[TIÊU DỀ]: Màn 61
Nửa tỉnh nửa mê, Thụy Xuan nằm trọn một đêm. Mơ màng, anh nghe thấy ông nội và mẹ trở về. Mơ màng, anh nghe thấy Vận Mai và Lưu thái thái nói chuyện nhỏ nhẹ (họ đang khâu áo tang đấy). Anh không biết thời gian, cũng chẳng rõ mọi người đang làm gì. Anh thậm chí còn quên mất trong nhà có tang sự. Trái tim anh dường như được đặt ở ranh giới giữa giấc mơ và hiện thực.
Khoảng chừng năm giờ kém, như thể vừa giật mình kinh hãi, anh hoàn toàn tỉnh hẳn. Anh chợt nhìn thấy cha, không phải là người ông hiền hậu ấy, mà là cái thây chết nằm bên bờ sông. Anh vội vã ngồi dậy. Tiện tay dùng nước lạnh và mặt một cái, súc miệng xong, anh bước ra ngoài tìm Tôn Thất.
Cơn gió lạnh buốt thổi vào mặt anh, lại khẽ lùa vào trong áo, khiến cái dạ dày chẳng có gì, cùng trái tim từng hộc máu của anh, đồng thời cảm thấy giá buốt, toàn thân run rẩy. Dựa vào cửa ngõ, anh trấn tĩnh lại. Mặc kệ, mặc kệ, mặc kệ anh khó chịu thế nào, anh bắt buộc phải đi đào huyệt cho cha. Đây là trách nhiệm không thể chối bỏ của anh. Anh kéo mở cửa ngõ. Trời còn chưa sáng rõ, nhưng những vì sao thì đã chẳng thể nhìn cho rõ nữa, đây là thời điểm giao thay giữa đêm và ngày, chẳng giống đêm, cũng chẳng giống ngày, mọi thứ mờ mịt bất định. Anh đi gọi Tôn Thất.
Trình Trường Thuận ngày nào cũng dậy rất sớm để đi thu mua giẻ rách giấy vụn. Nghe ra tiếng của Thụy Xuan, cậu ta liền khẽ gọi Tôn Thất thức dậy, mà không dám ra ngoài chào hỏi Thụy Xuan. Cậu ta bận, cậu ta có tâm sự riêng, cậu ta không có thời gian đi giúp việc nhà họ Kỳ, thế nên cậu ta cảm thấy vô cùng ngại ngùng khi gặp Thụy Xuan.
Tôn Thất tối hôm qua uống một bụng rượu buồn bực, mãi tận lúc lên giường vẫn tự dặn mình: Ngày mai phải dậy thật sớm! Thế nhưng, rượu với giấc mơ nối liền vào một chỗ, khiến tiếng ngáy của hắn chỉ đánh thức người khác, chứ không gọi nổi chính hắn. Nghe thấy tiếng của Trường Thuận, hắn cực kỳ nhanh chóng ngồi dậy, mặc quần áo, rồi vội vã bước ra. Trong miệng vẫn còn vị rượu, hắn mơ màng đi theo Thụy Xuan, không nghĩ ra nổi một câu nói nào. Vừa đi, hắn vừa nấc cụt vì nghẹn, lại vừa có chút sảng khoái. Nấc mấy cái như thế xong, hắn bắt đầu thấy dễ chịu hơn một chút. Hắn lập tức muốn nói chuyện. "Chúng ta ra cửa Đức Thắng, hay là ra cửa Tây Chức?"
"Đều xêm xêm cả thôi." Thụy Xuan trong lòng vẫn còn hoảng sợ, thực sự không muốn nói chuyện. "Ra cửa Đức Thắng đi!" Tôn Thất chẳng có lý do đặc biệt gì, mà chỉ vì muốn tỏ ra mình biết phán đoán, biết lựa chọn, nên mới quyết định như vậy. Thấy Thụy Xuan không nói gì, hắn đi lên trước dẫn đường, cốt là để tỏ ra nhiệt tình và dũng cảm.
