Xác chết của Thiên Hữu không trôi dạt ra sông lớn hay biển cả, mà bị băng, rong rêu và rễ cây vướng lại, đông cứng bên bờ sông.
Sáng tinh mơ ngày hôm sau đã có người phát hiện ra thi thể, đến chiều tối tin dữ mới truyền đến nhà họ Kỳ. Nỗi bi thương của Kỳ lão nhân là không thể diễn tả bằng lời. Tầng kiên cố nhất, gần gũi nhất, già dặn và đáng tin cậy nhất trong đại gia đình tứ đại đồng đường bất ngờ lại bị phá hỏng trước! Ông có thể tưởng tượng ra cái chết của chính mình, và cái chết của con dâu — người lúc nào cũng ốm yếu bệnh tật. Ông thậm chí có thể tưởng tượng ra cái chết của đứa cháu đích tôn thứ ba. Nhưng ông đời nào ngờ Thiên Hữu lại chết, hơn nữa lại chết thảm thế này! Ôi ông trời thật là vô tri, vô tình, không chút lương tâm, lại cướp đi người quan trọng và già dặn nhường ấy: "Ta có ích gì chứ? Hỡi ông trời, sao không cho ta chết thay cho Thiên Hữu?" Lão nhân giậm chân chất vấn ông trời. Sau đó, ông nguyền rủa người Nhật Bản. Ông quên đi quy củ, quên đi sợ hãi, mà lớn tiếng mắng nhiếc. Vừa mắng vừa khóc, khóc đến mức không còn phát ra tiếng nổi.
Nước mắt của vợ Thiên Hữu chảy xuống từng chuỗi, toàn thân run rẩy, nhưng từ đầu đến chói không thốt ra tiếng nào. Một lát sau, tròng mắt cô ngược lên, ngất lịm đi.
Vận Mai vừa khóc vừa khuyên giải ông nội, vừa gọi mẹ chồng. Hai đứa trẻ ngơ ngác không hiểu chuyện gì, kéo mép áo cô, nhất quyết không buông tay.
Thụy Phong, ngày thường chưa từng tận hiếu với cha dù chỉ một chút, nay cũng há hốc mồm khóc oà lên.
Dần dần, vợ Thiên Hữu tỉnh lại. Lúc này cô mới dám cất tiếng khóc to. Vận Mai cũng khóc cùng mẹ chồng.
Sau trận khóc lóc náo loạn một hồi, trong sân bỗng chốc im bặt. Nước mắt vẫn rơi, nước mũi vẫn chảy, nhưng không còn phát ra tiếng động, tựa như cơn bão tuyết qua đi, chỉ còn lại trận mưa lất phất. Bi phẫn, đau thương đều đã trút hết, lòng mọi người trống rỗng, không biết suy nghĩ, chẳng nhớ phải làm gì nữa. Họ dường như vẫn đang sống, lại như đã chết nửa phần, ai nấy đều cúi đầu rơi lệ, ngẩn người.
Ngẩn ngơ bao lâu không rõ, Vận Mai là người lên tiếng trước: "Nhị gia, đi tìm anh con về đi!"
Câu nói ấy tựa như một tiếng sét đánh động đám mây đen dày đặc, cơn mưa lớn lập tức trút xuống, mọi người lại òa lên khóc lóc. Vận Mai khuyên người này, an ủi người nọ, hoàn toàn vô ích, ai nấy chỉ mải trút bỏ nỗi đau thương, hoàn toàn không nghe thấy tiếng cô.
Vợ Thiên Hữu ngồi bên mép giường sưởi, đã không thể cử động, tay chân lạnh ngắt như băng. Gương mặt Kỳ lão nhân dường như bỗng thu nhỏ lại một vòng. Tay tì lên đầu gối, ông không thể khóc được nữa, mà chỉ run rẩy gào lên thảm thiết. Tiếng khóc của Thụy Phong bi tráng hơn bất cứ ai, cậu ta chẳng biết mình đang khóc vì điều gì, mà chỉ cảm thấy việc cất tiếng khóc lớn khiến lòng mình dễ chịu hơn.
Vận Mai lau nước mắt, kéo vai Thụy Phong lay mấy cái: "Đi tìm đại gia về mau!" Giọng cô sắc bén nhường nào, thần sắc cô khẩn thiết nhường nào, khiến Thụy Phong không thể không nín tiếng khóc. Ngay cả Kỳ lão nhân cũng cảm nhận được sự chấn động nào đó, chợt bừng tỉnh. Lão nhân cũng gạt giọng hét lên: "Đi tìm anh con về!"
