Thoắt cái đã đến Tết Trung thu. Bánh trung thu vừa ít lại vừa đắt đỏ. Trái cây thì rất nhiều, lại còn vô cùng rẻ. Thỏ Ngọc gần như đã tuyệt tích. Dù chúng có nhiều hay ít, đắt hay rẻ đi nữa, thì trong lòng những người đang ăn bột cộng hòa, chúng cũng không còn chiếm vị trí quan trọng gì nữa. Họ chú ý nhiều hơn đến cơn gió tây lạnh buốt. Họ biết rằng, cái bụng rỗng lại thêm cái lạnh, họ sẽ vì đói rét mà tiến đến cái chết.
Chỉ có bọn Hán gian là hớn hở đi mua sắm, tặng quà: quan nhỏ tặng quà cho quan lớn, quan lớn tặng cho người Nhật. Đây là cơ hội tốt để nịnh bợ cấp trên. Đồng thời, trong lúc chúng chọn lựa những con cua béo ngậy, nho răng ngựa và rượu hoa hồng cho cấp trên, chúng cũng cảm thấy tự hào đôi chút — kẻ khác đã sắp chết đói, mà chúng vẫn có thể đón lễ bình thường.
Thụy Xuan nhìn bọn Hán gian bận rộn đón lễ tặng quà, đành cười thảm hại. Anh mang trong mình chút lòng yêu nước, nhưng lại không có cách nào ngăn cản bọn Hán gian dâng biểu xưng thần. Anh chỉ có thể tiêu cực mà không nghĩ đến việc phải chúc thọ ông nội thế nào, phải đón lễ ra sao cho cả nhà lớn nhỏ đều vui vẻ một chút. Cách giải quyết tiêu cực này, anh cảm thấy không thỏa đáng cho lắm, nhưng ít nhất có thể khiến anh bày tỏ rằng bản thân vẫn chưa quên quốc sỉ.
Vận Mai thì không nghĩ vậy. Thật ra, cho bản thân mình, cô tuyệt đối không muốn đón lễ. Thế nhưng, ở nhà họ Kỳ, Tết Trung thu vốn bao gồm cả việc mừng thọ ông nội, nên cô không dám dễ dàng bỏ qua. Thật vậy, người nhà họ Kỳ ngày càng ít đi, nhưng chính vì thế, cô lại càng phải tìm cách làm cho người già vui lòng; cô phải dùng sự nhiệt tình và hoạt bát "một chọi mười" của mình để vơi bớt nỗi đau lòng của ông.
"Chúng ta đón lễ thế nào đây?" cô hỏi Thụy Xuan.
Thụy Xuan không biết phải trả lời cô thế nào cho phải.
Cô, vì thiếu dinh dưỡng, vì dăm ba bữa lại phải xếp hàng lĩnh bột, vì khó khăn và đau khổ, đã gầy đi rất nhiều, đen đi rất nhiều. Vì gầy, nên đôi mắt to của cô trông càng to hơn; đôi lúc, to đến mức đáng sợ. Trong lúc Thụy Xuan đang thất thần, bất chợt nhìn thấy cô, anh tưởng chừng như không còn nhận ra cô nữa; cho đến khi cô cất lời, hoặc mỉm cười, anh mới tin đó quả thực vẫn là cô. Cô vẫn thường xuyên mỉm cười, không phải vì có chuyện gì đáng cười, mà là do thói quen hoặc một cách tự nhiên để làm vừa lòng người khác. Ở điểm này, Thụy Xuan nhìn ra bản chất lương thiện của cô. Cô không chỉ là một người nội trợ bình thường, mà giống như đã sống hai ba ngàn năm, đem mọi hiểm nguy khó khăn tiếp nhận bằng kinh nghiệm và sự nhẫn nại của mình, rồi mỉm ứng cười để nghĩ phương sách đối phó. Thế nên, Thụy Xuan không còn để ý đến bề ngoài của cô nữa, mà thành thật xem cô là người không thể thiếu nhất: vợ, người nội trợ, con dâu, người mẹ. Phải, cho dù cô không cưỡi tuấn mã, vác súng trường như những nữ anh hùng vùng Đông Bắc trong rừng sâu hay chốn đồng hoang chiến đấu đẫm máu với kẻ thù; cũng không giống như những người phụ nữ ở quê vì chồng đi tòng quân mà đảm nhận công việc làm đường, cày ruộng, cứu thương; thế nhưng cô cũng không giống như Cúc Tử béo vì ham phú quý mà ép chồng làm Hán gian, hay như Chiêu Đệ dùng thân thể để đổi lấy ăn mặc sung sướng; cô vẫn mỉm cười làm lụng, không phàn nàn chuyện ăn khổ, mặc rách, cô cũng là một loại chiến sĩ!
