻ đã không muốn mở ra nữa, mà nài nỉ ông kể chuyện cho nghe. Câu chuyện của cụ ông còn chưa kể xong, chúng đã nhắm nghiền hai mắt, chìm vào giấc mộng có những loài cá nhỏ đủ màu sắc và dưa thơm.
Hôm nay, bụng cụ ông đói cồn cào nhưng lại không muốn nói ra. Cụ đã ngừng việc tưới nước lên mặt đất, một phần vì lười vận động, phần khác vì xót nước — trời nóng giếng cạn, mà hai nhà người Nhật trong ngõ thì dùng nước vô tận, tên bán nước họ Sơn Đông chỉ biết cung cấp hết sức cho họ chứ chẳng mảy điều nhà khác có nước ăn hay không. Còn chuyện tưới hoa thì lại càng không dám nhắc tới; cụ ông đã lâu không còn tâm trí trồng hoa nữa; ngay cả mấy chậu lựu trồng lâu năm cũng đã chết phân nửa; những chậu chưa chết, vì thiếu nước, chỉ còn lại mấy chiếc lá ngả vàng, đến một bông hoa cũng chẳng nở nổi. Ánh mắt cụ ông luôn né tránh chúng. Quạ ở Bắc Phìn, vì không tìm được thức ăn, đã thưa thớt dần; trên cây đại thụ ngoài bức tường phía nam chỉ còn lại hai ba con quạ đen rụng trụi lông, im lìm không kêu nửa tiếng, trông có vẻ tủi thân héo hắt giống hệt như Bắc Phìn vậy.
Nữu Nữu vẫn kiên quyết không chịu ăn những thứ làm từ bột mì cộng hòa, thế là ngày nào đến bữa ăn cũng phải làm ầm ĩ một trận. Quát tháo xong, con bé ngấn lệ vừa nấc cụt vừa ngả vào lòng bà nội, nhắm nghiền đôi mắt chợp mắt ngủ thiếp đi. Ngày thường con bé không phải đứa hay khóc nhè, nhưng giờ đây hễ động một tí là lại òa khóc nức nở, trút hết nỗi ấm ức trong tâm can non nớt của mình. Đêm hè đẹp trời là thế, lại có cả ráng chiều, lại có cả chuồn chuồn và dơi, thế mà lại vắng bóng tiếng cười của trẻ con, bầu trời càng đẹp, trong sân lại càng hiện rõ sự tĩnh mịch, tĩnh mịch đến rợn người! Mong mỏi duy nhất của mọi người là mau chóng ngả lưng lên giường, đỡ phải trừng mắt nhìn nhau mà chẳng tìm được lời nào để nói.
Đúng vào một buổi hoàng hôn đẹp trời và khó nhằn như thế, Kỳ Thụy Phong trở về nhà — lại còn dẫn theo Quán Hiểu Hà.
Người đầu tiên nhìn thấy họ là Tiểu Thuận, thằng bé chạy lao ra, cao giọng gọi: "Nhị thúc! Chú về rồi à?"
Nữu Nữu đang nhắm mắt giả vờ ngủ trong lòng bà nội, nghe tiếng gọi của anh trai, vội vã mở trừng mắt, cũng gọi theo: "Nhị thúc!"
Kỳ lão nhân đang ngồi ở bậc thềm trước cửa phòng mình. Nhìn thấy lão nhị, cụ không kiềm được mà vui mừng. Thế nhưng, sự khổ nạn trong mấy năm qua đã dạy cho cụ hiểu rằng bản thân không nên chỉ nghĩ đến cảnh tứ đại đồng đường mà bao dung cho lão nhị. Cụ cúi gằm mặt xuống. Thụy Phong gọi một tiếng "Ông nội," cụ ông cũng chẳng thèm đáp lại.
Tình mẫu tử của Thiên Hữu thái thái vốn khiến bà muốn hỏi xem lão nhị có chịu oan ức gì trong ngục không, nhưng vừa thấy thái độ lạnh nhạt của cụ ông đối với cháu trai, bà đành quyết định không nói gì nữa.
