“The Forsyte Saga” vốn là tựa đề ban đầu dành cho phần tác phẩm có tên là “The Man of Property”; và việc dùng nó cho toàn bộ tập truyện về dòng họ Forsyte đã phần nào chiều theo tính cố chấp kiểu Forsyte vốn tiềm ẩn trong tất cả chúng ta. Người ta có thể phản đối từ Saga với lý do rằng nó gợi liên tưởng đến tầm vóc anh hùng, trong khi những trang sách này lại có rất ít chất anh hùng. Nhưng từ ấy được dùng với một ý mỉa mai thích hợp; và suy cho cùng, câu chuyện dài này, dù có bàn về những con người mặc áo chùng, diện đồ diềm tua và sống trong một thời kỳ dát vàng, thì vẫn không thiếu đi sức nóng cốt lõi của những xung đột. Nếu gạt bỏ đi vóc dáng khổng lồ và tính hiếu chiến của người xưa như ta thấy trong truyện cổ tích và truyền thuyết, thì con người trong các thiên sử thi cổ xưa chắc chắn cũng là những kẻ mang bản tính sở hữu chẳng kém gì nhà Forsyte, và cũng dễ bị cái đẹp cùng niềm đam mê tấn công không kém gì Swithin, Soames, hay thậm chí là Jolyon Trẻ. Và nếu những nhân vật anh hùng, trong một thời đại chưa từng tồn tại, có vẻ nổi bật lên khỏi bối cảnh theo một cách không phù hợp với một người nhà Forsyte thời Victoria, thì ta có thể chắc chắn rằng bản tính bộ lạc khi ấy vẫn là động lực tối thượng, và rằng “gia đình” cùng ý thức về mái nhà và tài sản vẫn đóng vai trò trọng yếu như ngày nay, bất chấp mọi nỗ lực gần đây nhằm “nói giảm nói tránh” về chúng.
Đã có rất nhiều người viết thư và khẳng định rằng gia đình họ chính là nguyên mẫu của dòng họ Forsyte, đến mức người ta gần như được khích lệ để tin vào tính điển hình của một loài người tưởng tượng. Phong tục thay đổi và lối sống tiến hóa, rồi “nhà Timothy trên phố Bayswater” trở thành một chốn khó tin trong mọi thứ trừ những nét cốt lõi; chúng ta sẽ chẳng bao giờ còn thấy lại nơi nào như thế, và có lẽ cũng chẳng tìm đâu ra những con người như James hay Jolyon Già. Thế nhưng, hình ảnh của các công ty bảo hiểm và những lời phán quyết của các vị thẩm phán vẫn trấn an chúng ta hằng ngày rằng thiên đường trần gian này vẫn là một khu bảo tồn trù phú, nơi những kẻ đột nhập hoang dã là Cái Đẹp và Niềm Đam Mê vẫn lén lút bước vào, tước đoạt sự an toàn ngay trước mũi chúng ta. Chắc chắn như việc một con chó sẽ sủa vang khi nghe ban nhạc đồng thao túng, bản chất Soames trong bản tính con người cũng sẽ luôn bất an trỗi dậy trước sự tan rã đang lảng vảng quanh những ranh giới của quyền sở hữu.
“Hãy để Quá khứ đã chết chôn vùi những kẻ chết của nó” sẽ là một câu nói hay hơn nếu Quá khứ thực sự chịu chết. Sự đeo bám của Quá khứ là một trong những ân huệ bi hài mà mỗi thời đại mới đều chối bỏ, khi chúng hiên ngang bước lên sân khấu để lớn tiếng tuyên bố về sự đổi mới hoàn toàn của mình.
Nhưng chẳng có Thời đại nào lại mới mẻ đến thế ấy! Bản chất con người, bên dưới những lớp áo và vẻ bề ngoài đổi thay, vẫn luôn và sẽ mãi mang đậm chất Forsyte, và suy cho cùng, nó vẫn có thể là một sinh linh tồi tệ hơn nhiều.
Nhìn lại thời đại Victoria, thời kỳ mà sự sung mãn, suy tàn và “sụp đổ” được khắc họa phần nào trong “The Forsyte Saga”, giờ đây chúng ta nhận ra rằng mình chẳng qua chỉ vừa nhảy từ chảo rán vào đống lửa. Thật khó để chứng minh rằng tình hình nước Anh năm 1913 khá hơn năm 1886, thời điểm gia đình Forsyte tề tựu tại nhà Jolyon Già để mừng lễ đính hôn giữa June và Philip Bosinney. Và vào năm 1920, khi dòng tộc một lần nữa tụ họp để chúc phúc cho cuộc hôn nhân giữa Fleur và Michael Mont, tình trạng nước Anh cũng chắc chắn đang độ tan chảy và phá sản chẳng khác nào những năm thuộc thập niên 80, khi nó quá đông đặc và nghèo nàn tỷ lệ. Nếu những trang biên niên sử này thực sự là một nghiên cứu khoa học về sự chuyển giao, có lẽ người ta đã phải dừng lại ở những yếu tố như sự phát minh ra xe đạp, ô tô và máy bay; sự xuất hiện của báo chí giá rẻ; sự suy tàn của đời sống thôn quê và sự gia tăng của các đô thị; sự ra đời của Điện ảnh. Trên thực tế, con người hoàn toàn bất lực trong việc kiểm soát những phát minh của chính mình; giỏi lắm thì họ chỉ phát triển được khả năng thích nghi với những điều kiện mới mà các phát minh ấy tạo ra mà thôi.