Đến khu vực cửa Đức Thắng, ánh sáng ban mai mới chiếu rọi lầu thành. Nơi đây là chốn mất mặt nhất của Bắc Bình: Không có đường nhựa sáng bóng, không có biển vàng, hàng quán cửa kính lớn, không có ô tô. Đá dăm trên mặt đường của nó đều nhấp nhô chĩa mũi lên, từng hòn từng cục trông như bị cước. Trên đầu nhọn của đá dăm thường đọng lại một chút băng, hoặc một chút sương trắng. Những góc cạnh lạnh lẽo ấy khiến người ta cảm thấy ngay cả con đường lớn dường như cũng gầy rộc đi nhiều. Xe cộ của nơi này chỉ toàn những chiếc xe lớn mui trần nặng nề, cũ nát, do người nhà quê đánh, đi không nhanh mà lại kêu lạng cạng loạn xị. Ngay cả xe kéo ở đây cũng chẳng có gì đẹp đẽ, chúng đều là những thứ đồ cổ rách nát, một trận gió hình như cũng có thể thổi tan, sinh ra chỉ để chở đồ vật, chứ ít khi chở người. Giữa xe lớn và xe kéo đi xen lẫn những con lợn gầy còm mà tiếng kêu vẫn có uy thế tương xứng, cùng những con lạc đạc dường như đã chán ngấy cuộc sống từ lâu mà vẫn không thể không miễn cưỡng, thế nên đành phải đi với tốc độ cực kỳ chậm chạp. Những phong cảnh này, gom lại một chỗ, liền liên lụy khiến cho lầu thành vĩ đại kia cũng mất đi sự tôn nghiêm tráng lệ, mà trở nên già nua, hoang vắng, thậm chí còn có chút bi thảm. Ở đây, người ta sẽ không thể nghĩ rằng đây là nơi có thể bồi dưỡng ra tiến sĩ Mai Lan Phương, châm ngòi phong trào Ngũ Tứ, sản sinh ra những chú dế màu xanh biếc có thể kêu rả rí ngay cả trong mùa đông, mà đập vào mắt ngay là vùng quê hoang vắng, nghèo đói, phủ đầy đất vàng. Đây là khu vực thành thị và vùng quê gắn liền với nhau; giả như Bắc Bình là một con tuấn mã, thì đây lại chính là chiếc đuôi vừa dài vừa nhếch nhác của nó.
Mặc dù vậy, ánh nắng vừa chiếu lên lầu thành, vạn vật dường như đều có tinh thần. Lừa vươn cổ cất tiếng kêu, lớp sương trắng trên cổ lạc đạc phát ra ánh sáng, thậm chí cả những hòn đá dăm dính băng trên đường cũng sáng hơn đôi chút. Tất cả vẫn cũ nát già nua, thế nhưng tất cả đều được ánh nắng chiếu cho có sức mạnh, có đường nét, màu sắc, tác dụng và sinh khí rõ rệt. Bắc Bình cứ như thể dù có già nua bệnh tật thế nào đi nữa, thì cũng tuyệt đối không chết vậy. Tôn Thất dẫn Thụy Xuan đến trước một hàng bán sữa đậu nành. Miệng Thụy Xuan đắng ngắt, thực sự không muốn ăn gì, thế nhưng cũng không từ chối bát sữa đậu nành nóng hổi ấy. Ôm bát, tay anh cảm nhận được hơi ấm; hơi nóng bốc lên, phả vào mặt anh, cũng rất dễ chịu. Đặc biệt là đôi mắt sưng húp vì khóc, khô khốc của anh, hễ chạm phải hơi nóng liền dễ chịu giống như vừa nhỏ thuốc mắt vậy. Hít hà hồi lâu, anh không kiềm được mà đưa môi sát vào thành bát, từng hớp từng hớp hút lấy dòng chất lỏng trắng muốt, nóng hổi ấy. Hơi nóng lan thẳng đến toàn thân anh. Đây chẳng phải sữa đậu nành, mà là dòng máu mới, khiến toàn thân anh ấm áp, không còn run rẩy nữa. Uống xong một bát, anh lại đưa bát qua.
Tôn Thất chỉ uống một bát sữa, nhưng ăn vô số quẩy. Như để chủ trì công lý vậy, hắn nhất quyết giục người bán sữa múc thêm hai quả trứng gà vào bát thứ hai của Thụy Xuan.
Ăn xong, họ bước ra khỏi cổng thành. Bụng Tôn Thất có thức ăn, liền quên đi bi thương và giá lạnh. Hắn muốn một mạch đi thẳng đến bãi tha ma — người sống trong thành rất khó có được cơ hội đi dạo ở vùng ngoại ô, vả lại thời tiết hôm nay lại đẹp thế này, mà trong bụng hắn lại có ngần ấy quẩy. Thế nhưng, hôm nay hắn là người bảo vệ của Thụy Xuan, hắn vừa biết Thụy Xuan là người đọc sách, không quen đi bộ, lại hiểu anh từng hộc máu, càng không thể lao động quá sức, thế nên không thể mặc ý mình mà cứ thế đi thẳng được. "Chúng ta thuê xe mui kín nhé?" Hắn hỏi.