Lúc này, Tiểu Văn và vợ của Lưu sư phó đều chạy vào. Từ khi Lưu sư phó đi, cứ đến ngày phát lương là Thụy Phong nhất định bảo Vận Mai đem sáu đồng tiền qua đưa cho Lưu thái thái. Lưu thái thái là người lùn đậm, phụ nữ nhà quê cực kỳ khỏe mạnh, rất chịu khó. Ngoài số tiền nhà họ Kỳ chu cấp, bà còn nhận thêm đồ về khâu vá giặt giũ từ các cửa hiệu để kiếm chút tiền tiêu vặt. Bà cũng thường xuyên sang nhà họ Kỳ, giật lấy công việc trong tay Vận Mai, tranh thủ làm cho xong xuôi. Vốn là người nhà quê, tay nghề tuy thô nhưng vô cùng chắc chắn; những đôi giày vải bà làm cho Tiểu Thuận và các em, thân giày cứng, đế giày dày, một đôi thật sự có thể mang bằng hai đôi. Bà ít khi nói chuyện, nhưng hễ mở miệng là lại vô cùng thú vị và sâu sắc, thế nên đã trở thành bạn tốt với vợ Thiên Hữu và Vận Mai. Còn với đàn ông nhà họ Kỳ thì bà ít khi chào hỏi; dẫu là người nhà quê nhưng bà rất biết điều. Tiểu Văn hiếm khi bước chân sang nhà họ Kỳ. Anh ta biết người nhà họ Kỳ đa phần là những kẻ giữ khuôn phép cũ, hoặc có lẽ không thích nghề nghiệp và hành động của mình, không tiện qua lại nhiều kẻo gây phiền phức. Anh ta không hề coi thường bản thân, nhưng cũng tôn trọng người khác, thế nên luôn giữ một khoảng cách đúng mực để bảo vệ thể diện của mình. Hôm nay, nghe thấy tiếng khóc ở nhà họ Kỳ quá thảm thiết, anh ta không thể không sang xem xét thế nào.
Vừa đối mặt, Thụy Phong liền dập đầu một cái với hai vị hàng xóm. Họ lập tức hiểu nhà họ Kỳ đã có chuyện tang tóc. Tiểu Văn và Lưu thái thái đều không dám hỏi người mất là ai, chỉ đảo mắt nhìn bốn phía. Thụy Phong thốt lên một câu: "Lão gia tử..." Nước mắt của Tiểu Văn và Lưu thái thái lập tức ngấn quanh tròng. Dù họ chẳng có giao du gì với Thiên Hữu, nhưng ai nấy đều biết Thiên Hữu là người vô cùng quy củ thật thà, nên cảm thấy vô cùng đáng tiếc.
Lưu thái thái liền chạy đi hầu hạ vợ Thiên Hữu và chiếu cố bọn trẻ.
Tiểu Văn lập tức hỏi: "Có việc gì cần đến tôi không?"
Kỳ lão nhân vốn không mấy coi trọng Tiểu Văn, nhưng lúc này ông lại nắm chặt lấy tay anh ta. "Văn gia, nó chết thảm lắm! Thảm lắm!" Đôi mắt của lão nhân vốn dĩ đã nhỏ, giờ lại sưng đỏ lên, gần như che lấp hoàn toàn tròng mắt.
Vận Mai lại cất lời: "Văn gia, gọi điện thoại cho Thụy Xuan đi thôi!" Tiểu Văn sẵn lòng làm việc này.
Kỳ lão nhân nắm lấy Tiểu Văn, đứng phắt dậy: "Văn gia, gọi điện thoại đi! Bảo nó đến ngoài Bình Tắc Môn, ra bờ sông! Bờ sông!" Nói đoạn, ông buông tay Tiểu Văn ra, bảo Thụy Phong: "Đi! Ra khỏi thành!"
"Ông nội, ông không thể đi được!"
Lão nhân giận dữ gầm lên: "Sao tao lại không thể đi? Nó là con trai tao, sao tao lại không thể đi? Cho tao ngã ùm xuống sông chết quách đi cùng nó, tao cũng cam lòng! Đi, Thụy Phong!"
Tiểu Văn vốn ung dung điềm đạm, lúc này lại cắm cổ chạy vụt đi. Anh ta chạy đi xem Lý Tứ gia có ở nhà không. Có nhà. "Tứ đại gia, mau sang nhà họ Kỳ đi! Thiên Hữu chưởng quỹ qua đời rồi!"
"Ai cơ?" Lý Tứ gia không dám tin vào tai mình.
"Thiên Hữu chưởng quỹ! Mau đi thôi!" Tiểu Văn chạy hộc tốc ra ngoài đường để mượn điện thoại.
Tứ đại mụ vừa nghe hiểu sự tình, liền ba chân bốn cẳng chạy sang nhà họ Kỳ. Vừa bước chân vào cửa, mặc kệ trời đất gì, bà đã cất tiếng khóc gào lên.
Lý Tứ gia nắm lấy tay Kỳ lão nhân, hai ông cháu run lẩy bẩy thành một cục. Lý lão nhân vốn quen lo liệu việc tang ma, hiếm khi dao động cảm xúc; nhưng hôm nay, ông thực sự đau lòng. Kỳ lão nhân là bạn thâm giao bao năm của ông, còn Thiên Hữu lại là kẻ quy củ thật thà, chẳng chuốc vạ gây tai họa; hồi mới quen Kỳ lão nhân, Thiên Hữu hãy còn là một đứa trẻ.