Những điều mà trước kia Thụy Xuan cho là khuyết điểm của cô, như cử chỉ không tao nhã cho lắm, trang phục không hợp thời trang cho lắm, suy nghĩ không ngoài chuyện gia đình vụn vặt, nay đều trở thành ưu điểm của cô. Chính vì cô không tao nhã, cô mới không sợ xếp hàng lĩnh lương thực, cho đến khi bị roi da quất vẫn không lùi bước. Chính vì cô không hợp thời trang, nên cô mới không vì không được đi xem phim, hay không có tiền uốn tóc mà bĩu môi hờn dỗi. Chính vì trong lòng cô chứa đầy chuyện gia đình vụn vặt, cô mới tận tâm tận lực vì mọi người lớn nhỏ trong nhà mà lo toan, xem việc quán xuyến việc nhà là trách nhiệm không thể chối bỏ. Cứ như thế, trong cơn quốc biến, cô mới giúp anh giữ gìn sự trong sạch của một nhà. Điều này, trong mắt anh, cũng chính là kháng địch, dẫu cho đó là sự tiêu cực. Cô không chỉ là cô, mà còn là hóa thân của những người phụ nữ tốt trong lịch sử Trung Quốc — vào thời kỳ nước mất nhà tan, sẵn sàng chịu khổ cùng đàn ông, thậm chí cùng chồng tuẫn tiết hy sinh! Quả thật, cô không thể tự động trở thành một nữ anh hùng dũng cảm xông pha trận mạc giết giặc như những người phụ nữ có học thức, đã thức tỉnh; thế nhưng đứng trước sự việc, Thụy Xuan không thể không thừa nhận giá trị của cô trong ngày hôm nay. Hơn nữa, có những người đàn ông vì sự bức bách của phụ nữ mà làm Hán gian, cũng là một sự thật không thể chối cãi.
"Em thấy nên làm thế nào đây?" Thụy Xuan nghĩ mãi không ra cách nhất định.
Sinh nhật của lão thái gia, dù thế nào cũng phải có chút động tĩnh chứ! Thế nhưng, chúng ta không có lương thực. Chắc chúng ta không thể thông báo cho họ hàng thân thiết đến chúc thọ rằng hãy tự mang theo đồ ăn đấy chứ?"
"Không thể! Bọn họ chắc gì đã đến, ai mà không biết nhà nhà không có lương thực?"
"Anh đấy không biết, người Bắc Bính chúng ta thích náo nhiệt biết bao nhiêu!"
"Thế thì cũng dễ thôi, cung kính nước trà! Đừng nói là một túi, cho dù là một cân bột mì, bảo anh đi đâu để kiếm về đây? Cho dù mọi người không so đo việc ăn bột cộng hòa, chúng ta cũng không có nhiều đến thế!"
"Thật sự là cung kính nước trà sao?" Vận Mai cười giòn giã hai tiếng, — cô muốn khóc, chẳng qua chỉ biến tiếng khóc thành nụ cười.
Vận Mai đi bàn bạc với mẹ chồng: "Hai vợ chồng con đều không có chủ ý, mẹ thấy..."
Thiên Hữu thái thái rút một chiếc trâm mạ vàng xuống: "Bán cái này đi, kiếm hai cân bột mì về đi!"
"Không cần đâu, mẹ! Có tiền chẳng lẽ cũng không có nơi để mua bột mì sao?" Nắm chiếc trâm trong tay, Thiên Hữu thái thái sững người.