Thụy Xuan lắc đầu. Anh biết tội lỗi của việc ngồi xe mui kín lớn cỡ nào. Anh vẫn nhớ hồi bé cùng mẹ ngồi xe mui kín đi ăn giếng đốt giấy, đầu của anh đã bị va đập đến u lồi góc cạnh ra sao.
"Thuê xe kéo nhé?"
"Toàn đường đất, kéo không nổi đâu!"
"Cưỡi lừa thế nào?" Cho dù đôi mắt cận thị của Tôn Thất không nhìn thấy mấy con lừa nhỏ ở đầu phố, thì hắn cũng nghe thấy tiếng lục lạc của chúng rồi.
Thụy Xuan lắc đầu. Người thành phố sợ súc vật, đến con lừa con còn sợ khuất phục không nổi.
"Đi bộ cho lành! Vừa ấm áp, vừa tự do!" Lúc này Tôn Thất mới nói ra ý thật. "Thế nhưng, cậu đi được xa thế ấy à? Mệt mỏi thì không phải chuyện đùa đâu!"
"Đi chậm rãi, được chứ!" Dù nói vậy, nhưng Thụy Xuan vốn chẳng hề cố ý đi chậm. Thực ra, trong lòng anh cực kỳ sốt ruột, chỉ hận không thể bước một bước là đến ngay bãi tha ma.
Ra khỏi vùng ngoại ô, họ bước lên con đường đất lớn. Mặt trời đã lên cao. Mặt trời ở đây không giống như trong thành phải quẹo qua bao mái hiên, rẽ qua bao góc tường mới chiếu được vào vạn vật, mà vừa nhô lên là chiếu thẳng từ nơi gần nhất đến nơi xa tột tắp. Cúi đầu, họ nhìn thấy cái bóng nhàn nhạt của chính mình trên đất vàng; ngẩng đầu, họ nhìn thấy cánh đồng vàng vô tận đều được ánh nắng chiếu sáng. Cơn gió sớm mai kia đã ngừng thổi, mặt trời rất đỏ và rất thấp, như muốn nhanh chóng biến mùa đông thành mùa xuân. Không khí vẫn rất lạnh, nhưng khô ráo, trong lành, khiến người ta cảm thấy sảng khoái. Thụy Xuan không kìm được mà ngẩng đầu lên. Sự trống trải, thanh mát, sáng sủa này giống như mở toang trái tim anh, khiến anh không tài nào không phấn chấn.
Trên đường hầu như không có người qua lại, chỉ thỉnh thoảng bắt gặp một cỗ xe lớn, cùng một hai đứa trẻ hoặc cụ ông đi nhặt phân. Nhìn về hướng nào, hướng ấy là ruộng đồng màu vàng, không một ngọn cỏ xanh, không một nhành cây nhỏ, chỉ toàn một một màu phẳng lì, vàng óng, trông như một vùng biển cạn. Đằng xa có mấy gốc cây không lá, đằng sau cây ắt có một ngôi làng nhỏ, có lẽ chỉ chừng ba năm hộ dân; làn khói bếp bay thẳng, tròn vo, chầm chậm bốc lên cạnh tán cây. Tiếng gà gáy và chó sủa vọng đến từ trong làng, vừa mơ hồ, lại vừa có vẻ rất rõ ràng, truyền vào tai người qua đường. Ngôi làng nhỏ gần đường lớn còn phát ra tiếng người sắc lảnh quát tháo trâu ngựa hoặc con trẻ, phần lớn là tiếng phụ nữ, sắc bén như muốn vạch rách bầu trời xanh một đường. Ở đó, còn có những thiếu phụ hoặc cô gái mặc áo bông đỏ đang đẩy cối xay ngoài hàng rào. Khắp nơi chẳng có lấy một giọt nước, chỗ nào cũng khô khốc, cỗ xe lớn từ đằng xa tới từ tận đâu đã hất tung lên một đám bụi vàng. Mặt đất khô rang, trên trời không một gợn mây, trong không khí không một giọt hơi ẩm, ngay cả những ngôi làng lớn nhỏ gần xa dường như cũng chẳng có chút hơi ấm hay hơi ẩm nào, bức tường đất vàng, hay hàng rào vàng, cùng thân cây xám xịt, đều khô khốc, trông như vừa được vẽ bằng phấn màu.