Sau trận khóc lóc hỗn loạn, lòng mọi người bắt đầu thấy hơi ổn định trở lại, bởi ai cũng biết Lý Tứ gia là người có cách giải quyết. Lý Tứ gia lau nước mắt, bảo Thụy Phong: "Nhị gia, ra khỏi thành thôi!"
"Tôi cũng đi!" Kỳ lão nhân nói.
"Có tôi đi cùng, cậu còn không yên tâm sao? Đại gia!" Lý Tứ gia biết Kỳ lão nhân đi theo chỉ tổ thêm vướng víu, nên bèn ngăn cản.
Kỳ lão nhân cực kỳ kiên quyết: "Tôi đi cho bằng được!" Để chứng minh mình vẫn đi lại được, không cần ai phải dìu dắt, ông định bước thật nhanh ra ngoài cho mọi người xem. Nào ngờ, vừa đặt chân xuống bậc thềm ngoài hiên, ông suýt ngã nhào. Cố gượng đứng vững, đôi chân ông chẳng thể nhấc lên nổi nữa, chỉ còn biết run rẩy.
Vợ Thiên Hữu cũng muốn đi. Thiên Hữu là chồng cô, cô tường tận mọi thứ về anh, thế nên cô cũng phải tận mắt xem chồng mình đã chết ra sao.
Lý Tứ gia ngăn Kỳ lão nhân và vợ Thiên Hữu lại: "Tôi thề, nhất định sẽ cho hai người nhìn thấy thi thể cậu ấy! Bây giờ thì hai người đừng đi! Đợi tôi lo liệu đâu vào đấy hết rồi, tôi quay lại đón hai người, không được sao?"
Kỳ lão nhân trợn trừng đôi mắt nhỏ, vô ích thôi, ông vẫn chẳng nhấc chân lên nổi. "Mẹ!" Vận Mai nài nỉ mẹ chồng. "Mẹ đừng đi nữa nhé! Mẹ không đi, cũng coi như giúp ông nội dễ chịu hơn một chút!"
Vợ Thiên Hữu ràn rụa nước mắt, gật đầu. Kỳ lão nhân được Tứ đại mụ dìu vào trong nhà.
Lý Tứ gia và Thụy Phong sải bước đi ra. Họ vừa ra đến cửa, Tiểu Văn và Tôn Thất đã cùng đi tới. Tiểu Văn đã gọi điện xong, còn Tôn Thất là người tình cờ gặp Tiểu Văn trên đường. Ngày thường, Tôn Thất tuy không có ác cảm gì với Tiểu Văn, nhưng cũng chẳng mặn nồng giao du. Chỉ riêng chuyện đầu tóc mà nói, Tiểu Văn luôn đến tiệm cắt tóc cạo mặt hạng sang, còn vợ Tiểu Văn mỗi khi dự tiệc sang trọng là lại đến tiệm làm tóc do người Thượng Hải mở để uốn tóc. Những điều đó khiến Tôn Thất cảm thấy có chút chướng tai gai mắt, không mấy mặn mà chào hỏi vợ chồng nhà họ Văn. Hôm nay, anh ta và Tiểu Văn bỗng chốc hóa thành bạn tốt, bởi Tiểu Văn đã chịu giúp đỡ nhà họ Kỳ, điều đó chứng tỏ tâm địa Tiểu Văn không hề tồi. Hoạn nạn khiến lòng người dễ dàng xích lại gần nhau.
Tiểu Văn không biết nói gì, chỉ lặng lẽ hút thuốc hết điếu này đến điếu khác. Lời Tôn Thất thốt ra rất tự nhiên, lại vô cùng phẫn uất, khiến Kỳ lão nhân vơi bớt phần nào u uất trong lòng. Lão nhân đã nằm trên giường sưởi, một câu cũng chẳng thốt nên lời, nhưng ông vẫn lắng nghe những lời lảm nhảm của Tôn Thất, chốc chốc lại thở dài một tiếng. Giá như không có Tôn Thất đứng bên huyên thuyên không dứt, ông biết chắc mình sẽ lại òa khóc.
Kinh nghiệm nghề nghiệp và cuộc sống giúp Lý Tứ gia dẫu trong lòng vô cùng đau đớn vẫn có thể trù tính mọi chuyện. Đến đầu ngõ, ông ghé vào một quán trà nhỏ gọi hai người, đi vớt xác trước tiên. Sau đó, ông đến một tiệm đồ tang trên phố Hộ Quốc Tự, mua thiếu hai bộ quần áo khâm liệm cần thiết. Dự tính của ông là: vớt thi thể lên, trước tiên cởi bỏ bộ quần áo ngâm nước suốt một đêm, thay bằng đồ khâm liệm — nếu hai bộ này không đẹp, không đủ, sau này nhà họ Kỳ sẽ sắm thêm sau. Thay quần áo xong, ông nghĩ, sẽ tạm quàn thi thể ở Tam Tiên Quan ngoài thành, đợi người nhà họ Kỳ đến lo liệu nhập quan, phát tang. Người Nhật không cho phép xác chết đưa vào thành, hơn nữa khiêng đi khiêng lại cũng quá phiền phức, chi bằng làm lễ ngay trong miếu, rồi sau đó đem chôn.