Thụy Phong vốn nghĩ mọi người nhất định sẽ nhiệt liệt chào đón hắn, giống như đón một người anh hùng khải hoàn trở về vậy. Hắn run rẩy gọi ông nội và mẹ, còn định ngay lập tức nước mắt giàn giụa kể lại cảnh tượng vào ngục, giống như kể chuyện cho mọi người nghe vậy. Đến khi nhìn thấy sự lạnh nhạt của ông nội và mẹ, hắn ngẩn người.
Vận Mai hiểu tâm ý của cụ ông và mẹ chồng, nhưng không thể không dành cho lão nhị chút hơi ấm. Cô là chủ gia đình này, nên chăm sóc tất cả mọi người. Cô nặn ra một nụ cười: "Úi chà, lão nhị cậu về rồi đấy à? Không chịu oan ức gì chứ?"
Lão nhị lao bổ về phía Đại tẩu, muốn được thống thiết kể lể mọi chuyện trong ngục. Thế nhưng, vừa quay đầu lại, thấy ông nội đang trừng trừng nhìn mình, hắn lại đành ngậm miệng lại không nói nên lời. Ngẩn người một lúc, hắn nhỏ giọng hỏi đại tẩu: "Quán tiên sinh không có chỗ ở, cô có thể nghĩ giúp ông ấy một cách không?"
Quán Hiểu Hà kéo vạt áo, hành lễ với Kỳ lão nhân và Thiên Hữu thái thái, đoạn phơi phới xuân phong nói với Vận Mai: "Dù chỉ ở tạm tối nay thôi cũng được! Ngày mai tôi có cách, không làm phiền nữa đâu! Thật đấy, Chiêu Đệ đã làm đặc vụ rồi, bố của đặc vụ chẳng lẽ lại không có nổi một chỗ ở sao?"
Vận Mai vẫn cười, nhưng giọng điệu vô cùng kiên quyết: "Quán tiên sinh, chuyện đó thì tôi không làm chủ được đâu!"
Kỳ lão nhân không muốn lên tiếng. Một phần vì trong bụng trống rỗng, thật sự không còn chút tinh thần nào để nói chuyện. Phần thứ hai, cụ biết Vận Mai là người có chừng mực, sẽ không tùy tiện giữ Quán Hiểu Hà lại. Phần thứ ba, không đắc tội với ai là quy củ cũ của cụ, cụ hy vọng Hiểu Hà mau chóng cút đi cho khuất mắt, cụ cũng đỡ phải mở miệng nhiều. Thế nhưng, cụ bỗng nhiên há hốc miệng; sự đọa đày mấy năm trời dường như đã ép cụ từ bỏ nguyên tắc đối xử ôn hòa với cả con chó, ngay cả kẻ ác cũng cố nhịn để khách khí. Thế giới của cụ đã thay đổi, cụ phải phân biệt rõ trắng đen, không thể qua loa cho qua chuyện nữa. Cụ đứng phắt dậy, chỉ tay vào mặt Hiểu Hà mà quát: "Cút! Cút ra ngoài! Đừng để tôi phải thốt ra những lời khó nghe!" Đoạn, cụ quay sang nhìn Thụy Phong: "Mày, cái đồ không biết điều này!
Mày mà không đem cái tên này đi cho khuất mắt, cái mạng già này của tao không cần nữa, tao liều mạng với mày!"