Cứ nhìn mãi nhìn mãi, mắt Thụy Xuan có hơi hoa lên. Những sắc màu đơn điệu ấy, dưới ánh nắng chói chang, như đâm mạnh vào mắt anh, khiến anh cảm thấy khó chịu. Anh cúi đầu xuống. Thế nhưng lớp đất vàng cứng nhắc mà vẫn có thể bay bổng dưới chân cũng chói mắt không kém, hơn nữa những thửa ruộng vừa được cày xới ở hai bên đường, từng luống từng luống, từng cục từng cục, lại càng khiến anh hoa mắt chóng mặt. Đó chẳng phải là những luống ruộng, mà là một thứ sóng đất hoang vu, đơn điệu nào đó. Anh không còn cảm thấy sảng khoái như lúc nãy nữa. Anh nhắm hờ mắt, không nhìn đằng xa, cũng không nhìn dưới chân, cứ thế bước thấp bước cao mà đi. Anh đã bước vào vùng hoang mạc Bắc Bình đơn điệu, tuy cách Bắc Bình chỉ vài bước chân, nhưng dường như đã đến sa mạc hoang vu nào rồi. Càng đi, chân càng nặng trĩu. Lớp đất vàng mềm mại ấy như muốn níu lấy đế giày anh, phải dùng sức rất lớn mới rút lên được. Anh đổ mồ hôi.
Tôn Thất cũng đổ mồ hôi. Hắn vốn định ba hoa chích chòe tán phét linh tinh với Thụy Xuan để Thụy Xuan trong lòng không chỉ chăm chăm nghĩ đến chuyện tang lễ. Thế nhưng, hắn không dám nói nhiều, hắn phải giữ lại nước bọt trong miệng. Chỗ nào cũng khô khốc, mà gần xa cũng chẳng có hàng trà quán nào. Hắn hối hận vì đã không ép Thụy Xuan thuê xe hoặc cưỡi lừa.
Lặng lẽ không tiếng động, họ bước về phía trước. Lớp đất vàng mịn lẫn mùi nước tiểu ngựa rơi trên giày họ, luồn vào trong tất, lấp đầy những nếp áo, lỗ mũi và lỗ tai của họ, thậm chí còn lọt cả vào cổ họng họ. Trời càng xanh hơn, ánh nắng càng rực rỡ ấm áp hơn, thế nhưng họ lại cảm thấy mình bị nhét vào một cái tổ đất vừa to vừa nhỏ, vừa chói chang vừa mơ hồ.
Mãi mới thấy, họ đã nhìn thấy thành đất — cái Bắc Bình thời kỳ giặc Thát thống trị nay đã bị người ta lãng quên, chỉ còn lại vài ngọn đồi đất nhỏ. Nhìn thấy thành đất, Thụy Xuan bước nhanh hơn. Ở bên kia thành đất, anh sẽ nhìn thấy cụ già đáng yêu nhất — Thường nhị gia. Anh sẽ ngậm ngùi rơi nước mắt kể cho Thường nhị gia nghe cha anh đã qua đời ra sao, chết thê thảm thế nào. Với người khác, anh không thích tùy tiện kể lể nỗi uất ức, nhưng Thường nhị gia không phải là người bạn qua loa, cũng chẳng phải là kẻ vô tâm. Thường nhị gia, theo cái nhìn của anh, là người tốt có thể xếp vào cùng một loại với cha anh. Anh nên, bắt buộc phải, kể hết mọi chuyện cho Thường nhị gia nghe, còn chưa vòng qua thành đất, trong lòng anh đã nhìn thấy chốn ở của Thường nhị gia: Trước cửa có một khoảng sân nhỏ, dài, sáng sủa; bên trái có hai cây liễu, dưới gốc cây có một chiếc cối xay đá; hàng rào ngắn ngủn chỉ cao ngang người, thế nên từ đằng xa là có thể nhìn thấy ngô vàng óng cùng mấy chuỗi ớt đỏ rực phơi trên mái nhà. Anh cũng tưởng tượng ra cảnh tượng trong nhà Thường nhị gia, không chỉ là cảnh tượng, mà còn ngửi thấy thứ mùi khói củi quen thuộc ở khắp nơi, không thơm tho gì cho cam, nhưng khiến người ta cảm thấy ấm áp. Trong căn nhà ấy, thứ ấm áp nhất đương nhiên là tiếng nói tiếng cười của Thường nhị gia.
"Sắp tới rồi! Vòng qua thành đất là tới!" Anh bảo Tôn Thất.