Những dự tính này vừa nảy ra trong đầu, ông liền hỏi Thụy Phong thấy thế nào. Thụy Phong không có ý kiến gì. Trong lòng cậu ta hoàn toàn trống rỗng, chỉ cảm thấy mình là một người con hiếu thảo vô lo vô nghĩ, đi đến đâu cũng được người ta thương cảm, quả thật vô cùng dễ chịu, lại chẳng thiếu vẻ kiêu hãnh ngầm. Ra khỏi thành, nhìn thấy thi thể — đã được hai người thuê mướn vớt lên, đặt bên bờ sông — Thụy Phong mới thực sự động lòng. Cậu ta bỗng sụp l้อม xuống đất, ôm chầm lấy thi thể, òa khóc nức nở. Lần này, nước mắt của cậu ta là thật, trào ra từ sâu thẳm cõi lòng. Khuôn mặt và thân thể Thiên Hữu đều đã ngâm nước sưng phồng, nhưng trông không đến nỗi quá đáng sợ, vẫn điềm tĩnh và hiền từ như thế. Tay nắm chặt một vốc bùn sông, gương mặt tương đối sạch sẽ, chỉ có chòm râu dính hai cọng cỏ nhỏ.
Lý Tứ gia cũng rơi nước mắt. Đây là Kỳ Thiên Hữu mà ông chứng kiến lớn lên — từ nhỏ đã rụt rè, cả đời chưa từng làm việc gì sai trái, mãi mãi hòa nhã, thật thà, hiếu thắng, điềm đạm! Lão nhân không thể không đau lòng, chuyện này không chỉ vì số mệnh Thiên Hữu phải chịu kiếp nạn ấy, mà còn bởi thế giới đã đổi thay rồi — người thật thà, người tốt, lại phải chết dưới lòng sông!
Thụy Xuan vội vã chạy đến. Vừa nhận được điện thoại, mặt anh lập tức cắt không còn giọt máu. Môi run rẩy, anh chỉ kịp nói với tiên sinh Fushan một câu: "Trong nhà có tang sự!" rồi cắm cổ chạy vụt đi. Anh hầu như không biết mình đã đến ngoài Bình Tắc Môn bằng cách nào. Anh không khóc, nhưng đôi mắt đã nhòa đi chẳng còn nhìn rõ mọi vật trước mặt. Giá như ông nội đột ngột qua đời, anh nhất định sẽ đau đớn khóc lớn. Nhưng đó chỉ là nỗi đau thương, chứ không khiến anh hoảng loạn, bởi ông nội tuổi tác đã cao, cái chết là điều tất yếu không thể tránh khỏi, anh tuyệt nhiên không thể ngờ cha lại đột ngột qua đời. Hơn nữa, anh là con trưởng của cha: dung mạo, tính cách, thái độ, cách nói chuyện của anh, đều giống hệt cha, bởi vì thuở nhỏ, chỉ có cha là hình mẫu của anh, mà cha cũng chỉ có duy nhất một bảo vật là anh để dồn hết trọn vẹn tình yêu thương. Lần đầu tiên ra phố lớn là được cha bồng đi. Lúc anh tập đi là được cha dắt lấy đôi bàn tay nhỏ. Anh học tiểu học, trung học, đại học, đều là chủ ý của cha. Anh kết hôn, làm việc, có con cái của riêng mình, trong biết bao nhiêu chuyện anh đã có thể tự chủ, không cần phải bàn bạc với cha nữa, thế nhưng động cơ và phương pháp xử lý công việc của anh vẫn vô hình trung trùng hợp với cha. Anh không nhất thiết phải bàn luận điều gì với cha, thế nhưng giữa cha và con tồn tại một thứ tình cảm thân thiết không cần nói ra mà vẫn hiểu thấu lòng nhau; chỉ một ánh mắt, một nụ cười là đủ, chẳng cần tốn lời. Cha nhìn anh, hay anh nhìn cha, đều tựa như có thể từ hiện tại nhìn thấu ngược về hai, ba chục năm trước; trong quãng thời gian ấy, chỉ cần anh chìa đôi bàn tay nhỏ ra là cha biết anh muốn đi chơi. Anh có sự nghiệp và học vấn của riêng mình, hoàn toàn khác biệt với cha, thế nhưng ngoài mớ kiến thức và công việc bên ngoài ấy ra, anh cảm thấy bản thân chính là hiện thân của cha. Anh không hoàn toàn là chính mình, cha cũng không hoàn toàn là cha, chỉ khi đặt cha và con lại gần bên nhau, anh mới có thể cảm nhận được sự an toàn, viên mãn. Anh không có tham vọng gì lớn lao, chỉ mong cha sống đến tuổi của ông nội, và anh cũng sẽ đối xử với cha hệt như cách cha đối xử với ông nội, dẫu đã để râu, nhưng vẫn ân cần chăm sóc để cha hưởng chút phước tuổi già. Đây không phải thứ hiếu thuận giả tạo, mà ngặt nỗi, trong lòng anh đó là điều tự nhiên nhất, đáng lẽ phải thế nhất.