Thụy Phong thấy ông nội nổi giận thật rồi, không dám nói thêm lời nào, kéo thốc Hiểu Hà chạy thẳng ra ngoài. Hắn biết, giả như hắn dám chống đối cụ ông, có lẽ cụ sẽ không cho hắn ăn cơm thật. Kéo Hiểu Hà ra đến ngoài cửa lớn, hắn chỉ kịp thốt một câu "Xin lỗi nhé!" rồi sập cửa lại. Chạy xộc trở lại vào sân, hắn cứ ngỡ thế là bình an vô sự, có thể vào ăn tối rồi. Nào ngờ, ông nội vẫn đang chờ sẵn hắn. Vừa chạm mặt, cụ ông chặn đứng đứa cháu trai, đem tất cả những việc làm của Thụy Phong từ khi người Nhật chiếm đóng Bắc Phìn kể lể ra một lượt rồi mắng cho xối xả. Cụ ông lúc này dường như không còn là ông nội của Thụy Phong nữa, mà là một người ngoài tỉnh táo đứng xem; cụ không còn đứng từ lập tức của ông nội để bao dung đặc biệt cho cháu trai, mà là trách mắng một cách khách quan, giống như một kẻ có chính kiến, có đạo đức đang mắng nhiếc một tên khốn nạn không biết điều, không có tiền đồ vậy, không nương tay chút nào.
Mắng hơn nửa tiếng đồng hồ, cụ ông vốn dĩ bụng dạ trống rỗng, bắt đầu run lẩy bẩy. Thiên Hữu thái thái và Vận Mai không hề nói đỡ cho Thụy Phong mà chỉ bước tới khuyên can cụ ông, sợ cụ tức giận đến phát bệnh. Họ khuyên nhủ đủ điều mới giữ chân được cụ ông lại, cụ ngồi thụp xuống bậc thềm đá, nước mắt giàn giụa.
Thụy Phong không hề suy ngẫm kỹ càng lời mắng mỏ của ông nội, mà chỉ cảm thấy ấm ức và bất công.
Hắn cho rằng bản thân vừa mới ra tù, đáng lẽ phải được người nhà chào đón và an ủi, ông nội đối xử với hắn như thế này quả thực là quá vô tình. Thấy cụ ông ngồi xuống, hắn chạy tót vào phòng mình, thấp giọng ấm ức kêu oan cho bản thân.
Ngồi một lúc lâu, cụ ông dần nguôi giận, nhân lúc Vận Mai đỡ mình đứng dậy, cụ thấp giọng dặn cô: "Làm cho nó chút cơm đi!" Vận Mai cười thê thiết rồi gật đầu.
Hôm nay Thụy Xuyên về nhà muộn hơn một chút. Ngày thường, hễ tan làm là hắn lập tức về nhà, cốt là để bày tỏ: "Ta là gia trưởng, ta cứ đến giờ là về nhà, tuyệt đối không tiêu hoang thêm một đồng nào bên ngoài! Dù ta không thể ra ngoài tham gia kháng chiến, nhưng ít nhất ta cũng xứng đáng với người già kẻ trẻ trong nhà!" Thế dẫu không đặc biệt tha thứ cho bản thân, nhưng hắn cũng không đến nỗi quá coi thường chính mình.
Gần đây, kể từ khi mọi người đều ăn bột mì cộng hòa, hắn đười biếng chẳng muốn về nhà nữa. Có những lúc, tan làm xong, hắn không đi xe điện, mà cứ lang thang dật dờ trên phố như kẻ mất hồn. Hắn sợ phải về nhà, trân trối đối mặt với người ông nội già nua, người mẹ bệnh tật, ăn những thứ chó mèo cũng chẳng thèm ngó ngàng; lại càng không muốn nghe tiếng khóc lóc của Nữu Nữu cùng những lời khó xử tiến thoái lưỡng nan của Vận Mai. Hễ nhìn thấy, nghe thấy những cảnh tượng và tiếng khóc ấy, hắn lại cảm thấy nơi này không còn là một gia đình nữa, mà chính là địa ngục! Trong ánh mắt của người già đã mất đi vẻ hiền từ tuổi già, trong ánh mắt của lũ trẻ đã mất đi nét ngây thơ trong sáng, thay vào đó là sự sợ hãi và tuyệt vọng. Điều này khiến hắn nhận ra, hắn không những phụ lòng quốc gia, mà còn chẳng thể cứu sống nổi một nhà già trẻ. Toàn bộ kế hoạch của hắn — không cứu nước, mà chỉ cầu nuôi gia đình — đã sai bét nhè từ gốc!
