James không hề đả động gì với con trai về chuyến ghé thăm ngôi nhà đó; nhưng nhân một buổi sáng có việc tạt qua nhà Timothy để bàn về một dự án thoát nước mà giới chức trách y tế đang ép người anh trai của ông phải thi hành, ông đã nhắc đến chuyện đó ở đó.
Ông bảo, đó không phải là một ngôi nhà tồi. Ông có thể thấy rằng người ta có thể làm được rất nhiều điều với nó. Gã kia cũng có tài theo cách riêng của hắn, mặc dù Soames sẽ phải tốn kém bao nhiêu cho đến khi hoàn thành thì ông không rõ.
Euphemia Forsyte, người lúc ấy tình cờ có mặt trong phòng—cô ta vừa ghé qua để mượn cuốn tiểu thuyết mới nhất của Mục sư Mr. Scoles mang tên “Niềm đam mê và Thuốc giảm đau”, đang rất được ưa chuộng lúc bấy giờ—liền xen vào.
“Hôm qua cháu bắt gặp Irene ở cửa hàng bách hóa tổng hợp; cô ấy và anh Bosinney đang trò chuyện rất rôm rả tại khu bán thực phẩm.”
Đơn giản vậy thôi, cô ta thuật lại một cảnh tượng thực sự đã để lại trong lòng cô ta một ấn tượng sâu sắc và phức tạp. Cô đang vội vã rảo bước đến quầy lụa của Cửa hàng Thương mại và Giáo hội—cái tổ chức mà với hệ thống tuyệt vời của nó, chỉ cho phép những người được bảo đảm vào mua sắm trên cơ sở thanh toán tiền trước khi giao hàng, không một trung tâm mua sắm nào đáng giới thiệu cho nhà Forsyte hơn thế—để mua một mảnh lụa prunella cho người mẹ đang đợi trong cỗ xe ngựa bên ngoài.
Đi ngang qua khu vực bán thực phẩm, ánh mắt cô ta khó chịu bị thu hút bởi tấm lưng của một vóc dáng vô cùng kiều diễm. Nó cân đối đến mức duyên dáng, hài hòa và y phục chỉn chu đến nỗi bản năng đoan trang của Euphemia lập tức nổi hồi chuông cảnh báo; cô ta linh cảm, bằng trực giác chứ hiếm khi từ kinh nghiệm, rằng những vóc dáng như thế hiếm khi đi đôi với đức hạnh—và trong tâm trí cô ta thì chắc chắn là không bao giờ, bởi vì tấm lưng của chính cô ta vốn dĩ hơi khó để chọn đồ cho vừa vặn.
May thay, những nghi ngờ của cô ta đã được xác thực. Một thanh niên từ quầy dược phẩm bước tới, giật phăng chiếc mũ trên đầu và cất tiếng chào vị phu nhân có tấm lưng xa lạ kia.
Chính khoảnh khắc ấy, cô ta nhận ra mình đang đối mặt với ai; người phụ nữ không ai khác chính là vợ của Soames, còn chàng thanh niên nọ là Bosinney. Nhanh chóng ngụy trang bằng cách giả vờ mua một hộp chà là Tunisia, vì cô ta vốn ghét việc phải chạm mặt người khác một cách lúng túng khi trên tay đang xách lỉnh kỉnh những túi quà vào buổi sáng bận rộn, cô ta đã trở thành một kẻ quan sát đầy tò mò cho cuộc gặp gỡ nhỏ của họ một cách hoàn toàn vô tình.
Vợ của Soames, người vốn dĩ hơi tái nhợt, lại đang sở hữu một sắc hồng rạng rỡ đầy quyến rũ trên đôi má; và thái độ của Bosinney thì thật kỳ lạ nhưng lại rất thu hút (cô ta cho rằng anh ta là một người trông khá bảnh bao, và cái tên mà George gọi anh ta, “Tên cướp biển”—mang theo chút gì đó lãng mạn—thật sự vô cùng cuốn hút). Anh ta có vẻ như đang nài nỉ. Thật vậy, họ trò chuyện vô cùng sốt sắng—hoặc đúng hơn là anh ta nói rất sốt sắng, bởi vợ của Soames không nói nhiều lắm—đến mức họ vô tâm gây ra sự ùn tắc trong lối đi. Một vị tướng quân già tốt bụng, đang trên đường tiến về quầy xì gà, buộc phải bước hẳn sang một bên, và tình cờ ngước lên nhìn thấy khuôn mặt của vợ Soames, ông ta liền cất mũ chào, cái đồ ngốc già đời ấy! Đúng là bản tính đàn ông!
Nhưng chính ánh mắt của vợ Soames mới là điều khiến Euphemia bận tâm. Cô không một lần nhìn vào Bosinney cho đến khi anh ta bước đi, và đoạn cô mới dõi theo bóng anh. Và ôi chao, ánh nhìn ấy!
Về ánh nhìn đó, Euphemia đã tốn không biết bao nhiêu tâm tư lo lắng. Thật không quá lời khi nói rằng nó đã làm cô tổn thương bởi vẻ dịu dàng u buồn đầy vương vấn, hệt như thể người phụ nữ ấy muốn kéo anh ta quay lại và rút lại những gì mình vừa nói.
À chà, lúc đó cô ta chẳng có thời gian để đi sâu vào vấn đề này với mảnh lụa prunella đang cầm trên tay; nhưng cô ta thực sự “rất tò mò”—rất tò mò là đằng khác! Cô chỉ gật đầu chào vợ Soames để cho cô ấy thấy rằng mình đã chứng kiến tất cả; và như cô ta đã tâm sự khi bàn luận về chuyện đó sau đó với cô bạn thân Francie (con gái của Roger), “Trông cô ta chẳng phải là bị bắt quả tang tại trận lắm sao?...”
James, người ban đầu vốn dĩ cực kỳ chán ghét việc tiếp nhận bất kỳ tin tức nào xác nhận những nghi ngờ sâu kín của chính mình, liền chộp lấy lời cô ta ngay lập tức.