Vòng qua thành đất, anh dụi dụi mắt. Hả? Chỉ còn mỗi hai cây liễu đó thôi, còn lại biến đi đằng nào hết rồi! Anh không thể tin nổi mắt mình, quên cả mệt mỏi, anh bắt đầu chạy về phía trước. Cách cây liễu còn vài trượng, anh đứng sững lại, nhìn cho rõ: Nơi đó chỉ có một đống tro tàn, ngay cả cối xay cũng chẳng thấy tăm hơi.
Anh ngẩn người, như bị đóng đinh tại chỗ.
"Sao thế? Sao thế?" Tôn Thất khó hiểu hỏi.
Thụy Xuan không đáp nổi. Lại ngẩn người một hồi lâu, anh ngoảnh đầu nhìn bãi tha ma, rồi chậm rãi bước qua. Từ khi người Nhật chiếm đóng Bắc Bình, anh chưa từng lên mồ mả lần nào. Mặc dù vậy, anh lại rất yên tâm, anh biết Thường nhị gia sẽ mãi mãi đắp nấm mồ thật tròn, sẽ không vì không ai đến đốt giấy mà lười biếng. Hôm nay, mấy nấm mồ kia trông không hề cao ráo hay ngăn nắp như trước đây. Cỏ dại bò lổm ngổm trên nấm mồ, đất sụt đi rất nhiều. Anh ngây người nhìn mấy đống đất nhếch nhác, bên khuyết bên mẻ, có lẽ sẽ dần dần bị gió mưa xóa sổ ấy. Nhìn một lúc lâu, anh ngồi phịch xuống mảnh đất khô rang ấy.
"Chuyện gì thế này?" Tôn Thất cũng ngồi xuống theo.
Thụy Xuan vô thức vò một nhúm đất vàng trong tay, đơn giản kể lại đầu đuôi cho Tôn Thất nghe.
"Hỏng bét rồi!" Tôn Thất lo sốt vó. "Không có Thường nhị gia đào huyệt giúp, chúng ta đi tìm ai đây?"
Im lặng suốt một hồi lâu, Thụy Xuan đứng phắt dậy, nhìn lại hai cây liễu nhà họ Thường. Cách cây liễu còn khoảng vài mũi tên bắn, anh nhìn thấy nhà họ Mã, cũng rất nhỏ, nhưng cây cối nhiều hơn, hơn nữa còn có một cây thông. Anh nhớ lần Thường nhị gia vào thành, bị phạt quỳ ở cổng thành, chính là vì đi mua thuốc Lục thần hoàn cho đại thiếu gia nhà họ Mã. "Thử tìm nhà họ Mã xem!" Anh chỉ chỉ về phía cây thông.
Đến cạnh cây liễu, Tôn Thất nhặt một cành liễu, "Chó nhà quê dữ lắm! Cầm lấy ít đồ phòng thân đi!"
Vừa dứt lời, họ đã nghe thấy tiếng chó sủa — vùng quê đất rộng người thưa, lũ chó cứ nhìn thấy bóng người đằng xa là sủa âme ĩ suốt nửa ngày. Thụy Xuan như chẳng thèm để ý, vẫn chậm rãi bước về phía trước. Hai con chó lông lá trông chẳng lấy gì làm đẹp đẽ mà cứ tưởng mình dũng cảm, vĩ đại lắm, con thì vàng vàng, con thì xám xám lao xông tới. Thụy Xuan vẫn thong thả bước đi, đi thẳng về phía con chó. Lũ chó nhường đường cho Thụy Xuan, lao thẳng vào Tôn Thất, bởi trong tay hắn cầm cành liễu.
Tôn Thất trổ tài võ nghệ, múa cây gậy vô cùng lanh lẹ, thế nhưng không những chẳng đánh lui được chó, lại còn làm đầu gối mình đập vào đau nhói. Hắn la oai oái: "Tránh ra! Đánh cho mày xem! Nhìn chó kìa! Có ai không? Tránh chó!"
Từ nhà họ Mã chạy ra một đám trẻ con, có trai có gái, đứa nào đứa nấy bẩn thỉu như nhau, vết bẩn trên bộ quần áo nhỏ dưới ánh nắng chiếu vào lóe sáng, trông cứ như đang mặc giáp sắt vậy.
Mấy đứa trẻ la hét một hồi, la gọi được một người phụ nữ trẻ tuổi ra — đại khái là vợ đại thiếu gia nhà họ Mã. Tiếng quát tháo sắc lảnh mà mảnh mai của cô ta đã chặn đứng tiếng chó sủa điên cuồng lại. Lũ chó lùi ra xa một chút, phục rạp xuống đất, nhìn cổ chân Tôn Thất, gừ gừ — gừ gừ — gừ gừ uy hiếp.