Nhìn đám người già trẻ con mang bộ dạng ấm ức, hắn cảm thấy mình nên nói vài câu đùa để mọi người cười lên một tiếng. Thế nhưng, đó là sự lừa dối! Hắn chỉ có thể cúi gằm mặt, nuốt trôi những thứ không thể nuốt nổi xuống bụng, dẫu thừa biết những thứ đó chẳng qua chỉ đi qua dạ dày một cú rồi trôi tuột đi, chẳng có chút lợi ích gì cho hắn. Giả như những thứ không có chút dinh dưỡng nào đó vô ích với hắn, thì chúng lại có thể nhanh chóng tước đoạt mạng sống của người già và trẻ nhỏ; chúng chính là độc dược! Nghĩ đến cảnh lũ trẻ cũng sẽ chết đói, trán hắn túa mồ hôi lạnh. Cẩu thả tạm bợ, cẩu thả tạm bợ, ý nghĩa thực sự của sự cẩu thả tạm bợ chính là giết chết con cái của chính mình, tuyệt hậu tông đường!
Có những lúc, tiên sinh Fushan cố tình bớt lại chút bánh mì và điểm tâm, gói cẩn thận bằng giấy dầu, lén lút nhét vào chiếc cặp da cũ của Thụy Xuyên. Cụ ông còn kẹp thêm một mảnh giấy, viết bằng tiếng Anh: "Xin hãy tha thứ cho tôi, Thụy Xuyên, giả như điều này có thể khiến bọn trẻ vui vẻ hơn một chút, thì công lao và tội lỗi của tôi coi như bù trừ cho nhau vậy."
Như bầy chó sói nhỏ, hai đứa trẻ nuốt chửng chỗ đồ ăn đó. Đến khi ăn xong chúng mới nhớ ra: "Sao lại không chia cho cụ và bà nội một ít nhỉ?" Nữu Nữu đặc biệt chờ bố về, hy vọng bố có thể mang về chút bánh mì hay thứ gì đó. Nhìn thấy bố không mang gì về, con bé sẽ nói: "Bố ơi! Nữu Nữu ngoan lắm! Nữu Nữu không cần bánh mì đâu!" Điều này khiến lồng ngực Thụy Xuyên đau nhói như bị dao đâm.
Hắn đã ngừng việc dạy Tiểu Thuận đọc sách, tri thức không cứu nổi những đứa trẻ sắp chết đói. Sự u uất, cơn đói khát khiến dạ dày hắn từng cơn đau nhói, từng trận trào dịch chua, chẳng còn chút tinh thần nào để bàn về văn hóa với lịch sử nữa; nạn đói sẽ tiêu diệt cả văn hóa lẫn lịch sử!