“Ồ,” ông nói, “chắc là bọn chúng đi tìm giấy dán tường rồi.”
Euphemia mỉm cười. “Ở khu bán thực phẩm á?” cô ta nói dịu dàng; và cầm cuốn “Niềm đam mê và Thuốc giảm đau” lên từ mặt bàn, cô nói thêm: “Vậy dì cho cháu mượn cuốn này nhé, thím yêu quý? Tạm biệt thím!” rồi bước đi.
James rời đi ngay sau đó; thời gian cũng đã muộn rồi.
Khi đến văn phòng của hãng Forsyte, Bustard và Forsyte, ông thấy Soames đang ngồi trên chiếc ghế xoay, cặm cụi soạn bản biện hộ. Anh ta chào bố bằng một câu chúc buổi sáng cụt ngủn, rồi rút một chiếc phong bì từ trong túi ra và nói:
“Con nghĩ bố sẽ thấy hứng thú khi đọc qua cái này đấy.”
James đọc nội dung như sau:
“309D, PHỐ SLOANE,
“Ngày 15 tháng 5,
“GỬI ANH FORSYTE,
“Việc xây dựng ngôi nhà của anh nay đã hoàn thành, nhiệm vụ kiến trúc sư của tôi cũng đã chấm dứt. Nếu tôi tiếp tục đảm nhận công việc trang trí nội thất mà theo yêu cầu của anh tôi đã nhận lời, tôi muốn anh hiểu rõ một điều rằng tôi phải được toàn quyền quyết định.
“Anh chưa bao giờ ghé qua mà lại không đưa ra những ý kiến trái ngược với bản thiết kế của tôi. Tôi đang giữ ba lá thư của anh đây, lá thư nào cũng đề xuất một món đồ mà tôi chưa bao giờ dám mơ tới việc sẽ đưa vào nhà. Hôm qua tôi đã tiếp bố anh ở đây vào buổi chiều, và ông lại đưa ra thêm những gợi ý có giá trị khác.
“Do đó, xin anh hãy quyết định xem anh muốn tôi trang trí tiếp, hay muốn tôi rút lui—mà nhìn chung thì tôi thích phương án rút lui hơn.
“Nhưng xin hãy hiểu rằng, nếu tôi trang trí, tôi sẽ làm một mình, không chịu bất kỳ sự can thiệp nào dưới bất kỳ hình thức nào.
“Nếu tôi đã làm, tôi sẽ làm cho đến nơi đến chốn, nhưng tôi phải được toàn quyền quyết định.
“Thân gửi anh,
“PHILIP BOSINNEY.”
Nguyên nhân chính xác và trực tiếp dẫn đến bức thư này tất nhiên không thể kể hết ra đây, dù rằng không loại trừ khả năng Bosinney đã bị lay động bởi một cuộc nổi loạn bất chợt chống lại vị thế của mình trước Soames—cái vị thế muôn thuở của nghệ thuật đối với tài sản—điều đã được tổng kết một cách vô cùng xuất sắc ở mặt sau của một trong những thiết bị hiện đại không thể thiếu nhất, trong một câu nói có thể sánh ngang với những áng văn hay nhất của Tacitus:
THOS. T. SORROW,
Nhà phát minh.
BERT M. PADLAND,
Chủ sở hữu.
“Con định trả lời hắn thế nào?” James hỏi.
Soames thậm chí còn chẳng buồn ngoảnh đầu lại. “Con chưa quyết định,” anh ta nói, và tiếp tục công việc soạn thảo bản biện hộ của mình.
Một thân chủ của anh ta, sau khi dựng một số công trình trên mảnh đất không thuộc quyền sở hữu của mình, bất ngờ và đầy phiền toái đã nhận được trát yêu cầu dỡ bỏ chúng đi. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng các sự việc, Soames đã tìm ra hướng giải quyết để tư vấn rằng thân chủ của anh ta có cái gọi là quyền sở hữu do chiếm hữu, và mặc dù mảnh đất đó chắc chắn không thuộc về ông ta, ông ta vẫn có quyền giữ lại, và tốt hơn hết là nên làm như vậy; và giờ đây anh ta đang tiếp nối lời khuyên ấy bằng cách tiến hành các bước để—như lời mấy thủy thủ hay nói—“biến điều đó thành hiện thực.”
Anh ta có tiếng tăm rõ ràng trong việc đưa ra những lời khuyên chuẩn xác; mọi người thường truyền tai nhau: “Hãy tìm cậu thanh niên Forsyte ấy—một kẻ có cái đầu mưu lược!” và anh ta vô cùng trân trọng danh tiếng này.
Bản tính ít nói vốn có chính là lợi thế của anh ta; chẳng có gì có thể tạo cho người ta, đặc biệt là những kẻ có tài sản (Soames không có thân chủ nào khác), ấn tượng rằng anh ta là một con người đáng tin cậy hơn thế. Và anh ta thực sự đáng tin. Truyền thống, thói quen, sự giáo dục, năng lực thừa kế, bản tính thận trọng, tất cả hòa quyện lại để tạo nên một khối trung thực nghề nghiệp vững chắc, vượt lên trên mọi cám dỗ—chính nhờ vào việc nó được xây dựng trên một bản năng né tránh rủi ro. Làm sao anh ta có thể ngã được, khi tâm hồn anh ta căm ghét những hoàn cảnh có thể dẫn đến cú ngã—một người làm sao mà ngã khỏi sàn nhà cho được!
Và vô số những thành viên nhà Forsyte ấy, trong vô vàn các giao dịch liên quan đến tài sản đủ loại (từ người vợ cho đến quyền sử dụng nguồn nước), khi có nhu cầu sử dụng dịch vụ của một người đáng tin cậy, đều thấy việc phó mặc cho Soames vừa mang lại sự yên bình vừa đem lại lợi nhuận. Vẻ hơi trịch thượng đó của anh ta, kết hợp với phong thái lúi húi tìm tòi trong những án lệ cũ, cũng là một lợi thế—nào có ai tỏ ra trịch thượng nếu bản thân họ không tường tận mọi thứ!