Cha lại đột ngột trầm mình xuống nước! Bản thân anh dường như cũng chết đi hơn một nửa! Anh thậm chí còn chẳng kịp nghĩ ngợi nguyên nhân cái chết của cha để mà nguyền rủa người Nhật Bản. Trong mắt anh chỉ tồn tại một người cha bằng xương bằng thịt và một người cha đã chết; cha, đủ mọi hình dáng của người cha — có râu, không râu, đang cười, đang khóc — lần lượt hiện ra trước mắt, rồi chốc lát lại tan biến. Anh chẳng còn tâm trí đâu để nghĩ đến chuyện khác.
Nhìn thấy cha, anh không khóc lớn thành tiếng. Từ trước đến nay anh vốn không biết cách gào khóc thảm thiết. Khóc lóc gào thét chỉ là hạ sách khi đường cùng, mà anh lại là kẻ giỏi lo liệu tính toán, không quen làm trò náo loạn. Anh quỳ sụp xuống đầu cha, qua màn nước mắt ngắm nhìn thân thể ấy. Ngực nhột nhột, cổ họng ngọt lịm, anh ọe ra một búng máu đỏ tươi. Đôi chân nhũn ra, anh ngồi bệt xuống đất. Đất trời quay cuồng. Anh chẳng còn biết trời đất là gì, chỉ biết miệng vẫn lẩm bẩm gọi: "Cha ơi! Cha ơi!"
Hồi lâu, rất lâu sau, anh mới nhìn thấy lại mọi thứ trước mắt, đồng thời nhận ra Lý Tứ gia đang dùng tay đỡ lấy lưng mình.
"Đừng đau lòng thế nữa chứ!" Tứ gia lớn tiếng nói: "Người chết thì không thể sống lại, người sống vẫn phải tiếp tục sống chứ!"
Thụy Xuan lau nước mắt đứng dậy, dùng chân di xóa vết máu đỏ tươi dưới đất. Toàn thân anh chẳng còn chút sức lực, gương mặt trắng bệch đáng sợ. Thế nhưng, anh vẫn phải lo việc công. Dù đau lòng đến đâu, anh rốt cuộc cũng là trụ cột của gia đình, anh phải dồn phần tâm huyết còn chưa cất hết vào việc xoay sở mọi bề.
Anh đồng thuận với cách giải quyết của Lý Tứ gia, quyết định quàn thi thể ở Tam Tiên Quan.
Lý Tứ gia mượn được một tấm ván gỗ, Thụy Xuan, Thụy Phong cùng hai người giúp việc khiêng Thiên Hữu lên, bước về phía miếu. Mặt trời đã ngả về tây, ánh nắng nhạt nhẽo chiếu lên khuôn mặt Thiên Hữu. Thụy Xuan ngắm nhìn gương mặt cha, nước mắt lại rơi, nhỏ xuống đôi chân cha. Toàn thân mỏi nhừ vô lực nhưng anh vẫn vững vàng khiêng tấm ván, từng bước từng bước dịch chuyển về phía trước. Anh cảm thấy có lẽ mình sẽ ngã quỵ xuống mà chẳng thể gượng dậy nổi nữa, thế nhưng anh vẫn gồng mình lê bước, anh nhất định phải khiêng cha đến miếu để an nghỉ.
Tam Tiên Quan rất nhỏ, hai cây bách già trong sân vươn cành vượt ra ngoài tường, tựa hồ để hứng lấy chút ánh sáng và không khí. Bước qua cổng, gương mặt Thiên Hữu không còn vương ánh nắng, thay vào đó là một lớp bóng râm xanh nhạt bao trùm. "Cha ơi!" Thụy Xuan khẽ gọi. "Ngủ ở đây nhé!"
Nơi quàn linh cữu nằm ở hậu viện. Sân nhỏ hơn nữa, nhưng hoàn toàn không có cây cối, gương mặt Thiên Hữu lại bừng sáng trở lại. An vị linh cữu xong, Thụy Xuan ngẩn ngơ nhìn cha. Quả nhiên cha đang ngủ rất ngon, bất động, trông vô cùng thoải mái, tự tại, chẳng mảy may vướng bận ưu phiền. Cuộc sống vốn là giấc mơ, cái chết mới thực sự chân thực, chắc chắn và tự do biết bao! "Anh!" Mắt, mũi, thậm chí cả tai của Thụy Phong đều đỏ hoe. "Lo liệu việc này thế nào đây?"
"Hả?" Thụy Xuan ngỡ ngàng như vừa bừng tỉnh khỏi giấc mộng.