Trong lúc lang thang dật dờ trên phố, hắn phát hiện ra rất nhiều điều mới mẻ khiến hắn đau lòng. Hắn nhìn thấy một quán ăn hợp doanh Trung - Nhật, đồ đạc bài trí bên trong mang phong cách pha trộn giữa Trung và Nhật: bàn cao ghế cao được chuẩn bị sẵn cho người Trung Quốc, còn có những chiếc bàn thấp khác dành cho người Nhật. Bốn bức tường treo những bức tranh khắc màu in bản của Nhật Bản, trên bàn bày những chậu cảnh hình thù kỳ dị mà người Nhật yêu thích. Những quán ăn khác, vì việc quản lý lương thực gạo muối và thịt heo thịt cừu nên bữa đực bữa cái, không thể ngày nào cũng nhóm lửa; còn cái nơi hợp doanh Trung - Nhật này lại luôn có thể nhận được nguồn điều phối gạo bột, hơn nữa lại dùng giá rẻ bèo để cướp khách của những quán khác, thế nên ngày nào cũng chật ních người. Ở đây, người ta chẳng tốn bao nhiêu tiền mà có thể nhận được một đĩa cơm trắng lớn, cùng chút món ăn đơn giản kiểu Nhật. Mấy lần liền, cái dạ dày hay trào dịch chua và cái miệng đã lâu không được ăn cơm trắng của Thụy Xuyên đã thúc giục hắn bước vào ăn một đĩa "cơm suất Nhật" lớn như thế. Thế nhưng, hắn nghiến răng, vội vã bước đi. Bằng bất cứ giá nào, hắn tự nhủ, bản thân không thể hèn hạ như thế, đi ăn cơm giặc Nhật, đi tiếp tay cho việc làm ăn phát đạt của quán ăn Nhật, đi chen chúc ăn uống cùng bọn chúng! Hắn thừa biết kiểu tẩy chay tiêu cực này chẳng giúp ích gì được, nhưng cuối cùng hắn vẫn cảm thấy có một hơi thở ngang tàng như thế mới là thứ đáng để tự hào.
Hắn cũng nhìn thấy không ít cửa hiệu của Nhật Bản ở khu vực đại lộ Vương Phủ Tỉnh. Chuyện này, hắn lại chẳng thấy có gì là lạ lùng lắm. Ngay cả trong tiểu hồ đồng Lô Cương cũng có nhà người Nhật ở, thì trên đại lộ này việc xuất hiện tiệm Nhật cũng là điều hiển nhiên. Thế nhưng, khi nhìn thấy các cửa hiệu của người Trung Quốc cũng trang hoàng biển hiệu thành kiểu Nhật Bản, đầu hắn không khỏi cúi gằm xuống. Hắn cảm thấy đây không phải là sự tiếp thu văn hóa, mà là sự đầu hàng nhục nhã.
Tương tự như vậy, hắn nhìn thấy những chậu cảnh nhỏ ở chợ Đông An: một gốc cây thông thô mà ngắn, nghiêng mình dựa vào một hòn giả sơn kỳ lạ; hoặc một chiếc chậu nhỏ bằng cái chén trà, trồng một nhánh xương rồng nhỏ xíu; hoặc một cái cây nhỏ bị uốn éo nhân tạo, nở lấy một hai bông hoa. Hắn biết đây là làm để bán cho người Nhật. Khái niệm "tự nhiên" của người Nhật nhất định phải qua sự bạo chế tàn nhẫn, nhẫn tâm gọt giũa bẻ cong hoa mộc, cốt để làm nổi bật cái "vẻ đẹp" không tự nhiên ấy. Người Trung Quốc cũng học theo cái thói này rồi! Người Trung Quốc thông minh, học cái gì cũng nhanh, chỉ có điều mãi chẳng học được cách cứng rắn và phản kháng!
Về nhà thì đáng sợ; ra phố đi dạo thì lại cảnh cũ tình xưa; hắn thật sự chẳng biết phải làm sao mới phải. Hắn không dám trốn khỏi Bắc Phìn, mà Bắc Phìn dường như cũng đã rời bỏ hắn, khiến hắn chẳng có nơi nào để đi. Chính trong tâm trạng ấy, ngày hôm nay hắn chậm rãi bước về nhà.
Quán Hiểu Hà đang ngồi trên bậc thềm ngoài cửa nhà họ Kỳ. Nhìn thấy Thụy Xuyên, hắn vội vàng đứng bật dậy: "A, Thụy Xuyên! Tôi và lão nhị đều bình an vô sự ra tù rồi! Cậu có thể..." Hắn còn chưa dứt lời, Thụy Xuyên đã đẩy cửa bước vào, rồi tiện tay cài then cửa lại.
Vận Mai dịu dàng nói nhỏ với hắn: "Lão nhị về rồi đấy!"
Hắn không thốt một tiếng, lầm lũi bước vào trong phòng.