Anh ta thực sự là người nắm quyền điều hành công việc, bởi vì mặc dù James vẫn đến gần như mỗi ngày để tự mình quan sát, giờ đây ông chẳng làm gì ngoài việc ngồi trên ghế, vắt chéo chân, làm rối tung thêm những việc đã được quyết định sẵn, rồi một lát sau lại lùi lũi ra về; còn người cộng sự kia, Bustard, lại là một kẻ kém cỏi, làm việc rất nhiều nhưng ý kiến chưa bao giờ được trọng dụng.
Thế là Soames cứ điềm tĩnh tiếp tục bản biện hộ của mình. Tuy nhiên, sẽ thật hoài công nếu nói rằng tâm trí anh ta đang được thảnh thơi. Anh ta đang phải chịu đựng cảm giác bất an sắp sửa ập đến, thứ đã ám ảnh anh ta suốt thời gian qua. Anh ta cố gắng nghĩ rằng đó là vấn đề thể chất—tình trạng của gan—nhưng thừa hiểu rằng không phải thế.
Anh ta nhìn đồng hồ. Chỉ mười lăm phút nữa là đến giờ họp Đại hội đồng Cổ đông của Công ty Than đá Mới—một trong những cơ ngơi của Chú Jolyon; anh ta sẽ gặp Chú Jolyon ở đó và nói gì đó với bác về chuyện Bosinney—anh ta chưa quyết định sẽ nói gì, nhưng chắc chắn là phải nói gì đó—dù sao đi nữa, anh ta sẽ không trả lời bức thư này cho đến khi gặp được Chú Jolyon. Anh ta đứng dậy, ngăn nắp cất bản nháp biện hộ đi. Bước vào một căn gác xép nhỏ tối tăm, anh ta bật đèn, rửa tay bằng một cục xà phòng thơm nâu Windsor, rồi lau khô bằng chiếc khăn treo trên trục lăn. Sau đó, anh ta chải tóc, chú ý kỹ đến đường rẽ ngôi, tắt đèn, cầm mũ lên, và nói rằng mình sẽ quay lại lúc hai giờ rưỡi, rồi bước ra khu vực Poultry.
Quãng đường đến văn phòng Công ty Than đá Mới ở phố Ironmonger chẳng xa là mấy, nơi mà các buổi Đại hội đồng luôn được tổ chức tại đây chứ không phải ở Khách sạn Cannon Street, theo như thông lệ có phần phô trương của các công ty khác. Cụ Jolyon ngay từ đầu đã tỏ thái độ kiên quyết chống lại Báo chí. Giới truyền thông thì can gián gì đến công việc làm ăn của cụ cơ chứ!—cụ từng nói thế.
Soames đến đúng giờ, và ngồi vào vị trí dọc theo dãy Ban Giám đốc, những người đang ngồi thành một hàng, mỗi vị giám đốc ngồi phía sau lọ mực của riêng mình, đối diện với các cổ đông.
Ở trung tâm của hàng ghế đó, cụ Jolyon nổi bật trong chiếc áo khoác đuôi tôm màu đen cài khuy kín mít cùng bộ râu mép trắng phau, đang ngả người ra sau với hai bàn tay đan vào nhau đặt lên tập báo cáo và tài liệu quyết toán của Ban Giám đốc.
Bên tay phải cụ, lúc nào trông cũng có vẻ bề thế hơn người thực tế một chút, là viên Thư ký, anh chàng “Lầm lì cúi mặt” Hemmings; một nỗi buồn vô hạn hiện lên lấp lánh trong đôi mắt đẹp của anh ta; bộ râu màu xám sắt, để tang giống như phần còn lại trên người anh ta, tạo cảm giác có một chiếc cà vạt đen sì đang ẩn giấu phía sau nó.
Buổi lễ quả thực mang một màu ảm đạm, khi mà chỉ mới sáu tuần trôi qua kể từ khi bức điện tín từ Scorrier gửi đến—chuyên gia khai mỏ đang thực hiện một sứ mệnh bí mật tại các mỏ than—thông báo rằng Pippin, Giám đốc điều hành của họ, đã tự sát trong nỗ lực viết một bức thư gửi lên Ban Giám đốc sau chuỗi hai năm giữ im lặng đến kỳ lạ của ông ta. Bức thư đó giờ đang nằm trên bàn; nó sẽ được đọc cho các cổ đông nghe, và tất nhiên họ sẽ được thông báo toàn bộ sự thật.
Hemmings thường nói với Soames, khi đứng vạt áo tách ra sưởi trước lò sưởi:
“Những gì cổ đông của chúng ta không biết về công việc làm ăn thì chẳng đáng để biết đâu. Cứ tin tôi đi, thưa anh Soames.”
Có lần, khi cụ Jolyon có mặt, Soames chợt nhớ lại một chút rắc rối nhỏ. Người bác của anh ta đã ngước lên sắc sảo và nói: “Đừng có nói nhảm nữa, Hemmings! Ý anh là những gì chúng biết thì chẳng có gì đáng để biết cả!” Cụ Jolyon căm ghét thói giả hình.
Hemmings, với đôi mắt tức giận và nụ cười giống như của một chú chó xù được huấn luyện bài bản, đã đáp lại bằng một tràng tán thưởng gượng gạo: “Thôi nào, câu đó hay đấy, thưa ngài—rất hay là đằng khác. Bác của ngài lúc nào cũng thích đùa!”
Lần tiếp theo gặp Soames, anh ta đã chớp lấy cơ hội để nói với anh rằng: “Chủ tịch ngày càng già đi rồi!—tôi chẳng thể làm ông ấy hiểu nổi vấn đề; lại còn bảo thủ nữa chứ—nhưng anh mong đợi gì ở một kẻ có chiếc cằm như thế cơ chứ?”
Soames đã gật đầu đồng tình.