Đôi mắt nhỏ của Kỳ lão nhân và đôi mắt to của Vận Mai dường như đang chơi trò trốn tìm, đều muốn nhìn ra chút ý tứ từ đôi mắt đối phương, lại đều không dám nhìn thẳng đối phương. Cuối cùng, cụ ông thực sự không kìm nổi nữa: "Mẹ Tiểu Thuận à, đừng vì sinh nhật của tôi mà khó xử! Tôi sắp tám mươi tuổi rồi, cái gì mà chưa từng ăn, chưa từng uống? Cần gì phải so đo đúng vào ngày này! Nghĩ cách kiếm chút gì cho bọn trẻ ăn đi! Nhìn kìa, Tiểu Nữu Nữu gầy trơ cả xương rồi kìa!"
Vận Mai không đáp lại được gì, dù cô là một người rất biết ăn nói. Cô biết cụ ông mấy ngày nay không biết đã tính toán bao nhiêu ngàn lần cách mừng sinh nhật, nhưng lại cố ý nói không cần mừng thọ. Điều này không chỉ để giảm bớt sự khó xử cho cô, mà còn biểu thị sự tuyệt vọng của cụ đối với tất cả — đến sinh nhật mà cũng chẳng buồn qua nữa! Cô cũng biết, cụ ông trong mấy ngày nay không biết đã nhớ nhung Thiên Hữu, Thụy Phong, Thụy Toàn bao nhiêu lần, nhưng lại nhất quyết không thốt ra. Vậy thì, giả như cô không nhân ngày sinh nhật tìm cách làm náo nhiệt một chút, cụ ông có lẽ sẽ ôm mặt khóc lớn một trận. Thế nhưng, cho dù cô có tài giỏi đến đâu, cô cũng không kiếm đâu ra bột mì! Lương thực đang nằm trong tay người Nhật mà!
Đến tối mùng mười một, Đinh John hiên ngang bước vào như một nhà ngoại giao. Tay trái hắn xách một túi bột mì lớn, tay phải cầm một danh thiếp đỏ lớn. Đặt túi bột xuống, hắn dùng cả hai tay đưa danh thiếp đỏ lớn cho Kỳ lão thái gia. Trên danh thiếp chỉ có hai chữ lớn màu đen "Fushan". Đây là do tiên sinh Fushan in từ ba mươi năm trước, giấy đỏ đã hơi ngả vàng.
"Kỳ lão tiên sinh," Đinh John cung kính nói: "Fushan tiên sinh sai tôi mang đến ít bột này để ngài đón lễ. Fushan tiên sinh vốn định tự mình đến thỉnh an, nhưng biết trong ngõ nhà chúng ta có người Đông Bản ở, sợ gây phiền phức cho ngài, ngài ấy xin ngài lượng thứ!"
Đinh John không dám vào nhà ngồi chơi hay uống một chén trà, mặc dù Kỳ lão nhân thành khẩn mời mọc như vậy. Fushan tiên sinh phái hắn đến đưa bột, hắn buộc phải làm sứ giả chuyên trách đưa bột, không thể nói nhiều hay uống chén trà của nhà họ Kỳ. Fushan tiên sinh, trong lòng hắn, cho dù không phải Thượng đế, thì cũng là một đại thiên sứ. Giao phó xong "nhiệm vụ", hắn cực kỳ quy củ cáo từ, bước đi nhẹ nhàng và vững vàng.
Nhìn túi bột mì ấy, Kỳ lão nhân xúc động đến mức nói không nên lời, chỉ liên tục gật đầu với túi bột.
Tiểu Thuận và Nữu Nữu reo hò lên: "Được ăn mì xào tương rồi! Được ăn bánh bao trắng rồi!"
Vận Mai đợi cụ ông ngắm túi bột cho đã ghiền, mới dùng cả hai tay ôm nó vào trong bếp, nâng niu cẩn thận như ôm một đứa trẻ vừa mới sinh ra thích thú biết bao.
Kỳ lão nhân cảm thán hồi lâu, liền hiến kế: "Mẹ Tiểu Thuận này, hấp bánh bao đi, hấp thật nhiều vào! Thân thích bạn bè có đến chúc thọ, không có gì khác, thì cho họ ăn bánh bao! Bây giờ, bánh bao bột mì, chẳng phải là hải sâm vây cá rồi sao?"