"Em nói là, chúng ta lo tang ma thế nào đây?" Nỗi đau buồn của thằng hai dường như đã vơi đi tám chín phần mười, lại bắt đầu tò mò chuyện tụ tập náo nhiệt. Tang sự, dẫu là tang sự đi nữa, theo cậu ta thấy cũng là dịp tốt để tụ tập đông vui. Mặc áo tang, tụng kinh, đốt vàng mã, dâng rượu, dập đầu, bày tiễn, nhập quan, phát tang, đưa ma... rôm rả biết bao nhiêu! Cậu ta biết mình không có tiền, nhưng đại gia thế nào cũng sẽ nghĩ ra cách kiếm tiền. Con người ta phải biết tận hiếu, cha chỉ chết có một lần thôi, dẫu đại gia có khó khăn đến đâu cũng phải lo liệu tang lễ cho thật náo nhiệt. Chỉ cần đại gia chịu tận hiếu, thì cậu ta — thằng hai — nhất định cũng sẽ vắt óc suy tính, trù phác mọi bề, khiến tang lễ này thật rình rang, thể diện và hoành tráng. Tỷ như: ngày "tiếp tam" sao lại không làm vài con hình nhân ngựa giấy cho hoành tráng, sao không mời mười ba vị hòa thượng tụng kinh suốt một đêm? Đêm canh cỗ bàn phải thịnh soạn hơn một chút, mâm cỗ ít nhất phải là tám bát lớn kèm một lẩu, ngoài miếu phải thuê một dàn kèn trống đầy đủ nhất; ban ngày nếu vẫn là hòa thượng tụng kinh, ban đêm đáng lẽ nên đổi thành lạt ma hoặc đạo sĩ. Rồi đến lúc đưa tang, ít nhất phải có bảy tám chục họ hàng thân thích mặc tang phục, trắng xóa như một đàn ngỗng lớn thầm lặng bước đi phía trước quan tài; đằng sau quan tài còn có chừng một hai mươi chiếc xe mui kín màu trắng, vàng, xanh, bên trong ngồi đầy những nữ khách đưa tang. Lại còn chấp sự, thanh âm, kèn trống đưa tang, hình nhân xe giấy núi vàng núi bạc nữa chứ! Chỉ có làm thế, cậu ta nghĩ, mới xứng đáng với người cha đã khuất, mà họ hàng thân thích cũng sẽ nể phục nhà họ Kỳ — dẫu người ta nhảy sông tự vẫn, nhưng việc tang ma lo liệu không chê vào đâu được! "Tứ gia gia!" Thụy Xuan không thèm đếm xỉa đến thằng hai, mà quay sang nói với Lý lão nhân: "Chúng ta cùng về đi chứ? Việc tang gia lo liệu thế nào, cháu còn phải bàn bạc lại với ông nội và mẹ, có ông ở bên cạnh, hay là..."
Lý lão nhân nhìn thấu tâm can Thụy Xuan: "Ta hiểu chứ! Nghe ngóng xem các cụ nói thế nào, rồi tính toán khả năng tài chính của nhà mình, việc không thể làm quá quạnh quẽ, nhưng cũng chẳng thể đua đòi phô trương; cái thời buổi này!" Đoạn ông bảo Thụy Phong: "Nhị gia, cậu cứ ở lại đây canh chừng; chúng ta chốc nữa sẽ quay lại." Đồng thời, ông cũng giục hai người giúp việc về trước.
Nhìn thấy cổng nhà, Thụy Xuan thiếu điều chẳng nhấc nổi chân. Phải tốn biết bao sức lực, anh mới bước lên được bậc thềm. Chỉ vỏn vẹn hai ba bước ấy thôi mà anh đã kiệt quệ sức lực. Trước mắt anh những đốm sáng vàng nhỏ li ti bay lượn, tim đập thình thịch. Anh vị lấy khung cửa, không thể nhích người thêm được nữa. Trên khung cửa, Tiểu Văn vừa dán giấy trắng lên, hồ dán hãy còn ướt nhẹp. Anh không muốn, cũng chẳng dám bước qua cánh cửa dán giấy trắng tang thương này. Gặp ông nội và mẹ, anh biết nói gì đây? An ủi họ ra sao đây?
Lý Tứ gia dìu anh bước vào trong.
Mọi người trong nhà vừa thấy Thụy Xuan trở về lại òa khóc nức nở. Bản thân anh chẳng muốn khóc nữa, thế nhưng nước mắt chẳng nghe lời cứ thế tuôn rơi từng chuỗi. Lý Tứ gia thấy mọi người khóc chán chê rồi, bến cất tiếng ngăn lại: "Đừng khóc nữa! Phải bàn bạc xem lo liệu tang ma thế nào chứ!"
Nghe lời khuyên nhủ ấy, mọi người hình như lần đầu tiên nghĩ đến chuyện người chết thì phải đem chôn cất; đoạn ai nấy đều lau nước mắt xích lại ngồi cùng một chỗ.