Ai cũng biết chiếc cằm của Chú Jolyon là một thứ đáng gờm. Trông ông hôm nay có vẻ lo lắng, bất chấp phong thái họp đại hội đồng thường thấy; anh (Soames) chắc chắn phải nói chuyện với ông về vụ Bosinney.
Phía bên trái cụ Jolyon là tiểu thư Booker, và ông ấy cũng khoác lên mình vẻ mặt dự họp đại hội đồng, trông như thể đang tìm kiếm một vị cổ đông nào đó đặc biệt dễ dait. Ngồi cạnh ông ta là vị giám đốc bị lãng tai với đôi mày cau có; và xa hơn vị giám đốc lãng tai ấy lại là cụ Bleedham lớn tuổi, vô cùng điềm đạm và mang phong thái của một người có đức hạnh rõ mười mươi—cũng phải thôi, khi biết rằng gói giấy gói nâu mà cụ vẫn luôn mang vào phòng họp được giấu kín sau chiếc mũ của mình (một trong những loại mũ phóp vành phẳng cổ điển đi kèm với chiếc nơ cổ rất to, đôi môi cạo râu sạch sẽ, đôi má ửng hồng và bộ râu mai trắng gọn gàng nhỏ nhắn).
Soames luôn tham dự Đại hội đồng; người ta cho rằng anh có mặt sẽ tốt hơn, phòng khi “có chuyện gì phát sinh!” Anh đưa mắt liếc quanh với vẻ mặt khinh khỉnh, khép nép ngắm nhìn những bức tường trong phòng, nơi treo các bản vẽ sơ đồ mỏ và bến cảng, cùng với một bức ảnh lớn chụp lại giếng mỏ dẫn tới một khu vực khai thác vốn đã tỏ ra vô cùng thua lỗ. Bức bức ảnh này—nhân chứng cho sự trớ trêu muôn thưở ẩn sau các doanh nghiệp thương mại—vẫn giữ vững vị trí của mình trên tường, như một hình nôm tượng trưng cho đứa con cưng nhưng đã chết yểu của ban giám đốc.
Và giờ đây cụ Jolyon đứng lên để trình bày bản báo cáo và quyết toán tài chính.
Khoác lên mình vẻ thanh thản tựa thần Dực để che đậy sự đối kháng thường trực ăn sâu trong lòng một vị giám đốc đối với các cổ đông của mình, cụ điềm tĩnh đối mặt với họ. Soames cũng đối mặt với họ. Anh nhẵn mặt hầu hết bọn họ. Nào là cụ Scrubsole già, một tay buôn hắc ín luôn đến dự, như Hemmings hay nói, là để “gây khó dễ”, một lão già cau có có khuôn mặt đỏ phừng phừng, cằm ngấn mỡ và chiếc mũ vành rộng khổng lồ thấp lè tè đặt trên đầu gối. Rồi đến Mục sư Mr. Boms, người luôn đề xuất một lời cảm ơn chủ tịch, trong đó ông ta không quên bày tỏ hy vọng rằng Ban Giám đốc sẽ không quên nâng cao vị thế của các nhân viên dưới quyền, dùng từ nhân viên với hai chữ e để tăng thêm sức nặng và mang đậm chất Anglo-Saxon (ông ta có xu hướng Đế quốc chủ nghĩa vô cùng mạnh mẽ đặc trưng của giới tu sĩ). Thói quen lành mạnh của ông ta là túm lấy một vị giám đốc sau buổi họp và hỏi xem ông ta nghĩ năm tới sẽ tốt hay xấu; và tùy theo chiều hướng của câu trả lời đó mà quyết định mua hay bán ba cổ phiếu trong vòng hai tuần sau đó.
Và còn có cả vị sĩ quan quân đội ấy, Thiếu tá O’Bally, người không thể kìm được việc phải lên tiếng, dẫu chỉ để tán thành việc tái bầu cử kiểm toán viên, và đôi khi gây ra sự hoang mang nghiêm trọng bằng cách cướp lấy các lời đề xuất—hay đúng hơn là các kiến nghị—từ tay những người từng được vinh dự cầm những mẩu giấy nhỏ được giao phó trọng trách trình bày các kiến nghị đó.
Bấy nhiêu đó cấu thành nên đám đông, cùng với bốn hoặc năm vị cổ đông trầm tính, lực lưỡng, những người mà Soames có thể đồng cảm—những con người của thương trường, thích tự mình theo dõi công việc kinh doanh mà không thích làm quá lên—những con người đàng hoàng, vững chãi, ngày ngày đến Thành phố và tối đến lại quay về bên những người vợ đàng hoàng, vững chãi.
Những người vợ đàng hoàng, vững chãi! Có điều gì đó trong suy nghĩ ấy lại khơi dậy cảm giác bất an không tên trong lòng Soames một lần nữa.
Anh nên nói gì với bác mình đây? Anh phải đáp lại bức thư này ra sao?
. . . . “Nếu cổ đông nào có câu hỏi gì cần đặt ra, tôi rất sẵn lòng giải đáp.” Một tiếng đập nhẹ. Cụ Jolyon đã thả rơi tập báo cáo và tài liệu tài chính xuống, đứng xoay xoay chiếc kính gọng đồi mồi giữa ngón cái và ngón trỏ.
Bóng dáng một nụ cười xuất hiện trên khuôn mặt Soames. Tốt hơn là họ nên mau mau đặt câu hỏi đi! Anh thừa biết phương pháp của bác mình (phương pháp lý tưởng) là ngay lập tức tuyên bố: “Vậy tôi xin đề xuất rằng bản báo cáo và quyết toán tài chính được thông qua!” Đừng bao giờ để họ kịp hoàn hồn—cổ đông vốn nổi tiếng là những kẻ hay lãng phí thời gian!