“Ôi! Khó khăn lắm mới kiếm được một túi bột quý giá thế này, sao có thể đem đãi khách hết được?” Ý của Vận Mai là chỉ hấp mấy quả đào thọ cho cụ ông, còn bột mì thì giữ lại làm thuốc: nghĩa là, khi trong nhà có ai bị ốm, thì có thể dùng bột mì nấu một bát canh tấm hay gì đó.
"Cô nghe tôi đi! Chúng ta, người thân bạn bè của chúng ta, sớm muộn gì cũng chết đói cả thôi! Một túi bột không cứu được mạng người! Tại sao không bảo mọi người được ăn cái bánh bao, vui vẻ một lúc chứ?" Vận Mai chớp chớp đôi mắt to, không nói thêm gì nữa. Trong lòng cô lại có chút sợ hãi: Không biết cụ ông có đổi tính không nhỉ? Lão nhân gia mà đổi tính, chiếu theo "lý thuyết của các bà mẹ", đó là điềm báo sắp chết đấy! Nhà họ Kỳ, trong mắt cô, đã mất đi ba người đàn ông, Kỳ lão nhân tuyệt đối không thể chết được! Có người gia trưởng lớn tuổi nhất còn sống, bất kể trong nhà tổn thất bao nhiêu người, thì vẫn giống như chưa tổn hại nguyên khí, bởi vì cụ ông là đại kỳ chống đỡ thể diện cho gia môn. Đồng thời, theo cô nghĩ, mặc dù bố chồng Thiên Hữu đã qua đời, nhưng Kỳ lão nhân vẫn đang sống khỏe mạnh, cô có thể tỏ ra với người khác rằng: "Chúng ta vẫn còn có người già!" và có được chút an ủi — chúng ta, mặc cho thiên hạ đại loạn, vẫn có thể phụng dưỡng hiếu thảo với người già!
Cô đi hỏi mẹ chồng và chồng xem có nên làm theo lời dặn của cụ ông, hấp một lượng lớn bánh bao hay không. Câu trả lời là: Cụ ông nói thế nào thì làm thế ấy đi! Điều này càng khiến cô bất an hơn. Chẳng lẽ mọi người đều thay đổi tính nết, quên mất sự tiết kiệm, quên mất ngày mai rồi sao?
Đến ngày sinh nhật, chỉ lác đác vài người thân ruột thịt đến. Ngoài việc chúc thọ cụ ông ra, họ chỉ bàn về vấn đề lương thực. Trong lúc trò chuyện, mọi người nhân tiện thay mặt gửi lời xin lỗi đến cụ ông cho những người thân bạn bè khác: Ai đó không thể đến vì không có nổi một chiếc áo dài chỉnh tề, ai đó không thể đến vì đã đứt gạo ăn rồi!
Những tin tức tồi tệ này không hề khiến cụ ông đau buồn, chán nản. Cụ giống như đã hạ quyết tâm phải cứng rắn vui vẻ một ngày. Cụ coi những tin tức đau lòng đó là chuyện đương nhiên, để chứng tỏ mình tuổi đã cận kề bát tuần mà vẫn đang sống, vẫn đang sống nói cười vui vẻ! Mặc dù người Nhật chiếm đóng Bắc Bình đã mấy năm nay, mặc dù người Nhật dùng trăm phương ngàn kế để tết người, mặc dù ngày nào cụ cũng ăn bột cộng hòa, nhưng cụ vẫn đang sống, vẫn chưa bị nạn đói và khốn khổ đánh gục — có lẽ vĩnh viễn sẽ không bị đánh gục!
Thiên Hữu thái thái, Thụy Xuan, Vận Mai, cho đến cả những người họ hàng, thấy cụ ông vui vẻ như vậy, đều cảm thấy kinh ngạc. Đồng thời, vì cụ ông đã rất vui vẻ, mọi người không tiện cứ làm mặt ủ mày ê; thế nên, đem những chuyện đau lòng trước mắt vội vã cất đi, mà nhắc lại cảnh tượng thái bình ngày xưa, để chuốt lấy niềm vui của cụ ông.