Kỳ lão nhân vẫn chưa kịp nghĩ đến những vấn đề thực tế, nắm chặt tay Tứ gia mà rằng: "Thiên Hữu chẳng tiễn đưa tao, thế mà tao lại phải đi tiễn nó; cái sự đời này tính sao đây hở giời!"
"Biết làm sao được hả đại gia!" Lý Tứ gia cảm thán nói, rồi ông đi thẳng vào vấn đề chính: "Trước tiên xem nhà mình có bao nhiêu tiền đã!"
"Cháu đi ứng trước một tháng lương!" Thụy Xuan không nói gì thêm, biểu thị ngoài cách này ra anh chẳng còn phương kế nào khác.
Vợ Thiên Hữu vẫn còn hơn hai mươi đồng bạc nguyên, Kỳ lão nhân cũng cất giữ mấy chục đồng bạc nguyên cùng ít tiền đồng. Đây đều là tiền quan tài dành dụm của họ, nhưng giờ ai nấy đều sẵn lòng mang ra để lo cho Thiên Hữu. "Tứ gia, hãy mua cho nó một cỗ quan tài thật tốt, mấy thứ khác đều là phù phiếm cả! Ai mà biết lúc tôi chết thì được nằm hòm hay chỉ bị cuộn chiếu rách đi!" Lão nhân run giọng nói. Quả thật, đôi mắt nhỏ của lão nhân chẳng còn nhìn thấy ngày mai nữa rồi. Nỗi sợ hãi duy nhất của ông chính là cái chết. Nhỡ đến lúc không thể không chết, ông vẫn mong có được một cỗ quan tài tươm tát cùng đám con cháu chịu tang; đó là niềm vinh quang cuối cùng của đời ông! Nào ngờ con trai lại chết trước mặt ông, cướp đi chiếc quan tài của ông, thì còn nói năng gì được nữa. Niềm vinh quang cuối cùng mới là vinh quang thực sự, nhưng ông đã chẳng dám mộng tưởng điều đó nữa rồi. Trật tự cuộc sống của ông đã bị đảo lộn hoàn toàn, ông không dám mơ tưởng điều gì nữa, cũng chẳng dám tự tin vào bản thân. Ông chẳng còn là vị thọ tinh nào sất, có khả năng ông sẽ biến thành một lão ăn mày, đến lúc chết chẳng tìm nổi một chiếc quan tài! "Được! Tôi đi xem quan tài cho, bảo đảm chắc chắn, thể diện!" Lý Tứ gia nhanh chóng chốt lại đề xuất của Kỳ lão nhân. "Quàn mấy ngày đây, Thiên Hữu thái thái?"
Vợ Thiên Hữu rất muốn tang sự của chồng được lo liệu tươm tất ra ngô ra khoai. Cô thừa hiểu: chồng cô cả đời chưa từng phung phí một đồng, luôn tằn tiện chắt bóp đem tiền về nhà. Anh đáng được một lễ tiễn đưa thể diện, mọi người nên dành cho anh sự đền đáp cuối cùng. Thế nhưng, cô cũng biết bản thân chẳng biết chừng nào sẽ nằm chung một huyệt với chồng, không vì ai khác, cô cũng phải nghĩ cho Thụy Xuan; nhỡ lại phát sinh thêm một chuyện tang tóc nữa, Thụy Xuan phải tính sao đây? Nghĩ đến đây, cô lập tức quyết định: "Ông nội, quàn năm ngày thế nào ạ? Ở trong miếu, quàn thêm một ngày tốn thêm một ngày tiền!"
Năm ngày thì ít quá. Nhưng Kỳ lão nhân đành nén đau gật đầu. Lúc này ông đã nhìn rõ gương mặt Thụy Xuan — xám ngắt như một tờ giấy dãi dầu mưa gió.
"Thế nào cũng phải tụng một đêm kinh chứ, ông nội?" Vợ Thiên Hữu cúi đầu hỏi. Mọi người cũng không có ý kiến gì.
Thụy Xuan chỉ lơ mơ nghe ngóng chứ chẳng nói năng gì. Những chuyện tụng kinh phúng viếng ấy, ngày thường anh vốn chẳng mảy may hứng thú, thậm chí còn cho rằng chẳng ích gì, hoàn toàn không phải là thứ không có không được. Hôm nay anh không tiện nói năng gì. Văn hóa suy cho cùng vẫn là văn hóa, trong văn hóa chứa đựng biết bao nhiêu lễ tiết rườm rà không cần thiết, anh không việc gì phải cố duy trì, nhưng cũng chẳng cần phá bỏ. Hơn nữa, trong một đại gia đình tứ đại đồng đường thế này, văn hóa tồn tại rất nhiều tầng lớp, tựa như một miếng bánh ngàn lớp. Nếu cứ khăng khăng dùng lý trí để xử lý, anh ắt phải gọt bỏ vài tầng thì mới có thể khiến mọi việc hợp lý; thế nhưng, nếu dùng đôi mắt trí huệ mà nhìn, anh thực sự không cần vì sự cố chấp của mình mà làm tổn thương lòng các bậc bề trên. Anh là con người hiện đại, nhưng bắt buộc phải thấu cảm lịch sử quá khứ. Chỉ cần ông nội và mẹ không ham vui như Thụy Phong, thì anh chẳng việc gì phải khiến họ khó xử.