Một người đàn ông cao gầy, râu tóc bạc phơ với gương mặt khắc khổ, bất mãn đứng lên:
“Tôi tin rằng mình đang phát biểu đúng thủ tục, thưa Chủ tịch, khi nêu lên một câu hỏi về con số 5.000 bảng Anh trong khoản tài chính. ‘Gửi tới người vợ và gia đình’ (ông ta liếc nhìn xung quanh với vẻ cay đắng), ‘của vị cố giám đốc của chúng ta,’ người đã—ờ—dại dột (tôi xin nhấn mạnh là—dại dột) tự kết liễu đời mình, vào thời điểm mà các đóng góp của ông ấy có giá trị vô cùng to lớn đối với Công ty này. Ngài đã tuyên bố rằng bản hợp đồng mà ông ta đã bất hạnh tự tay cắt đứt có thời hạn là năm năm, trong đó mới chỉ trôi qua một năm—tôi—”
Cụ Jolyon làm một cử động thiếu kiên nhẫn.
“Tôi tin mình đang phát biểu đúng thủ tục, thưa Chủ tịch—tôi xin hỏi liệu khoản tiền này đã được chi trả, hay dự định chi trả bởi Ban Giám đốc cho—ờ—người đã khuất—có phải là dành cho những dịch vụ lẽ ra đã có thể cúng hiến cho Công ty—giá như ông ta không tự sát hay không?”
“Đó là sự ghi nhận đối với những cống hiến trong quá khứ, mà tất cả chúng ta đều biết—anh cũng rõ chẳng kém gì bất kỳ ai trong chúng ta—là có giá trị sống còn.”
“Thế thì, thưa ngài, tất cả những gì tôi muốn nói là vì các dịch vụ đó đã là chuyện quá khứ, khoản tiền này quá lớn rồi.”
Vị cổ đông ngồi xuống.
Cụ Jolyon đợi một giây rồi nói: “Tôi xin đề xuất rằng bản báo cáo và...”
Vị cổ đông lại đứng phắt dậy: “Tôi xin hỏi liệu Ban Giám đốc có nhận thức được rằng đây không phải là tiền của họ—tôi không ngần ngại mà nói rằng nếu đây là tiền của họ....”
Một cổ đông thứ hai với khuôn mặt tròn trịa, ngoan cố, người mà Soames nhận ra là anh vợ của vị cố giám đốc, đứng lên và nói đầy bức xúc:
“Theo ý kiến của tôi, thưa ngài, số tiền đó vẫn chưa đủ!”
Mục sư Mr. Boms lúc này đứng bật dậy. “Nếu tôi mạo muội được bày tỏ quan điểm,” ông nói, “tôi xin phép được nói rằng thực tế việc—ờ—người đã khuất tự sát nên được cân nhắc một cách hết sức—hết sức nghiêm túc bởi vị chủ tịch đáng kính của chúng ta. Tôi chắc chắn rằng ngài ấy đã cân nhắc điều đó, bởi vì—tôi xin nói điều này cho chính bản thân mình và tôi nghĩ là cho cả mọi người có mặt ở đây nữa (đúng vậy, đúng vậy)—ngài ấy chiếm trọn niềm tin cậy của chúng ta ở mức độ cao nhất. Tất cả chúng ta đều mong muốn, tôi hy vọng là thế, được sống bác ái. Nhưng tôi tin chắc rằng” (ông ta nhìn trừng trừng với vẻ nghiêm khắc vào người anh vợ của vị cố giám đốc) “ngài ấy sẽ bằng cách nào đó, qua một lời phát biểu bằng văn bản, hoặc tốt hơn là bằng cách giảm bớt số tiền đi, để ghi lại sự phản đối mạnh mẽ của chúng ta việc một sinh mạng đầy triển vọng và quý giá lại bị tước đoạt một cách bất kính khỏi một lĩnh vực nơi mà cả lợi ích của chính nó và—nếu tôi được phép nói vậy—lợi ích của chúng ta lại đang khẩn thiết đòi hỏi nó phải tiếp tục tồn tại. Chúng ta không nên—không, chúng ta tuyệt đối không được—dung túng cho một sự sao lãng nghiêm trọng đến nhường ấy đối với mọi bổn phận, cả về mặt con người lẫn thần thánh.”
Vị mục sư ngồi xuống ghế. Người anh vợ của vị cố giám đốc lại đứng lên: “Những gì tôi đã nói thì tôi giữ nguyên,” ông ta phát biểu; “số tiền đó vẫn chưa đủ!”
Vị cổ đông đầu tiên chen vào: “Tôi thách thức tính hợp pháp của khoản chi này. Theo ý kiến của tôi, khoản thanh toán này là phi pháp. Luật sư của Công ty đang có mặt ở đây; tôi tin rằng tôi hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi đó cho ông ấy.”
Tất cả ánh mắt lúc này đổ dồn về phía Soames. Có chuyện đã phát sinh rồi đây!
Anh đứng dậy, môi mím chặt và lạnh lùng; các dây thần kinh bên trong rung lên bần bật, sự chú ý cuối cùng cũng bị kéo giật ra khỏi đám mây mù đang lơ lửng ở chân trời tâm trí anh.
“Vấn đề này,” anh nói với chất giọng trầm, đều và nhỏ, “hoàn toàn không rõ ràng. Do không có khả năng nhận được bất kỳ sự đền đáp nào trong tương lai, nên việc khoản chi này có thực sự hợp pháp hay không vẫn còn là điều đáng ngờ. Nếu được yêu cầu, chúng ta có thể đưa ra tòa phân xử.”
Người anh vợ của vị cố giám đốc cau mày, cất giọng đầy ẩn ý: “Chúng tôi chắc chắn rằng tòa án hoàn toàn có thể phân xử. Tôi xin phép được hỏi tên của vị quý ông vừa cung cấp cho chúng ta thông tin nổi bật đó là gì nhỉ? Có phải là ông Soames Forsyte không? Quả là vinh dự quá nhỉ!” Ông ta nhìn từ Soames sang cụ Jolyon với thái độ châm chọc rõ mười mươi.