Cho đến khi bánh bao được bưng lên, quả nhiên không nằm ngoài dự đoán của cụ ông, ai nấy đều như nhìn thấy kỳ trân dị bảo. Họ chỉ cắm cúi đưa cái bánh bao trắng muốt, thơm mềm ấy vào miệng, mà quên mất rằng chẳng có món xào hay món mặn nào cả. Vận Mai liên tục xin lỗi mọi người: "Ngoài bánh bao ra thì không còn món nào khác nữa cả!" Mọi người dường như cảm thấy lời xin lỗi của cô là thừa thãi, mà cứ hết lời ca ngợi vị ngọt ngon của bánh bao.
Kỳ lão nhân như phát cuồng, một tay đỡ Tiểu Thuận, một tay cầm bánh bao, mời mọc từng vị khách: "Ăn thêm cái nữa đi! Ăn thêm cái nữa đi!"
Đợi khách khứa đã về hết, nụ cười trên mặt cụ ông hoàn toàn biến mất. Bảo Tiểu Thuận lấy ra chiếc ghế đẩu nhỏ, cụ ngồi xuống giữa sân, cằm tì vào ngực, bất động.
"Ông nội, ông mệt rồi phải không? Vào nhà nằm nghỉ một lát nhé?" Vận Mai bước tới hỏi thăm.
Cụ ông không phát ra tiếng nào, cũng không nhúc nhích.
Trong lòng Vận Mai đánh trống trận: "Ông nội, ông bị làm sao thế?"
Cụ ông lại trầm mặc hồi lâu, mới ngẩng đầu lên, nhìn Vận Mai. Cô lại cất tiếng hỏi: "Sao thế ạ? Lão nhân gia người!"
Cụ ông thở dài một hơi, rồi như thể đã kiệt sức, nói chậm ơi là chậm: "Cô có lẽ thấy tôi phát điên rồi, cứ nhét bừa bánh bao ra ngoài! Tôi không điên, không hề! Thử nghĩ xem, nếu Thiên Hữu, Thụy Phong, Thụy Toàn, Thường nhị gia, cả cái cô nhị thím béo đó, đều ở đây, thì phải ăn bao nhiêu bánh bao chứ? Tôi giả vờ xem những người họ hàng như Thiên Hữu, Thường nhị gia... ! Bọn họ ăn rồi, cũng giống như...! " Cụ ông lại cúi đầu xuống.
"Ông nội! Đang làm gì thế này! Hôm nay chẳng phải ông rất vui sao? Cớ gì cứ tự tìm phiền muộn cho mình thế?" Vận Mai cười giả lả khuyên giải.
"Tôi vui à?" Cụ ông cúi đầu nói: "Đồ khốn nạn mới vui đấy! Tính xem nào, bốn đời người nay còn lại mấy móng? Sinh nhật ư? Đây là ngày giỗ! Sinh nhật của tôi, ngày giỗ của Thiên Hữu bọn nó! Con người sống là để sinh con đẻ cái, hương hỏa đời đời không đứt. Nhìn tôi xem! Con trai lại chết trước mặt tôi! Tôi vui á? Sao tôi lại không biết điều như thế!"
Lải nhải thêm một trận dài, cụ ông mới giơ tay chỉ về phía viện số ba, nghiến răng nói: "Đều do bọn chúng quậy phá cả đấy! Người Nhật chính là sao họa chốn nhân gian!"
Nói xong câu này, cụ ông có vẻ nguôi giận đôi chút, thừ người ngẩn ra. Ngẩn ra suốt một hồi lâu, cụ cất giọng trầm trầm gọi: "Tiểu Thuận!" Thấy chắt trai chạy tới, cụ bảo: "Đi lấy vài cái bánh bao đi! Dùng khăn tay gói lại cho kỹ!" Cả nhà đều đoán không ra ý của cụ ông là gì. Tiểu Thuận mang bánh bao tới, cụ ông lên tiếng: "Đi! Theo ta mau!"
Thụy Xuan lân la bước tới, cười hỏi: "Mang bánh bao đi cho ai thế ạ? Ông nội!" Cụ ông chậm rãi đứng dậy, cười thảm một tiếng. "Hừ! Ta phải rạch ròi ân oán! Kẻ có thù, ta không thèm quên nữa; kẻ có ơn, ta nhất định phải nhớ. Mụ già người Nhật ở số một kia đối với chúng ta có chút ơn huệ, ta mang cho bà ta mấy cái bánh bao!"