Nhưng câu chuyện dài này không phải là một nghiên cứu khoa học về một thời kỳ; nó đúng hơn là sự hiện thân gần gũi của những xáo trộn mà Cái Đẹp gây ra trong cuộc đời con người.
Hình bóng của Irene, như bạn đọc có lẽ đã nhận ra, chưa bao giờ xuất hiện trực tiếp, ngoại trừ qua các giác quan của những nhân vật khác, chính là sự kết tinh của Cái Đẹp đầy xáo trộn đang xâm lấn vào một thế giới nặng tính sở hữu.
Người ta nhận thấy rằng độc giả, khi lội sâu qua những dòng nước mặn mòi của bộ truyện, ngày càng có xu hướng thương hại Soames, và nghĩ rằng làm như vậy là họ đang nổi loạn lại với tâm lý của người sáng tạo ra nhân vật. Hoàn toàn không phải vậy! Chính tác giả cũng thương hại Soames, kẻ mà bi kịch cuộc đời mang một nỗi đau rất đỗi giản đơn, không thể kiểm soát nổi—đó là bi kịch của việc không thể được yêu thương, mà lại chẳng đủ mặt dày để hoàn toàn phớt lờ thực tế phũ phàng ấy. Ngay cả Fleur cũng không yêu Soames theo cách mà anh cảm thấy mình xứng đáng được nhận. Thế nhưng, khi thương hại Soames, độc giả lại có xu hướng sinh lòng ác cảm với Irene: Suy cho cùng, họ nghĩ, anh ta đâu phải kẻ tồi, đó không phải lỗi của cô ấy; lẽ ra cô ấy nên tha thứ cho anh ta, vân vân và vân vân!
Và rồi, khi đã đứng về một phía, họ đánh mất sự thấu hiểu đối với chân lý giản đơn nằm ẩn sâu dưới toàn bộ câu chuyện: rằng khi sự hấp dẫn giới tính hoàn toàn và dứt khoát vắng bóng ở một trong hai người của một cuộc hôn nhân, thì dẫu có bao nhiêu sự thương cảm, lý trí, bổn phận hay bất cứ thứ gì đi nữa, cũng không thể vượt qua được cảm giác chán ghét vốn tiềm ẩn trong Tự nhiên. Việc nó có nên làm thế hay không không phải là vấn đề; bởi vì trên thực tế, nó chẳng bao giờ làm thế cả. Và khi Irene tỏ ra cứng rắn và nhẫn tâm, như ở rừng Boulogne hay phòng tranh Goupenor, cô ấy chỉ đang thực tế một cách khôn ngoan—vì cô biết rằng nhượng bộ dù chỉ một li cũng sẽ dẫn đến việc phải lùi một dặm đầy kinh tởm và bất khả kháng.
Một lời phê bình có thể dành cho giai đoạn cuối của bộ truyện là phàn nàn rằng Irene và Jolyon—những kẻ nổi loạn chống lại quyền sở hữu ấy—lại đòi hỏi quyền sở hữu tinh thần đối với đứa con trai Jon của họ. Nhưng đó sẽ là sự soi mói thái quá, xét theo cách câu chuyện đang diễn ra. Không một ông bố bà mẹ nào có thể để con trai mình kết hôn với Fleur mà không cho nó biết sự thật; và chính sự thật mới là thứ quyết định Jon, chứ không phải sự thuyết phục từ cha mẹ cậu. Hơn nữa, những lời khuyên nhủ của Jolyon không xuất phát từ lợi ích của chính ông, mà là vì Irene, và lời khuyên của Irene lại là một lời nhắc đi nhắc lại: “Đừng nghĩ đến mẹ, hãy nghĩ đến chính con!” Việc Jon, sau khi biết rõ sự thật, có thể thấu hiểu cảm xúc của mẹ mình, thì rất khó để có thể công bằng coi đó là bằng chứng cho thấy rốt cuộc bà cũng chỉ là một kẻ mang bản tính Forsyte.
Nhưng dẫu cho sự xâm lấn của Cái Đẹp và những đòi hỏi của Tự Do đối với một thế giới nặng tính sở hữu là những nỗi bận tâm chính của dòng họ Forsyte, tác phẩm vẫn không thể chối bỏ lời buộc tội rằng nó đang ướp xác tầng lớp trung lưu thượng lưu. Giống như những người Ai Cập cổ đại từng đặt xung quanh những cỗ xác ướp của họ những vật dụng cần thiết cho một cuộc sống ở thế giới bên kia, tôi đã cố gắng đặt bên cạnh hình ảnh của các dì Ann, Juley và Hester, của Timothy và Swithin, của Jolyon Già và James, cùng những người con trai của họ, thứ sẽ bảo đảm cho họ một chút đời sống ở hậu thế, một chút xức dầu thơm giữa chốn Gilead hối hả của một “Nền Tiến bộ” đang tan rã.
Nếu tầng lớp trung lưu thượng lưu, cùng với các tầng lớp khác, được định sẵn là sẽ “tiến bước” vào sự vô định hình, thì ở đây, được ngâm giấm trong những trang sách này, nó nằm dưới lớp kính dành cho những kẻ dạo chơi trong bảo tàng rộng lớn và lộn xộn mang tên Văn chương. Nơi đây nó nằm nghỉ ngơi, được bảo quản trong chính thứ nước cốt của mình: Ý thức về Sở hữu. 1922.