Một cơn đỏ bừng xuất hiện trên đôi má vốn nhợt nhạt của Soames, nhưng sự trịch thượng của anh ta thì không hề dao động. Cụ Jolyon dán chặt mắt vào người đang phát biểu.
“Nếu,” cụ nói, “anh vợ của vị cố giám đốc không còn gì để nói nữa, tôi xin đề xuất rằng bản báo cáo và quyết toán tài chính....”
Tuy nhiên, vào khoảnh khắc này, một trong số năm vị cổ đông trầm tính, lầm lì từng khơi gợi sự đồng cảm của Soames bỗng đứng dậy. Ông ta phát biểu:
“Tôi phản đối hoàn toàn đề xuất đó. Chúng ta bị buộc phải bố thí lòng bác ái cho vợ và lũ con của gã này, những kẻ mà các người bảo rằng phụ thuộc vào hắn. Có thể chúng thực sự phụ thuộc; tôi chẳng bận tâm chúng có phải thế hay không. Tôi phản đối toàn bộ sự việc này về mặt nguyên tắc. Đã đến lúc chúng ta cần phải đứng lên chống lại cái thứ chủ nghĩa nhân đạo ủy mị này rồi. Đất nước đã bị nó đục khoét tan hoang. Tôi phản đối việc tiền của tôi bị đem phát cho những kẻ mà tôi chẳng biết một chút gì, những kẻ chẳng làm gì để kiếm ra nó. Tôi phản đối triệt để; đây không phải là cách làm ăn kinh tế. Tôi xin đề xuất hoãn bản báo cáo và quyết toán tài chính lại, đồng thời sửa đổi bằng cách xóa bỏ hoàn toàn khoản trợ cấp này.”
Cụ Jolyon vẫn đứng đó khi người đàn ông trầm tính, quả quyết đang phát biểu. Bài phát biểu đã đánh thức tiếng vang trong lòng tất cả mọi người, khi nó nói thay cho sự tôn sùng những kẻ mạnh, phong trào chống lại sự hào phóng, thứ vốn đã bắt đầu chớm nở vào thời điểm đó trong số những thành viên có lý trí hơn của cộng đồng.
Câu nói “đây không phải là cách làm ăn kinh tế” thậm chí đã làm lung lay cả Ban Giám đốc; thâm tâm mỗi người đều cảm thấy quả thực nó chẳng dính dáng gì đến kinh tế cả. Nhưng họ cũng thừa hiểu sự độc đoán và bướng bỉnh của vị chủ tịch. Sâu thẳm bên trong, chắc chắn ông cũng cảm thấy đó không phải là kinh tế; nhưng ông đã trót cam kết với đề xuất của chính mình rồi. Liệu ông có chịu rút lại không? Người ta cho rằng điều đó khó mà xảy ra.
Mọi người đều nín thở chờ đợi. Cụ Jolyon giơ tay lên; cặp kính viền đen đung đưa giữa ngón cái và ngón trỏ khẽ rung lên mang theo chút đe dọa.
Cụ hướng về phía vị cổ đông trầm tính và quả quyết.
“Khi anh đã biết rõ những nỗ lực của vị cố giám đốc quá cố của chúng ta trong vụ nổ tại các mỏ than, anh có thực sự muốn tôi đưa bản sửa đổi đó ra biểu quyết không, thưa anh?”
“Tôi muốn thế.”
Cụ Jolyon đem bản sửa đổi ra biểu quyết.
“Có ai tán thành việc này không?” cụ hỏi, điềm tĩnh nhìn quanh một lượt.
Và chính vào lúc đó, khi nhìn người bác của mình, Soames mới cảm nhận được sức mạnh ý chí tiềm ẩn trong con người già cõi ấy. Chẳng một ai nhúc nhích. Nhìn thẳng vào đôi mắt của vị cổ đông trầm tính, quả quyết nọ, cụ Jolyon cất tiếng:
“Bây giờ tôi xin đề xuất, ‘Rằng bản báo cáo và quyết toán tài chính cho năm 1886 được tiếp nhận và thông qua.’ Anh tán thành điều đó chứ? Ai đồng ý xin giơ tay theo cách thông thường. Phản đối—không có. Đã được thông qua. Công việc tiếp theo, thưa các vị....”
Soames mỉm cười. Quả nhiên Chú Jolyon luôn có cách giải quyết của riêng mình!
Nhưng rồi sự chú ý của anh ta lại quay trở về với Bosinney.
Thật kỳ lạ khi gã đó cứ ám ảnh tâm trí anh, ngay cả trong giờ làm việc.
Chuyến ghé thăm ngôi nhà của Irene—nhưng chẳng có gì trong chuyện đó cả, ngoại trừ việc có thể cô đã kể cho hắn nghe; nhưng rồi nghĩ lại, cô chưa bao giờ kể cho anh nghe bất cứ điều gì. Cô ngày càng trở nên lầm lì hơn, nhạy cảm hơn. Anh ước gì ngôi nhà mau chóng hoàn thành và họ được dọn đến đó, rời xa London. Thành phố không hợp với cô; hệ thống thần kinh của cô không đủ vững vàng. Cái trò vô lý về việc ở phòng riêng ấy lại vừa mới nảy sinh trở lại!
Buổi họp đang dần đi đến hồi kết. Dưới bức ảnh chụp giếng mỏ đã mất tích, Hemmings đang bị Mục sư Mr. Boms túm lấy để trò chuyện riêng. Tiểu thư Booker, với đôi lông mày dựng ngược nở những nụ cười đầy hằn học, đang có một màn đôi co phút chót với cụ Scrubsole già. Cả hai ghét nhau như mẻ. Có một lùm xùm nào đó liên quan đến hợp đồng hắc ín giữa họ, khi tiểu thư Booker đã nẫng tay trên hợp đồng đó từ Ban Giám đốc cho một người cháu của mình, hất cẳng cụ Scrubsole. Soames từng nghe được điều đó từ Hemmings, kẻ rất thích hớt lẻo, đặc biệt là về các giám đốc của mình, ngoại trừ cụ Jolyon, người mà hắn vô cùng khiếp sợ.