Lý Tứ gia đưa ra kết luận chung: "Được rồi, Kỳ đại gia, tôi đã nắm chắc trong lòng rồi! Quan tài, ngày mai tôi sẽ đi xem. Thụy Xuan, sáng mai cậu ra bãi tha ma đào huyệt đi. Tôn Thất, cậu sắp xếp được thời gian chứ? Được, cậu đi cùng Thụy Xuan nhé. Lưu thái thái, chị đi mua vải đi, mua về rồi phụ giúp Kỳ đại nãi nãi tranh thủ may áo tang. Tụng kinh thì thuê đội bảy người là được, tôi sẽ đi mời. Kèn trống, chấp sự cũng không cần quá câu nệ, có tiếng động là được, phải không nào? Định mời những ai đây?"
Vận Mai tìm cuốn sổ ghi tiền phúng viếng trong rương ra. Kỳ lão nhân chẳng buồn xem sổ, liền quyết định luôn: "Chỉ mời thân thích bạn bè thân thiết, tính ra khoảng hơn hai mươi gia đình." Ngày thường những lúc mất ngủ, lão nhân thường bấm đốt ngón tay tính toán: nhỡ đến lúc ông qua đời mà gia đạo khá giả, tổ chức tang lễ lớn, thì phải mời hơn năm mươi gia đình thân thích, bày ít nhất mười bốn mười lăm mâm cỗ; còn nếu làm đơn giản, thì có thể giảm đi một nửa. "Thế thì, chuẩn bị cơm nước cho hơn hai mươi gia đình vậy." Lý Tứ gia nhanh chóng nghĩ ra chủ ý: "Dứt khoát cứ đãi mì xào rau, vừa tiết kiệm vừa nóng hổi; cái thời buổi này, họ hàng thân thích sẽ không cười chê chúng ta đâu! Đại gia, anh dẫn họ ra miếu xem sao đi. Đến miếu, bảo Thụy Phong ngày mai đi báo tang mời người. May mà chỉ có hơn hai mươi gia đình, một ngày là đi đủ một vòng. Đại gia! Đến đó không được đau lòng quá đấy, sức khỏe là quan trọng nhất! Tứ mụ, bà đi cùng Thiên Hữu thái thái nhé; đến đó, khóc một trận rồi về! Lát nữa tôi quay lại canh linh cữu với thằng hai."
Lý lão nhân phân phó xong xuôi, Lưu thái thái vội vã đi mua vải. Kỳ lão nhân dẫn Lý Tứ mụ, con dâu cùng Tiểu Thuận Tử, thuê xe xích lô ra miếu.
Lưu thái thái cầm tiền, vừa suýt bước ra cửa ngõ, Lý Tứ gia liền gọi với theo: "Mỗi cửa hàng chỉ được mua một trượng thôi đấy, đi nhiều hàng vào!"
Vận Mai cũng muốn ra miếu khóc một trận, nhưng nhìn bộ dạng của Thụy Xuan, cô quyết định ở lại nhà.
Việc của Tôn Thất là vào ngày mai, anh cáo từ đi về nhà uống rượu, lòng dạ nghẹn đắng khó tả.
Tiểu Văn chẳng nhận được phân phó nào, vẫn tiếp tục châm thuốc hút hết điếu này đến điếu khác. Lý lão nhân liếc nhìn Tiểu Văn một cái, khẽ vẫy tay ra hiệu: "Văn gia, cậu đi kiếm chút rượu trắng đi, lòng tôi khó chịu quá!"
Thụy Xuan bước về phòng mình, ngã người nằm lên giường. Vận Mai rón rén bước vào, đắp cho anh một chiếc chăn. Anh kéo chăn trùm kín đầu, đoạn bật khóc nức nở.
Khóc cạn nước mắt, lòng anh bỗng thấy tỉnh táo hơn nhiều, liền nghĩ đến người Nhật Bản. Nghĩ đến người Nhật, anh thừa nhận sai lầm của chính mình: bản thân cứ khăng khăng không chịu rời khỏi Bắc Bình, suy cho cùng hầu như chỉ vì sự an toàn và sinh kế của gia đình lớn nhỏ. Thế nhưng, có ích gì chứ? Bản thân từng ngồi tù, thằng hai biến thành kẻ vô tích sự nhất; giờ đây, ngay cả người già dặn và cẩn trọng nhất là cha, cũng nhảy sông tự vẫn! Sống dưới nanh vuốt kẻ thù mà lại muốn bảo vệ trọn vẹn một gia đình, hừ, đúng là hão huyền!
Anh không khóc nữa. Anh căm hận người Nhật Bản và căm hận chính mình.