"Thôi đi ạ, ông!" Thụy Xuan thừa biết ông nội nghĩ rất đúng, nhưng cứ thấy việc mang đồ sang cho người Nhật có chút gì đó ngại ngùng. "Bọn họ có bột mì để ăn cơ mà!"
"Bọn họ có bột mì để ăn là chuyện của bọn họ, ta mang hay không mang cho họ là chuyện của ta! Hơn nữa, đây là đào thọ, không phải bánh bao thường."
"Được rồi, con đi cùng ông!" Thụy Xuan biết mụ già nhà số một không nói sõi tiếng Trung cho lắm.
Tiểu Thuận thấy bố muốn đi cùng ông nội, liền lủi thủi tránh ra. Nó ghét lũ trẻ con người Nhật nhà số một, không thích chúng được ăn bánh bao thọ của ông cố.
Thụy Xuan gõ cửa hai tiếng, mụ già người Nhật nhà số một dẫn theo hai đứa trẻ nghịch ngợm, lúc này mới chậm chạp mở hé một khe cửa. Đến khi nhìn rõ là Thụy Xuan, bà ta vội vàng mở tung cửa, hai đứa trẻ không hề nghịch ngợm như mọi ngày, ngoan ngoãn đứng cạnh bà ta. Chưa đợi Thụy Xuan nói rõ mục đích đến, mụ già đã cất lời bằng tiếng Anh: "Anh đến đúng lúc lắm, tôi đang định sang báo cho anh đây! Mẹ của chúng đều bị quân đội điều đi rồi, sung làm gái phục vụ trong doanh trại! Tôi là người Nhật, cũng là một con người; đứng trên lập phương diện một người Nhật, tôi nên ngậm miệng không nói lời nào, hoàn toàn tuân thủ mệnh lệnh; đứng trên lập phương diện một con người, tôi nguyền rủa kẻ đã biến bố của hai đứa trẻ này thành tro cốt, mẹ chúng thành gái lầu xanh!" Nói xong những lời này, tay và môi mụ già đều run rẩy.
Hai đứa trẻ từ đầu đến cuối vẫn nhìn chằm chằm vào miệng mụ già, có lẽ đã đoán được bà đang nói gì. Đến khi bà nói dứt lời, chúng càng xích lại gần bà hơn, ngây người đứng đó.
Thụy Xuan không nghĩ ra nên nói gì cho phải. Anh nên an ủi mụ già, nhưng lại cảm thấy đám đàn ông đến đốt phá Trung Quốc kia vốn đáng kiếp đàn ông thành tro cốt, đàn bà thành kỹ nữ.
Kỳ lão nhân không biết bà ta đang nói gì, chậm rãi lấy mấy chiếc bánh bao trong khăn tay ra, đưa cho hai đứa trẻ. Đồng thời, ông nói với Thụy Xuan: "Bảo với bà ta, đây là đào thọ!"
Thụy Xuan y lời truyền đạt lại cho mụ già, bà gật đầu, rồi lại thừ người ra.
Đàn ông, đàn bà, người già, kẻ trẻ, đều không có lời nào để nói, mười con mắt đều đờ đẫn nhìn chiếc bánh bao trắng to.
Thụy Xuan đỡ ông nội, nhẹ nhàng cất tiếng: "Đi thôi ạ?"
Cụ ông không nói gì, theo chân cháu đích tôn đi về nhà: "Mụ già đó vừa nói gì thế?"
Thụy Xuan không dám ngoảnh lại. Anh cảm thấy mụ già và hai đứa trẻ nhất định vẫn đang đứng nhìn anh ở cửa. Mãi cho đến khi bước vào trong nhà, anh mới kể lại những lời của mụ già cho ông nội nghe. Kỳ lão nhân trầm ngâm hồi lâu, trầm giọng nói: "Kẻ nào giết người, kẻ đó cũng bị giết; kẻ nào hại phụ nữ, phụ nữ nhà kẻ đó cũng bị hãm hại! Hai đứa trẻ với mụ già đó cũng thật đáng thương!"