Soames chờ đợi cơ hội của mình. Vị cổ đông cuối cùng đang khuất dạng qua cánh cửa, anh liền tiến lại gần người bác đang đội mũ lên đầu.
“Cháu có thể nói chuyện với bác một lát được không, Chú Jolyon?”
Chẳng ai biết chắc Soames mong đợi điều gì từ cuộc gặp này.
Ngoài sự kính sợ mang tính chất hơi bí ẩn mà dòng họ Forsyte nói chung dành cho cụ Jolyon, xuất phát từ tư duy triết học của cụ, hoặc có lẽ—như Hemmings chắc chắn sẽ nói—là do chiếc cằm của cụ, giữa người thanh niên trẻ tuổi và vị bô lão vẫn luôn tồn tại, từ xưa đến nay, một sự đối kháng ngấm ngầm. Nó ẩn giấu sau cách chào hỏi khô khan của họ, sau những lời ám chỉ chẳng đi đến đâu về nhau, và có lẽ bắt nguồn từ việc cụ Jolyon nhận thức được sự kiên trì âm thầm (“sự bướng bỉnh,” cụ có xu hướng gọi nó một cách tự nhiên hơn) ở người thanh niên trẻ tuổi, cùng với một mối hoài nghi thầm kín rằng liệu cụ có thể bắt anh ta theo ý mình hay không.
Cả hai người nhà Forsyte này, dù cách xa nhau như hai đầu cực ở nhiều khía cạnh, nhưng bằng những cách thức khác nhau—ở mức độ cao hơn những thành viên còn lại trong gia đình—đều sở hữu phẩm chất cốt lõi là tầm nhìn kiên định và khôn ngoan về “thời cuộc,” đỉnh cao trong sự vĩ đại của đại gia đình họ. Bất kỳ ai trong số họ, nếu có thêm một chút may mắn và cơ hội, đều có thể vươn tới một sự nghiệp lẫy lừng; bất kỳ ai trong họ cũng có thể trở thành một nhà tài chính cự phách, một nhà thầu lớn, một chính trị gia, mặc dù cụ Jolyon, trong những tâm trạng nhất định khi chìm đắm trong làn khói xì-gà hoặc trước Thiên nhiên—có khả năng sẽ không hẳn là coi thường, nhưng chắc chắn là sẽ nghi ngờ chính vị thế cao ngời ngợi của mình, trong khi Soames, kẻ chẳng bao giờ hút xì-gà, thì không bao giờ làm thế.
Thêm vào đó, trong tâm trí cụ Jolyon luôn âm ỉ nỗi đau thầm kín rằng con trai của James—của James, kẻ mà cụ luôn nghĩ là một thứ bỏ đi—lại đang theo đuổi những con đường thành công, trong khi con trai của chính cụ lại...!Và cuối cùng, cũng không kém phần quan trọng—bởi vì cụ chẳng đứng ngoài vòng lan truyền của những lời bàn tán trong gia đình hơn bất kỳ thành viên Forsyte nào khác—cụ giờ đây đã nghe được lời đồn ác ý, mơ hồ nhưng không kém phần phiền toái về Bosinney, và lòng tự trọng của cụ bị tổn thương sâu sắc.
Đặc trưng thay, sự bực bội của cụ không trút lên đầu Irene mà lại hướng về Soames. Ý nghĩ cho rằng vợ của cháu trai mình (sao cái gã đó không biết chăm sóc cô ta cho đàng hoàng—Ồ! Thật là một sự bất công kỳ quặc! Cứ như thể Soames có thể chăm sóc tốt hơn vậy!)—lại đang thu hút người tình của Jon, quả thực là một sự sỉ nhục không thể dung thứ. Và khi nhận ra mối nguy hiểm, cụ không giống như James, vờ như không thấy vì quá lo lắng, mà với sự điềm tĩnh từ tầm nhìn khoáng đạt hơn của mình, cụ thừa nhận rằng điều đó hoàn toàn có thể xảy ra; có điều gì đó rất thu hút ở Irene!
Cụ đã có linh tính về chủ đề mà Soames sắp trao đổi khi hai người rời khỏi Phòng họp cùng nhau, bước ra không gian ồn ào và vội vã của khu Cheapside. Họ đi bên nhau trọn một phút mà không nói lời nào, Soames với bước chân lúi húi, rón rén, còn cụ Jolyon thì đứng thẳng và uể oải dùng chiếc ô làm gậy chống.
Họ rẽ vào một khu vực tương đối yên tĩnh ngay sau đó, bởi vì đường đến phòng họp thứ hai của cụ Jolyon dẫn về phía phố Moorage.
Lúc đó Soames, không thèm ngước mắt lên, bắt đầu cất lời: “Cháu nhận được bức thư này từ Bosinney. Bác thấy anh ta nói gì rồi đấy; cháu nghĩ mình nên báo cho bác biết. Cháu đã tốn kém nhiều hơn dự định rất nhiều cho ngôi nhà này, và cháu muốn mọi chuyện phải rõ ràng.”
Cụ Jolyon miễn cưỡng liếc mắt qua bức thư: “Những gì nó nói đã đủ rõ ràng rồi còn gì,” cụ nói.
“Anh ta cứ nhắc đến ‘quyền tự quyết’,” Soames đáp.
Cụ Jolyon nhìn anh ta. Sự bực bội và đối kháng bị dồn nén bấy lâu nay đối với anh chàng trẻ tuổi có công việc đang bắt đầu xâm lấn vào cuộc sống của cụ, bùng nổ.
“Ừ thì, nếu anh không tin tưởng nó, sao còn thuê nó làm gì?”
Soames liếc ngang một cái: “Quá muộn để nói về chuyện đó rồi,” anh ta nói, “cháu chỉ muốn mọi người hiểu rõ rằng nếu cháu trao cho anh ta toàn quyền quyết định, anh ta không được phép qua mặt cháu. Cháu nghĩ nếu bác ra mặt nói chuyện với anh ta, sức nặng sẽ lớn hơn!”