Thụy Xuan nói vài câu với người phụ nữ trẻ, cô ta đã hiểu rõ sự tình. Cô ta biết nhà họ Kỳ, vì thường xuyên nghe Thường nhị gia nhắc đến. Cô ta nằng nặc mời khách vào nhà ngồi, cô ta có cách, chuyện đào huyệt không thành vấn đề. Cô ta đi đầu dẫn đường, Thụy Xuan, Tôn Thất, lũ trẻ, và hai con chó, tất cả đều lủi thủi đi theo sau. Trong nhà rất tối, rất bẩn, rất bừa bộn, rất hôi thối, nhưng sự thành khẩn và khách khí của người phụ nữ trẻ đã khỏa lấp đi tất cả những nhược điểm ấy. Cô ta xin lỗi, tay quét dọn chướng ngại vật tứ tung, tìm chỗ ngồi cho khách. Sau đó, cô ta sai đứa con trai cao người đi nhóm củi đun nước, bảo đứa con gái lớn đi rửa mấy củ khoai lang để khách lót dạ: "Ây da, đến chỗ chúng tôi, là chịu khổ rồi! Không có đồ ăn, chẳng có thức uống gì cả!" Giọng Bắc Bình của cô ta chuẩn xác mà lảnh lót, mộc mạc và dễ nghe hơn giọng của người trong thành. Tiếp đó, cô ta sai những đứa nhỏ hơn, chưa biết làm việc nhưng chạy nhanh hơn, tản ra đi tìm đàn ông trong nhà — người thì đi nhặt phân, người thì hóng chuyện nhà hàng xóm. Cuối cùng, cô ta đá văng hai con chó ra ngoài cửa, khiến Tôn Thất cảm thấy bình yên hơn một chút.
Thằng bé nhanh chóng nhóm củi lên, trong nhà lập tức chật ních khói. Tôn Thất hắt xì liên hồi. Khói còn chưa tan, nước trà đã đun xong. Hai chiếc bát sành màu vàng lớn, đựng đầy thứ nước màu vàng nhạt — trà được làm bằng lá cây táo ta non. Rồi con bé dùng vạt áo ủ mấy củ khoai lang ruột đỏ to tướng vừa mới rửa sạch, không dám đưa thẳng cho khách, cứ lóng ngóng đi vòng quanh trong nhà.
Thụy Xuan không có tâm trí đâu để nghĩ ngợi gì, thế nhưng nước mắt anh không kìm được mà trào ra khóe mi. Đây là người Trung Quốc, văn hóa Trung Quốc! Đồ đạc trong cả căn nhà này, đại khái tổng cộng không đáng nổi mấy chục đồng. Những đứa trẻ và người lớn này có lẽ bất cứ lúc nào cũng có thể chết đói chết rét, hoặc bị người Nhật sát hại. Thế nhưng, họ vẫn có lễ nghĩa, vẫn có tấm lòng nhiệt tình, vẫn sẵn sàng giúp đỡ người khác, vẫn không hề chán nản cúi đầu. Họ chẳng có cái gì cả, ngay cả một bộ quần áo sạch sẽ, với một ít cặn trà, cũng không có, thế nhưng họ lại dường như có tất cả. Họ có sinh mệnh của chính mình cùng lịch sử mấy ngàn năm! Họ sống mà trông như không phải đang sống, mà là đang giãy giụa vì một thứ trách nhiệm và sứ mệnh nào đó mà họ vốn chẳng tài nào hiểu nổi! Lột bỏ những bộ quần áo rách rưới bẩn thỉu ấy đi, họ sẽ thánh thiện, vĩ đại và kiên cường y như vua Nghiêu vua Thuấn!
Cụ già họ Mã hơn năm mươi tuổi về trước, theo sát phía sau là hai người đàn ông trẻ tuổi. Cụ già họ Mã sảng khoái nhận lời ngay, ông và các con trai sẽ lập tức đi đào huyệt.
Thụy Xuan uống cạn bát nước vàng, rồi cầm một củ khoai lang sống, anh vốn không muốn ăn, mà là để cho người phụ nữ trẻ và lũ trẻ yên tâm.
Cụ già và mấy thanh niên tìm dụng cụ đào huyệt, Thụy Xuan, Tôn Thất đi theo họ ra đến bãi tha ma. Phía sau, thằng bé xách ấm sành lớn, cầm hai chiếc bát sành, bé gái lại ôm khoai lang, cũng đều lẽo đẽo theo sau.