“Không,” cụ Jolyon cụt ngủn đáp; “tôi không dính líu gì đến chuyện này hết!”
Lời nói của cả bác lẫn cháu đều phảng phất những ẩn ý chưa được thốt lên, quan trọng hơn nhiều ở phía sau. Và cái nhìn họ trao nhau tựa như sự bộc lộ của nhận thức ấy.
“Vâng,” Soames nói; “cháu nghĩ vì lợi ích của Jon, cháu mới nói cho bác biết, thế thôi; cháu nghĩ bác nên biết là cháu sẽ không nhẫn nhịn bất kỳ trò vô lý nào đâu!”
“Thì liên quan gì đến tôi?” cụ Jolyon vặn lại.
“Ồ! Cháu không biết nữa,” Soames nói, và bị cái nhìn sắc lẹm đó làm cho bối rối, anh không thể nói thêm được gì nữa. “Đừng có bảo là cháu không báo trước đấy nhé,” anh nói thêm với giọng hờn dỗi, cố lấy lại vẻ bình tĩnh.
“Báo trước tôi ư!” cụ Jolyon nói; “tôi chẳng hiểu anh đang nói gì cả. Cứ lôi mấy chuyện thế này đến làm phiền tôi. Tôi không muốn nghe chuyện làm ăn của anh đâu; tự anh lo mà giải quyết đi!”
“Được rồi,” Soames đáp dứt khoát, “cháu sẽ tự làm!”
“Vậy thì chào anh,” cụ Jolyon nói, và hai người đường ai nấy đi.
Soames bước ngược lại, ghé vào một tiệm ăn nổi tiếng, gọi một đĩa cá hồi xông khói và một ly rượu Chablis; anh hiếm khi ăn nhiều vào giữa ngày, và thường đứng ăn, vì thấy tư thế đó có lợi cho gan—bộ phận vốn rất khỏe mạnh nhưng luôn được anh dùng để đổ lỗi cho mọi rắc rối của mình.
Khi dùng bữa xong, anh thong thả quay lại văn phòng với cái đầu cúi găm xuống, chẳng thèm chú ý đến hàng ngàn con người đang nườm nượp ngoài vỉa hè, và đổi lại, họ cũng chẳng buồn đoái hoài gì đến anh.
Bức thư điện tín buổi tối đã mang câu trả lời sau đây gửi tới Bosinney:
“FORSYTE, BUSTARD VÀ FORSYTE,
“Ủy viên cấp cao về Lời khai,
“92001, PHỐ BRANCH, POULTRY, E.C.,
“Ngày 17 tháng 5 năm 1887.
“GỬI ANH BOSINNEY,
“Tôi đã nhận được bức thư của anh, các điều khoản trong đó khiến tôi không khỏi ngạc nhiên. Tôi vẫn đinh ninh rằng anh đã và luôn có ‘toàn quyền quyết định’; bởi tôi không nhớ có bất kỳ gợi ý nào kém may mắn do tôi đưa ra lại từng được anh chuẩn thuận. Khi trao cho anh ‘quyền tự quyết’ này theo đúng yêu cầu của anh, tôi muốn anh hiểu rõ rằng tổng chi phí của ngôi nhà khi bàn giao lại cho tôi trong tình trạng hoàn thiện trang trí, đã bao gồm cả thù lao của anh (như chúng ta đã thỏa thuận), tuyệt đối không được vượt quá mười hai nghìn bảng Anh—12.000 bảng. Mức này đã cho anh một khoảng dư dả lớn, và như anh biết đấy, vượt xa những gì tôi dự tính ban đầu.
“Thân gửi anh,
“SOAMES FORSYTE.”
Vào ngày hôm sau, anh nhận được một mảnh giấy ngắn từ Bosinney:
“PHILIP BAYNES BOSINNEY,
“Kiến trúc sư,
“309D, PHỐ SLOANE, S.W.,
“Ngày 18 tháng 5.
“GỬI ANH FORSYTE,
“Nếu anh nghĩ rằng trong một vấn đề tế nhị như trang trí nội thất mà tôi có thể tự trói buộc mình đến từng xu chính xác, thì e rằng anh đã nhầm rồi. Tôi thấy anh đã chán ngấy thỏa thuận này, và chán cả tôi nữa, do đó tốt nhất là tôi nên từ chức.
“Trân trọng,
“PHILIP BAYNES BOSINNEY.”
Soames đã trăn trở vô cùng lâu và đầy đau đầu về câu trả lời của mình, và vào tận đêm khuya ở phòng ăn khi Irene đã lên giường đi ngủ, anh mới soạn thảo bức thư sau:
“62, QUẢNG TRƯỜNG MONTPELLIER, S.W.,
“Ngày 19 tháng 5 năm 1887.
“GỬI ANH BOSINNEY,
“Tôi nghĩ rằng xét trên lợi ích của cả hai bên, việc để mọi chuyện kết thúc ở giai đoạn này là điều vô cùng không mong muốn. Ý tôi không phải là nếu anh vượt quá con số nêu trong thư của tôi mười, hai mươi hay thậm chí năm mươi bảng, thì sẽ có vấn đề gì xảy ra giữa chúng ta cả. Vì thế, tôi hy vọng anh xem xét lại câu trả lời của mình. Anh có ‘quyền tự quyết’ theo các điều khoản trong thư từ trao đổi này, và tôi hy vọng anh sẽ tìm ra phương án để hoàn thành công việc trang trí, mà tôi biết rõ là rất khó để đạt được sự chính xác tuyệt đối trong lĩnh vực này.
“Thân gửi anh,
“SOAMES FORSYTE.”
Hồi âm của Bosinney, đến vào ngày hôm sau, ngắn gọn là:
“Ngày 20 tháng 5.
“GỬI ANH FORSYTE,
“Được thôi.
“PH. BOSINNEY.”