Thụy Xuan vừa chỉ định địa điểm đào huyệt xong, liền hỏi cụ già họ Mã: "Thường nhị gia đâu rồi?" Cụ già họ Mã ngẩn người một lúc, chỉ chỉ về hướng Tây. Ở đó có một nấm mồ mới. "Đã..." Thụy Xuan chỉ thốt ra được có một chữ ấy, lồng ngực anh lại có chút ngứa rát.
Cụ già thở dài một tiếng, chống cán cuốc, mắt nhìn chằm chằm nấm mồ của Thường nhị gia, ngẩn người hồi lâu.
"Chết thế nào vậy?" Thụy Xuan day day ngực hỏi.
Cụ già vừa xúc đất vừa đáp: "Người tốt đấy! Người tốt đấy! Người tốt mà chết thảm quá! Lần đó, nó đi mua thuốc cho thằng cả nhà tôi, chẳng phải là..."
"Tôi biết rồi!" Thụy Xuan muốn bảo cụ già kể ngắn gọn một chút.
"Phải đấy, cậu biết rồi. Về nhà xong, nó nằm liền ba ngày ba đêm, trà không nghĩ, cơm không màng! Chỗ này của nó," cụ già chỉ chỉ tim mình, "chỗ này bị thương rồi! Chúng tôi khuyên mãi, khuyên mãi, thế mà không cởi bỏ được cái nút thắt trong lòng nó, nó cứ hỏi tôi một câu: Tôi có lỗi gì chứ? Người Nhật lại phạt tôi quỳ? Dần dần, nó gượng dậy, nhưng vẫn không chịu ăn uống gì mấy. Chúng tôi đều khuyên nó tìm ít thuốc mà uống, nó bảo nó không có bệnh, một chút bệnh cũng không có. Cậu biết đấy, tính khí nó bướng bỉnh thế nào. Dần dần, nó lại nằm liệt giường, đi ngoài ra máu, đi ngoài ra máu! Thế mà chúng tôi nào có hay, nó nhất quyết không chịu nói cho chúng tôi biết. Cứ thế mãi, nó — một con người khỏe mạnh cường tráng dường thế — lại biến thành một bộ xương khô. Đến lúc sắp trút hơi thở cuối cùng, nó gọi tất cả chúng tôi đến, trước mặt mọi người, nó hỏi con trai mình, thằng Đại Ngưu, mày có cốt khí không? Có cốt khí không? Hãy trả thù cho tao! Trả thù! Mãi cho đến lúc chết, miệng nó vẫn cứ lẩm bẩm, lúc thì thành tiếng, lúc thì không thành tiếng, đúng hai chữ ấy — Trả thù!" Cụ già ưỡn thẳng lưng, lại liếc nhìn nấm mồ của Thường nhị gia một cái. "Tính khí thằng Đại Ngưu còn bướng bỉnh hơn cả bố nó, nó khắc cốt ghi tâm hai chữ trả thù. Nó cứ lầm rầm lầu bầu trước mộ từ sáng đến tối. Chúng tôi đều thấy sợ. Nói gì thì nói, nếu nó thực sự đi giết một người Nhật, hừ, nhà cửa trong vòng năm dặm này sẽ bị người Nhật đốt sạch sành sanh cho mà xem. Chúng tôi khuyên can đủ điều, suýt thì quỳ xuống lạy nó, nó không nghe; nó bảo nó là người có cốt khí. Đợi đến mùa gặt, người Nhật phái người đến giám sát chúng tôi, ngay cả rơm lúa thu hoạch được bao nhiêu cân cũng ghi chép lại. Sau đó, họ điều xe lớn tới, gom lúa, cả rơm lúa nữa, chở đi sạch. Họ bảo chúng tôi rằng: Chở đi xong, sẽ phát lại cho chúng tôi, đừng có lo lắng. Chúng tôi sao có thể không lo cho được? Ai mà thèm tin lời bọn chúng chứ? Thằng Đại Ngưu cứ thản nhiên hỏi đi hỏi lại mấy tên đó: Người Nhật có tới không? Người Nhật có tới không? Chúng tôi biết, nó đang đợi người Nhật tới để ra tay. Con người ta ấy mà, Kỳ đại gia, đúng là thứ kỳ lạ! Chúng tôi thừa biết lương thực bị chúng cướp đi, sớm muộn gì cũng chết đói, thế mà chúng tôi vẫn sợ thằng Đại Ngưu gây họa, cứ như thể thằng Đại Ngưu ngoan ngoãn thì chúng tôi mới có đường sống vậy!" Cụ già cười thảm một tiếng, uống một bát lớn nước trà lá táo. Dùng mu bàn tay quẹt miệng, ông nói tiếp: "Thằng Đại Ngưu đưa vợ con về nhà ngoại nó, rồi mua ít rượu, mời mấy tên cướp lương thực đến nhà. Chúng tôi đoán chừng: Nó không muốn đợi người Nhật nữa, tính dọn dẹp mấy kẻ làm tay sai cho người Nhật trước, để xả giận. Bọn chúng uống liền một mạch đến tận lúc mặt trời lặn. Tầm vừa bước sang canh một, chúng tôi nhìn thấy ánh lửa. Lửa bùng lên rất nhanh, rồi cũng tắt lẹ làng; cháy sạch sành sanh, trơ lại mỗi hai cây liễu đó. Mùi khét lẹt, chúng tôi biết mấy tên kia chắc chắn đã bị thiêu chết trong đó. Thằng Đại Ngưu chết cháy ở trong ấy, hay là trốn thoát được, không ai hay biết! Tim chúng tôi thắt lại một cục, sợ người Nhật đến tàn sát cả làng. Thế mà bọn chúng cho đến nay vẫn chưa hề tới. Tôi đoán chừng, chắc là mấy kẻ chết đều là người Trung Quốc, nên người Nhật chẳng thèm để tâm đến chuyện này. Một gia đình tốt biết bao, cứ thế mà lụi tàn, lụi tàn, lụi tàn giống như một giấc mơ vậy!"
Cụ già nói dứt lời, đứng thẳng người dậy, nhìn hai cây liễu, lại nhìn hai nấm mồ hai bên. Ánh mắt Thụy Xuan dõi theo hướng nhìn sang trái sang phải của cụ già, thế nhưng hình như chẳng nhìn thấy gì; tất cả, tất cả rồi sẽ hóa hư không, rồi sẽ chết đi, cả đại mảnh đất này sẽ biến thành một tờ giấy, đến một cọng cỏ cũng chẳng còn! Mọi thứ đều trống rỗng, chính anh cũng trống rỗng, chẳng có tác dụng gì, chẳng có cách nào, chỉ đành chờ đợi chết đi trong tĩnh lặng, diệt vong cùng vạn vật!
Đến trưa, huyệt đã đào xong, Thụy Xuan biếu cụ già họ Mã ít tiền, cụ già nhất quyết không chịu nhận, cho đến khi Tôn Thất thề thốt: "Cụ mà không nhận, cháu là con chó con!" Cụ già mới chịu nhận một nửa. Thụy Xuan nhét nửa còn lại vào tay đứa bé trai xách ấm trà.
Thụy Xuan không quay lại nhà họ Mã nữa, dù cụ già hết lời thành tâm khuyên nhủ. Anh đến trước mộ Thường nhị gia, rưng rưng dập đầu ba cái, miệng lầm bầm lẩm bẩm: "Nhị gia ơi, đợi nhé, bố cháu sắp đến làm bạn với gia rồi đây!"
Tôn Thất nảy ra ý kiến hay, chủ trương đổi đi con đường lớn phía tây, vì họ có thể tiện chân ghé qua Tam Tiên quán xem thử. Cụ già họ Mã tiễn họ đi một đoạn đường rất xa, mới quay người về nhà.
Trong Tam Tiên quán đã có mấy người thân thích nhà họ Kỳ cùng Thụy Phong túc trực, đợi người nhà họ Kỳ đến đông đủ là nhập quan. Thụy Phong đã mặc áo tang, viền mắt đỏ hoe ngồi tán phét với mọi người, miệng không dứt lời oán thán cái chết của cha là oan uổng, chịu thiệt thòi, — không phải vì cha chết trong tay người Nhật, mà là vì tang sự làm quá đơn sơ, trông không được nở mày nở mặt cho lắm. Lời qua tiếng lại, cậu ta cũng bày tỏ rằng mình không phải gánh trách nhiệm, bởi Thụy Xuan vừa chủ trì gia đình, lại vừa có tính cách quỷ Tây, không hiểu thế nào là tranh thủ mặt mũi, mà chỉ biết khâu tiền vào xương sườn. Nhìn thấy đại ca và Tôn Thất bước vào, cậu ta càng la hét tợn hơn, sợ đại ca không hiểu ý mình. Thấy Thụy Xuan phớt lờ mình, cậu ta liền nhân đó khóc rống lên một trận cho ra trò, rồi xấn sổ đi mua thuốc lá ngon, trà ngon rượu ngon cho thân thích bạn bè, cứ như thể cậu ta có thù với tiền bạc vậy.
Bốn giờ rưỡi, Thiên Hữu nhập quan.